Μια από τις επιπτώσεις του πολέμου στον Κόλπο είναι η αναδιαμόρφωση του παγκόσμιου τουρισμού. Ηδη, χώρες όπως τα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα με εκατομμύρια τουριστών όλο το χρόνο στο Ντουμπάϊ, η Ντόχα ή το Αμπού Ντάμπι, κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών, βγήκαν εκτός παγκόσμιου χάρτη των διεθνών μεταφορών και ως σταθμός μεταβίβασης για άλλες χώρες στον κόσμο. Μένει να φανεί εάν η εύθραυστη εκεχειρία, εφόσον καταστεί μόνιμη, θα αποκαταστήσει τη θέση τους και, εάν ναι, πότε θα γίνει αυτό.
Στο μεταξύ, όμως, δυσμενείς είναι οι προβλέψεις εάν δεν αποκατασταθεί η ομαλή τροφοδοσία σε καύσιμα. Το «μπλόκο» στα Στενά του Ορμούζ ήδη έχει επηρεάσει όλες τις χώρες. Κυρίως την πολυπληθή Ασία που είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ενεργειακών πόρων από τη Μέση Ανατολή. Και βέβαια την Ευρώπη, όπου, σύμφωνα με τους Financial Times, σε τρεις εβδομάδες θα αντιμετωπίσουν ελλείψεις σε καύσιμα για τα αεροσκάφη. Κάτι που, εάν συμβεί, θα επηρεάσει καταλυτικά όλες τις μετακινήσεις, και, όπως είναι αναμενόμενο, τον τουρισμό. Στην περίπτωση ενός τέτοιου αρνητικού σεναρίου, μένει να φανεί το κόστος για την Ελλάδα. Να σημειωθεί πως ήδη οι τιμές των αεροπορικών εισιτηρίων για αρκετούς προορισμούς έχουν … εκτοξευθεί.
Οπως και να’ χει, ακόμα και εάν οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν, στο Πακιστάν, έχουν αίσιο – για την ειρήνη – τέλος, και ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, η αποκατάσταση των ροών ενεργειακών και άλλων πόρων από τον Περσικό, εκτιμάται ότι θα πάρει χρόνο. Ως εκ τούτου, όπως έχει επισημάνει το Neostrategy.gr, εξετάζονται ακόμα και ακραία σενάρια τύπου lock down, με δελτία καυσίμων, τηλε-εργασία, κ.ο.κ. Πάντως, σε περίπτωση χειροτέρευσης της κατάστασης, δύσκολα κάποια χώρα, σε ολόκληρο τον πλανήτη, θα μείνει ανεπηρέαστη, ενώ ειδικά αερομεταφορές και τουρισμός, όπου ήδη παρουσιάζονται προβλήματα, θα βρεθεί για τα καλά στο μάτι του κυκλώνα.
Αναδιαμόρφωση του τουριστικού χάρτη
Ο παγκόσμιος τουρισμός αναδιαμορφώνεται, γράφουν σε έρευνά τους δυο καθηγητές του Πανεπιστημίου στην Βάλενθια στο theconversation με κεντρικό άξονα την ασφάλεια. Ο Χοσέ Τομάς Αρνάου Ντομίνγκεζ και η Πάουλα Σίμο-Τόμας αναφέρουν στην έρευνα τους ότι παραδοσιακά οι γεωπολιτικές κρίσεις είχαν σχεδόν αυτόματο αντίκτυπο στον τουριστικό τομέα. “Η αστάθεια σε παγκόσμιο επίπεδο παλιά οδηγούσε σε λιγότερους ταξιδιώτες, λιγότερες κρατήσεις και λιγότερη δραστηριότητα”. Αυτό δεν συμβαίνει πλέον, υποστηρίζουν.
Η παγκόσμια αναταραχή στη διάρκεια του 2025 δεν είχε ιδιαίτερες επιπτώσεις στον διεθνή τουρισμό
“Σύμφωνα με τον Πίνακα Δεδομένων Τουρισμού των Ηνωμένων Εθνών, ο συνολικός αριθμός διεθνών ταξιδιωτών το 2025 ξεπέρασε το 1,5 δισεκατομμύριο”. Ξεπέρασε δηλαδή τον αριθμό προ της πανδημικής κρίσης Κόβιντ. Μετά την απότομη μείωση των ταξιδιών που παρατηρήθηκε στη διάρκεια της πανδημίας και μετά από αυτήν, ο διεθνής τουρισμός διαρκώς αυξάνεται, ακόμη και εν μέσω πολεμικών συγκρούσεων ή παγκόσμιας αβεβαιότητας.
Αυτό που παρατηρείται σύμφωνα με την έρευνα τους, είναι ότι μεταβάλλονται “τα ταξιδιωτικά πρότυπα”. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η γεωπολιτική μας κάνει να ταξιδεύουμε λιγότερο, αλλά πώς αναδιαμορφώνει τις τουριστικές ροές.
Το πιο ξεκάθαρο παράδειγμα για αυτή την αλλαγή είναι η σύγκρουση που μαίνεται στις χώρες του Κόλπου με επίκεντρο τον πόλεμο στο Ιράν. Πρόκειται για χώρες που τα προηγούμενα χρόνια επένδυσαν δισεκατομμύρια δολάρια για να εδραιωθούν ως παγκόσμιοι τουριστικοί προορισμοί και ως οπι μεγαλύτεροι κόμβοι διασύνδεσης ανάμεσα σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική.
Πριν από τις επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν, ο σκοπός αυτός εξυπηρετούνταν με άριστα αποτελέσματα. “Το 2025, το Ντουμπάι υποδέχτηκε σχεδόν 20 εκατομμύρια διεθνείς τουρίστες, ενώ η πρωτεύουσα του Κατάρ, Ντόχα, ανακηρύχθηκε Πρωτεύουσα Τουρισμού του Κόλπου για το 2026”, γράφουν οι μελετητές.
Αυτές οι χώρες βρίσκονται πλέον σε σοβαρό κίνδυνο υπό την απειλή συνεχόμενων βομβαρδισμών και δεν μπορούν πλέον να εγγυηθούν σταθερότητα και ασφάλεια στις παγκόσμιες ροές μετακινήσεων.
Όπως είναι φανερό η έννοια του κινδύνου και η έλλειψη ασφάλειας είναι σημαντική και στον τουρισμό. Όπως σημειώνουν “ένας προορισμός μπορεί να μην επηρεάζεται άμεσα από έναν πόλεμο ή μια κρίση, αλλά αν συνδεθεί με μια κατάσταση αστάθειας, πολλοί ταξιδιώτες θα επιλέξουν πιο καθησυχαστικές εναλλακτικές λύσεις”.
Μετατόπιση σε ασφαλέστερες περιοχές
Ο τουρισμός όμως δεν εξαφανίζεται, απλώς μετατοπίζεται σε άλλα ασφαλέστερα σημεία. Αυτό είναι πλέον εμφανές από τα στοιχεία, η τουριστική ζήτηση έχει μετακινηθεί σε άλλους ασφαλέστερους προορισμούς. Για παράδειγμα, ήδη ορισμένοι μεγάλοι ταξιδιωτικοί πράκτορες έχουν αυξήσει τη χωρητικότητά τους προς τα Κανάρια Νησιά μετά την “προσωρινή” αποχώρησή τους από τη Μέση Ανατολή.
Η τάση αυτή δεν σχετίζεται με την πολιτιστική κληρονομιά, τη γαστρονομία ή το φυσικό περιβάλλον, αλλά με γεωπολιτικούς παράγοντες, δηλαδή την πολιτική σταθερότητα, αεροπορική συνδεσιμότητα, τις απαιτήσεις θεώρησης και τη διεθνή αντίληψη κινδύνου.
“Μετά το ξέσπασμα της σύγκρουσης στο Ιράν στις αρχές Μαρτίου, βασικά αεροδρόμια στη Μέση Ανατολή – όπως αυτά στο Ντουμπάι, τη Ντόχα και το Άμπου Ντάμπι – είτε έκλεισαν είτε αντιμετώπισαν περιορισμούς. Αυτό από μόνο του αποτελεί σημαντικό ζήτημα, καθώς η Μέση Ανατολή αντιπροσωπεύει το 14% της διεθνούς διαμετακόμισης . Το Ντουμπάι, το Άμπου Ντάμπι, η Ντόχα και το Μπαχρέιν διαχειρίζονται συνολικά περίπου 526.000 επιβάτες ημερησίως”.
Νέα κέρδη για το αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης
Η αναδιοργάνωση αυτή επηρεάζει άμεσα τις αερομεταφορές, η εναέρια κυκλοφορία ανακατευθύνεται σε ασφαλέστερες ή πιο λειτουργικά σταθερές εναλλακτικές λύσεις. Το αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης, ήδη αναδείχθηκε σε στρατηγικό κόμβο που συνδέει την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική, και εξελίσσεται σε παγκόσμιο σημείο διέλευσης. Ρόλο που έως πρόσφατα είχαν το Ντουμπάι, η Ντόχα ή το Άμπου Ντάμπι, παρατηρούν οι αναλυτές.
Να σημειωθεί ότι το αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης είναι ένας από τους μεγάλους κερδισμένους και από τον πόλεμο στην Ουκρανία, του αεροπορικού εμπάργκο στη Ρωσία από σχεδόν όλες τις αεροπορικές εταιρείες της Ευρώπης (με εξαίρεση της Σερβίας) και της απαγόρευσης των πτήσεων ρωσικών αεροσκαφών στην ΕΕ.
Αύξηση κόστους
Η αλυσίδα επιπτώσεων συνεχίζεται και στον αστικό τουρισμό. “Περισσότερες στάσεις σημαίνουν περισσότερες διανυκτερεύσεις, αυξημένες τουριστικές δαπάνες και μεγαλύτερη διεθνή προβολή του προορισμού”.
Όλα τα παραπάνω επηρεάζουν και το κόστος. Το Παγκόσμιο Συμβούλιο Ταξιδιών και Τουρισμού εκτιμά ότι η σύγκρουση με το Ιράν προκαλεί καθημερινές απώλειες περίπου 600 εκατομμυρίων δολαρίων στον τουριστικό τομέα. Σημαντικό μέρος από την αύξηση του κόστους μετακυλίεται στους ταξιδιώτες, αφού τα εισιτήρια είναι ακριβά, τα ταξίδια γίνονται πιο ακριβά και αβέβαια.
Αυτή η πραγματικότητα αλλάζει και τα πρότυπα ζήτησης, σημειώνουν οι δυο ερευνητές. “Ακόμα και το 2025, η ασφαλιστική εταιρεία Allianz σημείωσε αύξηση 9% στον κύκλο εργασιών της ταξιδιωτικής ασφάλισης στην Ισπανία, με τις ακυρώσεις να αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ όλων των απαιτήσεων. Οι άνθρωποι εξακολουθούν να θέλουν να ταξιδέψουν, αλλά οι ταξιδιώτες γίνονται πιο προσεκτικοί και αποφεύγουν το ρίσκο”.
Αυτό που μετράει περισσότερο για τους ταξιδιώτες σε περιόδους παγκόσμιας αναταραχής και αστάθειας είναι η ασφάλεια, η σταθερότητα και η αξιοπιστία. Μπορεί η γεωπολιτική σύγκρουση να μην φέρνει την κατάρρευση του παγκόσμιου τουρισμού. Οδηγεί όμως σε ένα σύστημα “πιο κατακερματισμένο, πιο άνισο και πιο ευαίσθητο στις αντιλήψεις για τον κίνδυνο”.
