Του Σπύρου Σιδέρη *
Η ελληνική κυβέρνηση παρουσιάζει ως ιστορική διευθέτηση τη συμφωνία για τη Μονή Αγίας Αικατερίνης του Σινά, την οποία αποδέχθηκε προς υπογραφή ο Αρχιεπίσκοπος Συμεών. Ωστόσο, η σύμβαση δεν έχει ακόμη υπογραφεί ούτε έχει δημοσιοποιηθεί το περιεχόμενό της. Παραμένει έτσι αναπάντητο ένα βασικό ερώτημα: πώς οι διαπραγματεύσεις, που είχαν οδηγήσει σε σχέδιο αναγνώρισης της κυριότητας της Μονής επί 71 επίδικων ακινήτων, κατέληξαν σε νεότερη πρόταση για δικαιώματα κατοχής, θρησκευτικής χρήσης και μακροχρόνιας μίσθωσης;
Οι ανεξάρτητες αιγυπτιακές έρευνες καταγράφουν αυτή τη μεταβολή, χωρίς να είναι γνωστό εάν οι όροι της τελευταίας πρότασης διατηρήθηκαν στην υπό υπογραφή σύμβαση. Η υπόθεση αποκτά πρόσθετο διπλωματικό ενδιαφέρον καθώς Αθήνα και Κάιρο επαναφέρουν τις διαβουλεύσεις για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις, σε μια περίοδο νέων εξελίξεων γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Τι ανακοίνωσε το Κάιρο
Στις 24 Οκτωβρίου, το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι ο υπουργός Badr Abdelatty έλαβε επιστολή του Αρχιεπισκόπου Σινά, Φαράν και Ραϊθώ Συμεών, με την οποία δηλώνει την αποδοχή της υπογραφής σύμβασης για τη Μονή και τις γύρω εκτάσεις. Η ημερομηνία υπογραφής θα καθοριστεί αργότερα.
Σύμφωνα με την αιγυπτιακή ανακοίνωση, η συμφωνία αποσκοπεί στην εφαρμογή της απόφασης του Εφετείου της Ισμαηλίας του Μαΐου 2025, σύμφωνα με την αιγυπτιακή νομοθεσία, και στον τερματισμό των σχετικών δικαστικών διαδικασιών, με διατήρηση του ιστορικού και θρησκευτικού χαρακτήρα της Μονής.
Η ανακοίνωση, την οποία μετέδωσαν μεταξύ άλλων η Al-Ahram και η Masrawy, δεν διευκρινίζει εάν αναγνωρίζονται ιδιοκτησιακά δικαιώματα στη μοναστική κοινότητα ούτε παρουσιάζει τις ρυθμίσεις για τους κήπους, τις καλλιεργήσιμες εκτάσεις και τις υπόλοιπες εγκαταστάσεις. Η διάκριση είναι ουσιαστική, καθώς η προστασία της θρησκευτικής λειτουργίας και η παραμονή των μοναχών δεν συνεπάγονται αναγνώριση κυριότητας επί των ακινήτων.
Από το σχέδιο των 71 ακινήτων στη νέα πρόταση
Το ανεξάρτητο αιγυπτιακό μέσο Mada Masr είχε αναφέρει ότι εξασφάλισε σχέδιο συμφωνίας που προέκυψε από διαπραγματεύσεις με τη συμμετοχή της ελληνικής πλευράς και της διοίκησης του Νοτίου Σινά. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, το σχέδιο προέβλεπε αναγνώριση της κυριότητας της ελληνορθόδοξης Μονής επί του συνόλου των 71 επίδικων ακινήτων, κατοχύρωση της αυτονομίας της στην εσωτερική διαχείριση και συνεργασία με το Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου. Η υπογραφή του αναμενόταν στις αρχές του 2025, αλλά δεν πραγματοποιήθηκε.
Στις 28 Μαΐου 2025, το Εφετείο της Ισμαηλίας εξέδωσε απόφαση που μετέβαλε το νομικό πλαίσιο της διαπραγμάτευσης. Η Αιγυπτιακή Πρωτοβουλία για τα Προσωπικά Δικαιώματα (EIPR), εξετάζοντας το περιεχόμενό της, κατέγραψε ότι το δικαστήριο διαχώρισε τα 71 ακίνητα σε τέσσερις κατηγορίες, ανάλογα με τη χρήση και το νομικό τους καθεστώς. Για 29 θρησκευτικούς χώρους αναγνωρίστηκε ειδικό καθεστώς «θρησκευτικής κατοχής», χωρίς κυριότητα, ενώ απορρίφθηκε το αίτημα αποβολής από 17 εκτάσεις για τις οποίες υπήρχαν προσύμφωνα πώλησης. Για άλλες εκτάσεις προβλέφθηκε αποβολή από την κατοχή. Το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών αναφέρει ως ημερομηνία της απόφασης την 25η Μαΐου, ενώ η EIPR και το Mada Masr την προσδιορίζουν στις 28 Μαΐου.
Η μεταβολή έγινε σαφέστερη σε νέα έρευνα του Mada Masr, τον Ιούλιο του 2026. Η δημοσιογράφος Rana Mamdouh, επικαλούμενη δύο πηγές προσκείμενες στη Μονή, ανέφερε ότι η αιγυπτιακή κυβέρνηση παρουσίασε στον Συμεών σχέδιο επτά σημείων. Η πρόταση προέβλεπε αναγνώριση της Μονής ως θρησκευτικού νομικού προσώπου βάσει του αιγυπτιακού δικαίου, ανανεώσιμες τριετείς άδειες παραμονής για τους μοναχούς και δικαιώματα κατοχής και θρησκευτικής χρήσης των εγκαταστάσεων. Για τους κήπους και τις γύρω εκτάσεις προβλεπόταν μακροχρόνια μίσθωση έναντι συμβολικού τιμήματος, χωρίς αναγνώριση κυριότητας στη μοναστική κοινότητα.
Η διαφορά των δύο σχεδίων είναι καθοριστική. Το πρώτο αναγνώριζε, σύμφωνα με το Mada Masr, την ιδιοκτησία της Μονής, ενώ το δεύτερο ρύθμιζε την κατοχή και τη χρήση χωρίς αντίστοιχη αναγνώριση. Δεν έχει γίνει γνωστό εάν οι όροι της πρότασης του Ιουλίου διατηρήθηκαν στη σύμβαση που ο Συμεών αποδέχθηκε προς υπογραφή τον Οκτώβριο.
Οι καταγγελίες για πιέσεις και η θέση της Αδελφότητας
Ο πρώην Αρχιεπίσκοπος Σινά Δαμιανός υποστήριξε σε δημόσια δήλωσή του, μετά την ανακοίνωση της 24ης Οκτωβρίου, ότι στα τέλη του 2024 είχε επιτευχθεί εξωδικαστική συμφωνία με την αιγυπτιακή κυβέρνηση, η οποία αναγνώριζε την κυριότητα της Μονής επί του συνόλου των 71 ακινήτων.
Κατά τον ίδιο, η συμφωνία δεν υπογράφηκε πριν από την έκδοση της δικαστικής απόφασης. Η αναφορά του συμπίπτει, ως προς την ύπαρξη προηγούμενου σχεδίου αναγνώρισης κυριότητας, με την έρευνα του Mada Masr, χωρίς να τεκμηριώνει από μόνη της τους λόγους για τους οποίους δεν ολοκληρώθηκε η διαδικασία.
Ο Δαμιανός κατήγγειλε επίσης πιέσεις της ελληνικής κυβέρνησης προς τη μοναστική Αδελφότητα για την αποδοχή συμβιβασμού και αμφισβήτησε τη δυνατότητα του διαδόχου του να υπογράψει συμφωνία που αφορά ιστορικούς περιουσιακούς τίτλους χωρίς τη συναίνεση των μοναχών. Οι καταγγελίες δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Τον Ιούλιο, πάντως, το Mada Masr είχε μεταφέρει ισχυρισμούς πηγών προσκείμενων στη Μονή ότι η αποδοχή της αιγυπτιακής πρότασης συνδεόταν με την εκκρεμότητα της προεδρικής επικύρωσης της εκλογής του Συμεών. Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι το Κάιρο έθεσε επισήμως τέτοιον όρο.
Από την πλευρά του, ο Συμεών ανέφερε στη δήλωση της 24ης Οκτωβρίου ότι η Αδελφότητα ζήτησε χρόνο για να μελετήσει το αιγυπτιακό σχέδιο, κατέθεσε προτάσεις βελτίωσης και συγκρότησε φάκελο τεκμηρίωσης για το υφιστάμενο καθεστώς της Μονής και τα επίδικα ακίνητα. Επικαλέστηκε επίσης τη στήριξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, των Πατριαρχείων Αλεξανδρείας και Ιεροσολύμων και των Εκκλησιών Ελλάδος και Κύπρου, υποστηρίζοντας ότι η συμφωνία θα διασφαλίσει τη συνέχιση της μοναστικής ζωής. Η δήλωσή του δεν παρουσιάζει, ωστόσο, αναλυτικά τις τελικές περιουσιακές ρυθμίσεις, ενώ οι αντιρρήσεις Δαμιανού διατηρούν ανοικτό το ζήτημα της διαδικασίας έγκρισης του συμβιβασμού.
Το ιδιοκτησιακό και η τουριστική ανάπτυξη
Η αντιδικία για τα ακίνητα εξελίσσεται παράλληλα με το αιγυπτιακό πρόγραμμα τουριστικής ανάπτυξης «Μεγάλη Θεοφάνεια – Γη της Ειρήνης», με το οποίο το Κάιρο επιδιώκει να αναδείξει την περιοχή της Αγίας Αικατερίνης σε διεθνή προορισμό θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού. Το ιδιοκτησιακό καθεστώς επηρεάζει τη δυνατότητα διαχείρισης και αξιοποίησης των εκτάσεων γύρω από τη Μονή, όπου προβλέπονται σημαντικές παρεμβάσεις σε υποδομές και τουριστικές εγκαταστάσεις.
Σε ανακοίνωσή της τον Αύγουστο του 2026, η EIPR προειδοποίησε ότι η μεταβολή του καθεστώτος ιδιοκτησίας και κατοχής θα μπορούσε να διευκολύνει παρεμβάσεις που απειλούν τον ιστορικό χαρακτήρα της περιοχής. Η οργάνωση επικαλέστηκε τον φάκελο που είχε υποβάλει η ίδια η Αίγυπτος στην UNESCO για την ένταξη της Αγίας Αικατερίνης στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Σύμφωνα με την ανάλυσή της, στον φάκελο αναγνωρίζονταν περιουσιακά δικαιώματα της Μονής επί εγκαταστάσεων, κήπων και άλλων χώρων. Η αναφορά αυτή δημιουργεί ζήτημα συνέπειας ανάμεσα στην προηγούμενη αιγυπτιακή τεκμηρίωση και στη μεταγενέστερη δικαστική αντιμετώπιση των εκτάσεων.
Τον Ιούλιο του 2026, η Επιτροπή Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO σημείωσε ότι ήδη υλοποιημένα τμήματα του τουριστικού προγράμματος ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντικές και μόνιμες αρνητικές επιπτώσεις στην ακεραιότητα και την αυθεντικότητα του προστατευόμενου χώρου.
Παράλληλα, χαιρέτισε την αιγυπτιακή προεδρική εντολή του Σεπτεμβρίου 2025 για αναστολή των έργων και ζήτησε να παραμείνει σε ισχύ μέχρι να εξεταστούν οι συστάσεις της αποστολής παρακολούθησης του Ιουλίου 2026. Η απόφαση δεν αφορά την κυριότητα των ακινήτων, αλλά επιβεβαιώνει ότι η ανάπτυξη της περιοχής εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διεθνούς ελέγχου.
Η ευρύτερη διπλωματική συγκυρία
Δύο ημέρες πριν από την ανακοίνωση για τη Μονή, οι υπουργοί Εξωτερικών Ελλάδας και Αιγύπτου συζήτησαν τηλεφωνικά τις εξελίξεις στη Λιβύη και το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Σύμφωνα με την Al-Ahram, ο Γιώργος Γεραπετρίτης και ο Badr Abdelatty εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης και συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις βάσει του Διεθνούς Δικαίου και της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η συμφωνία οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) Ελλάδας–Αιγύπτου του 2020 κάλυψε μόνο μέρος της θαλάσσιας γραμμής, αφήνοντας ανοικτές περιοχές ανατολικά και δυτικά της συμφωνημένης οριοθέτησης. Η Αθήνα επιδιώκει την επέκτασή της, ενώ το Κάιρο διατηρεί παράλληλα τις σχέσεις του με την Ελλάδα και την Τουρκία και επιχειρεί να ενισχύσει την επιρροή του στη Λιβύη. Η αιγυπτιακή πολιτική στην Ανατολική Μεσόγειο διαμορφώνεται συνεπώς από περισσότερες της μιας διπλωματικές και οικονομικές προτεραιότητες.
Η πιθανότητα σύνδεσης της υπόθεσης του Σινά με ευρύτερα οικονομικά συμφέροντα είχε τεθεί ήδη από πηγή προσκείμενη στη Μονή, την οποία επικαλέστηκε το Mada Masr. Η πηγή εκτίμησε ότι η ελληνική κυβέρνηση έδινε προτεραιότητα στην ενεργειακή συνεργασία με την Αίγυπτο, με το δημοσίευμα να αναφέρεται στο έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης GREGY.
Πρόκειται, βέβαια, για εκτίμηση. Εως τώρα είναι αδιευκρίνιστο εάν η συμφωνία για τη Μονή συνδέεται με ανταλλάγματα για την ΑΟΖ ή με κάποια ενεργειακή συμφωνία.
Η χρονική συγκυρία, πάντως, έχει πολιτικό ενδιαφέρον. Η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει στενή συνεργασία με το Κάιρο, καθώς το τουρκολιβυκό μνημόνιο επανέρχεται στην περιφερειακή ατζέντα και οι θαλάσσιες οριοθετήσεις παραμένουν ανοικτές. Η Αίγυπτος, από την πλευρά της, επιχειρεί να τερματίσει μια διαμάχη που είχε αποκτήσει διπλωματικές προεκτάσεις, διατηρώντας παράλληλα τον έλεγχο της νομικής και διοικητικής διαχείρισης του Σινά. Η αραβόφωνη Asharq Al-Awsat παρουσίασε επίσης τη συμφωνία ως εξέλιξη με σημασία για τις ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις, επικαλούμενη αναλυτές που αναφέρθηκαν στη θρησκευτική αξία της Μονής και στις προοπτικές τουριστικής ανάπτυξης.
Η διευθέτηση του Σινά θα μπορούσε έτσι να απομακρύνει μια πηγή έντασης από τις διμερείς σχέσεις σε μια περίοδο αυξημένων περιφερειακών απαιτήσεων. Παραμένει, ωστόσο, αναπάντητο εάν η ανάγκη αυτή επηρέασε το εύρος των περιουσιακών εγγυήσεων που έγιναν αποδεκτές για τη Μονή.
Το περιεχόμενο θα κρίνει τη συμφωνία
Η διατήρηση της μοναστικής ζωής και η προστασία του θρησκευτικού χαρακτήρα της Μονής αποτελούν ουσιώδεις εγγυήσεις. Δεν αρκούν, όμως, για να αποτιμηθεί το περιεχόμενο της συμφωνίας.
Το αποφασιστικό ζήτημα είναι ποια δικαιώματα θα διατηρήσει η μοναστική κοινότητα επί των ακινήτων που συνδέονται με την καθημερινή λειτουργία και την οικονομική της αυτοτέλεια.
Η δημοσιοποίηση της σύμβασης θα επιτρέψει να διαπιστωθεί τι απέμεινε από το προηγούμενο σχέδιο αναγνώρισης κυριότητας, ποιες ρυθμίσεις αντικαταστάθηκαν και εάν τηρήθηκαν οι διαδικασίες έγκρισης της Αδελφότητας. Μέχρι τότε, ο χαρακτηρισμός της συμφωνίας ως ιστορικής αποτελεί πολιτική αποτίμηση που δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί από το νομικό της περιεχόμενο.
Η υπόθεση αφορά και την ικανότητα της ελληνικής διπλωματίας να προστατεύει συγκεκριμένα ιστορικά και θεσμικά δικαιώματα, διατηρώντας παράλληλα μια στρατηγική συνεργασία με χώρα της οποίας οι επιδιώξεις στην Ανατολική Μεσόγειο δεν συμπίπτουν πάντοτε με τις ελληνικές.
Το ερώτημα που προκύπτει από τις ανεξάρτητες αιγυπτιακές έρευνες παραμένει: γιατί ένα σχέδιο που προέβλεπε αναγνώριση κυριότητας των 71 ακινήτων δεν υπογράφηκε και αντικαταστάθηκε από διαπραγμάτευση σε διαφορετική νομική βάση; Η απάντηση θα δείξει εάν η τελική συμφωνία κατοχυρώνει τα ιστορικά περιουσιακά δικαιώματα της Μονής ή εξασφαλίζει κυρίως τη συνέχιση της λειτουργίας της υπό νέο καθεστώς.
* Ο Σπύρος Σιδέρης είναι δημοσιογράφος
Πηγή: ibnaeu.com
