Του Χρήστου Κουτσονάσσιου *
Όσες φορές μετακινούμαι με μαζικά μέσα, συνηθίζω να παρατηρώ τους συνεπιβάτες, οι περισσότεροι είναι διαρκώς απασχολημένοι, νέοι αλλά και μεγαλύτεροι στην ηλικία, με το κινητό τους καταναλώνοντας συνεχώς περιεχόμενο από τα social media, σημαντικό ή ασήμαντο δεν έχει σημασία.
Αυτή η ψηφιακή απόσπαση προσοχής, αυτή η συνεχής απασχόληση, μας στερεί την απαραίτητη σιωπή, τον απαραίτητο χρόνο για να εξετάσουμε κριτικά τις σκέψεις μας, καταναλώνουμε ασταμάτητα πληροφορίες, γεγονότα, απόψεις που γεννά ο αλγόριθμος της εφαρμογής. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος για να επεξεργαστεί τις πληροφορίες που λαμβάνει, θέλει χρόνο, θέλει απουσία ψηφιακού “θορύβου”, θέλει την σιωπή, για να κάνει αξιολόγηση, να βρει συσχετισμούς. Το ψηφιακό περιβάλλον, με τις ατελείωτες ειδοποιήσεις και το αστείρευτο περιεχόμενο, είναι ειδικά σχεδιασμένο ώστε να υπερκαλύπτει διαρκώς κάθε δική μας σκέψη πριν καν αυτή προλάβει να σχηματιστεί.
Έξυπνος και ευφυής δεν είναι αυτός που συσσωρεύει πληροφορίες και γνώσεις, πόσο μάλλον όταν οι περισσότερες πληροφορίες που μας σερβίρονται από τον αλγόριθμο είναι άχρηστες, αλλά αυτός που αξιολογεί, βρίσκει τις συνδέσεις και τους συσχετισμούς από τις πληροφορίες, που παράγει νέα σκέψη, νέες ιδέες.
Οι αλγόριθμοι διαμορφώνουν την αντίληψή μας για το τι είναι φυσιολογικό λειτουργώντας ως ένα από τα βασικά εργαλεία αυτού που ο Νόαμ Τσόμσκι ονόμασε «κατασκευή της συναίνεσης». Σε αντίθεση με παλαιότερες εποχές όπου απαιτούνταν ανοιχτός εξαναγκασμός, η σύγχρονη κοινωνία ελέγχει τα άτομα διαμορφώνοντας από τα θεμέλια την ίδια την ιδέα του τι είναι εφικτό και τι θεωρείται κανονικό. Οι αλγόριθμοι δεν προβάλλουν περιεχόμενο με σκοπό να μας “ξυπνήσουν” ή να προάγουν την πνευματική μας εγρήγορση, αλλά αποκλειστικά για να μας κρατούν διαρκώς απασχολημένους.
Καθώς οι αλγόριθμοι ρυθμίζουν τη συνεχή ροή πληροφοριών, ορίζουν ταυτόχρονα το πλαίσιο της πραγματικότητας μέσα στο οποίο κινούμαστε. Το αποτέλεσμα είναι ότι αισθανόμαστε πως κάνουμε ελεύθερες επιλογές, ενώ στην πραγματικότητα επιλέγουμε απλώς μέσα από ένα “μενού” αντιλήψεων και στάσεων το οποίο δεν έχουμε συνθέσει εμείς οι ίδιοι, με αυτόν τον τρόπο, δημιουργείται μια αόρατη δομή κανονικότητας στην οποία προσαρμοζόμαστε, νομίζοντας ότι πρόκειται για δικές μας, αυθεντικές πεποιθήσεις. Όπως έλεγε και ο Καρλ Γιούνγκ την μοντέρνα δουλεία την βιώνουμε ως ελευθερία.
* Ο Χρήστος Κουτσονάσσιος είναι δικηγόρος
Πηγή: Social media
