Την ώρα που η κυβέρνηση Τραμπ προσπαθεί να περιορίσει το πολιτικό κόστος του πολέμου στο Ιράν και να εμφανίσει τις Συμφωνίες του Αβραάμ σαν νέο διπλωματικό ορίζοντα για τη Μέση Ανατολή, η Ουάσιγκτον ανοίγει ταυτόχρονα ένα ακόμη μέτωπο πολύ πιο κοντά στα δικά της σύνορα. Το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης ανακοίνωσε την προηγούμενη εβδομάδα ποινικές διώξεις κατά του Ραούλ Κάστρο για την κατάρριψη δύο αεροσκαφών της αντικαστρικής οργάνωσης Brothers to the Rescue το 1996.
Η ανακοίνωση έγινε στις 20 Μαΐου — ημερομηνία με βαρύ ιστορικό συμβολισμό για την Κούβα, καθώς συνδέεται με την ίδρυση της κουβανικής δημοκρατίας το 1902 μετά το τέλος της αμερικανικής στρατιωτικής κατοχής του νησιού. Η επιλογή μόνο τυχαία δεν έμοιαζε. Γιατί η σχέση των ΗΠΑ με την Κούβα δεν υπήρξε ποτέ μια ακόμα ιστορία του Ψυχρού Πολέμου. Πριν την επανάσταση του 1959, η Κούβα λειτουργούσε ουσιαστικά σαν αμερικανικό προτεκτοράτο. Αμερικανικές εταιρείες ήλεγχαν τεράστια τμήματα της οικονομίας, από τη ζάχαρη και τις τράπεζες μέχρι τις σιδηροδρομικές υποδομές, ενώ η Κούβα της εποχής Μπατίστα είχε μετατραπεί σε χώρο δράσης της αμερικανικής μαφίας και επιχειρηματικών συμφερόντων υπό την προστασία μιας σκληρής δικτατορίας που άφησε πίσω της χιλιάδες νεκρούς.
Η ανατροπή του Φουλχένσιο Μπατίστα το 1959 αντιμετωπίστηκε στην Ουάσιγκτον όχι απλώς σαν ιδεολογική απειλή αλλά σαν απώλεια ελέγχου πάνω σε μια χώρα που οι ΗΠΑ θεωρούσαν επί δεκαετίες σχεδόν δική τους ζώνη επιρροής.
Αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της CIA δείχνουν ότι οι αμερικανικές μυστικές επιχειρήσεις στην Κούβα ξεκίνησαν ακόμη και πριν η Αβάνα συνδεθεί στενά με τη Σοβιετική Ενωση. Το πρόβλημα για την Ουάσιγκτον δεν ήταν μόνο ο κομμουνισμός αλλά το γεγονός ότι η κουβανική επανάσταση αμφισβητούσε ευθέως το αμερικανικό οικονομικό και πολιτικό μοντέλο κυριαρχίας στην Καραϊβική.
Το χρονικό της αποσταθεροποίησης
Αυτό που ακολούθησε υπήρξε μια από τις μεγαλύτερες και πιο μακροχρόνιες επιχειρήσεις αποσταθεροποίησης στη σύγχρονη ιστορία της Λατινικής Αμερικής. Το 1960 σημειώθηκε η φονική έκρηξη στο γαλλικό πλοίο La Coubre στην Αβάνα, με περισσότερους από 100 νεκρούς. Η κουβανική κυβέρνηση κατηγόρησε αμέσως τις ΗΠΑ και τη CIA, κάτι που η Ουάσιγκτον αρνήθηκε. Οι εκρήξεις είχαν χρονική απόσταση λίγων λεπτών, με αποτέλεσμα η δεύτερη να σκοτώσει διασώστες και ανθρώπους που έσπευσαν μετά την πρώτη έκρηξη. Εναν χρόνο αργότερα ακολούθησε η αποτυχημένη εισβολή στον Κόλπο των Χοίρων με περίπου 1.400 αντικαστρικούς εξόριστους εκπαιδευμένους και οργανωμένους από τη CIA.
Στη συνέχεια αποκαλύφθηκε ακόμη και το σχέδιο Operation Northwoods, μια πρόταση αμερικανών στρατηγών για σκηνοθετημένες τρομοκρατικές επιθέσεις και αεροπειρατείες μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ ώστε να δημιουργηθεί πρόσχημα στρατιωτικής εισβολής στην Κούβα. Η ίδια η αμερικανική Γερουσία κατέγραψε αργότερα οκτώ επίσημες απόπειρες δολοφονίας του Φιντέλ Κάστρο μόνο μεταξύ 1960 και 1965. Οι μέθοδοι που κάθε φορά επιλέγονταν – και αποτύγχαναν – ξεπερνούν ακόμα και τη φαντασία των σεναριογράφων στις ταινίες του Τζέημς Μποντ. Εκρηκτικά κοχύλια, δηλητηριασμένα πούρα, τοξικά στυλό και συνεργασία με μαφιόζικα δίκτυα περιλαμβάνονταν στα σχέδια της CIA. Οι κουβανικές υπηρεσίες ασφαλείας υποστηρίζουν ότι συνολικά καταγράφηκαν 638 διαφορετικά σχέδια δολοφονίας.
Η πιο χαρακτηριστική όμως μορφή όλης αυτής της ιστορίας ήταν ο Λουίς Ποσάδα Καρίλες. Εκπαιδευμένος από τη CIA και βετεράνος του Κόλπου των Χοίρων, ο Ποσάδα συνδέθηκε με την ανατίναξη της πτήσης 455 της Cubana Airlines το 1976 — της πιο πολύνεκρης τρομοκρατικής επίθεσης στην ιστορία της αμερικανικής ηπείρου πριν από την 11η Σεπτεμβρίου. Και οι 73 επιβάτες σκοτώθηκαν, ανάμεσά τους ολόκληρη η εθνική ομάδα ξιφασκίας νέων της Κούβας.
Αργότερα συνδέθηκε και με τη βομβιστική εκστρατεία σε ξενοδοχεία της Αβάνας το 1997, όπου σκοτώθηκε ο ιταλός τουρίστας Φάμπιο ντι Τσέλμο, ενώ το 2000 συνελήφθη στον Παναμά με εκατοντάδες κιλά εκρηκτικών σε ένα ακόμα σχέδιο δολοφονίας του Φιντέλ Κάστρο. Και όμως, ποτέ δεν εκδόθηκε στην Κούβα ή τη Βενεζουέλα. Οι ΗΠΑ αρνήθηκαν επανειλημμένα να τον παραδώσουν. Τελικά δικάστηκε μόνο για ψευδή κατάθεση σε μεταναστευτική διαδικασία και αθωώθηκε. Πέθανε το 2018 ήσυχα στη Φλόριντα.
Οικονομικός στραγγαλισμός
Και η πίεση αυτή δεν ανήκει στο παρελθόν. Η σημερινή αμερικανική πολιτική απέναντι στην Κούβα βασίζεται ξανά στην οικονομική ασφυξία ως εργαλείο πολιτικής πίεσης και «αλλαγής καθεστώτος». Οι ΗΠΑ έχουν εντείνει τα τελευταία χρόνια τις κυρώσεις απέναντι στο νησί. Παράλληλα, η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα στέρησε από την Κούβα τον βασικότερο προμηθευτή πετρελαίου και καυσίμων που διέθετε επί χρόνια. Το αποτέλεσμα είναι ακινητοποιημένες συγκοινωνίες, πολύωρα μπλακ άουτ και μια κοινωνία που βρίσκεται αντιμέτωπη με ελλείψεις καυσίμων, τροφίμων, φαρμάκων και βασικών αγαθών, μια πίεση που δεν στρέφεται βέβαια κατά της κουβανικής ηγεσίας αλλά σε έναν ολόκληρο πληθυσμό που οδηγείται στην εξαθλίωση.
Γι’ αυτό και η σημερινή δίωξη του Ραούλ Κάστρο προκαλεί τόσο έντονη κατακραυγή. Ιδιαίτερα μάλιστα όταν στρέφεται εναντίον ενός 94χρονου πρώην ηγέτη την ώρα που η ίδια η Ουάσιγκτον δεν έχει λογοδοτήσει ποτέ για δεκαετίες βομβιστικών επιθέσεων, μυστικών επιχειρήσεων, απόπειρων δολοφονίας και οικονομικού στραγγαλισμού του νησιού.
Η κυβέρνηση Τραμπ παρουσιάζει την υπόθεση σαν μάχη για τη «δικαιοσύνη» και τη «δημοκρατία». Ομως πίσω από τη ρητορική περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων επανέρχεται όλο και πιο καθαρά η παλιά λογική της «αλλαγής καθεστώτων» και της αντιμετώπισης της περιοχής σαν αποκλειστικής αμερικανικής σφαίρας επιρροής.
Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να δικάσει έναν από τους ανθρώπους που κυβέρνησαν την Κούβα επί δεκαετίες χωρίς ποτέ να έχει λογοδοτήσει για τις δικές της βόμβες, τις εισβολές, τις απόπειρες δολοφονίας και τις μυστικές επιχειρήσεις εναντίον του νησιού. Γιατί όταν οι ΗΠΑ επιχειρούν να δικάσουν την ιστορία της Κούβας, επιστρέφει αναπόφευκτα και το ερώτημα ποιος θα μπορούσε κάποτε να δικάσει τα δικά της εγκλήματα.
