Του Ηλία Φωτίου *
Τη νύχτα της 5ης προς την 6η Ιουλίου, ενώ στη Μόσχα οδηγοί κοιμούνται μέσα στα αυτοκίνητά τους περιμένοντας τη σειρά τους σε βενζινάδικο, στο Κίεβο οι κάτοικοι κατεβαίνουν στο μετρό γιατί ο Ζελένσκι έχει προειδοποιήσει για επικείμενη μαζική επίθεση. Ως το πρωί, η Ρωσία έχει στείλει πάνω από 70 πύραυλους και σχεδόν 500 drone. Έντεκα άνθρωποι είναι νεκροί, εξήντα τραυματίες. Στη Ζαμπαϊκάλσκι, χιλιάδες χιλιόμετρα ανατολικότερα, η ουρά στο βενζινάδικο έχει φτάσει τα 4,5 χιλιόμετρα. Δύο χώρες, μία νύχτα, καμία νίκη πουθενά.
Η κατάσταση δεν κλιμακώνεται επειδή κάποιος το επέλεξε στρατηγικά. Κλιμακώνεται επειδή είναι το μόνο πράγμα που μπορούν να κάνουν και οι δύο πλευρές.
Η νύχτα που δεν σταματά στο Κίεβο
Τέσσερις μέρες πριν την επίθεση της 6ης Ιουλίου, άλλη μία είχε σκοτώσει 31 ανθρώπους στο Κίεβο. Πριν από αυτήν, μια τρίτη είχε αφήσει 25 νεκρούς σε αυτό που οι Ουκρανοί αξιωματούχοι ονόμασαν «νύχτα τρόμου». Πολυκατοικίες καταρρέουν όροφο όροφο πάνω σε ανθρώπους που κοιμούνται. Στο Ντάρνιτσκι έξι όροφοι μιας εννιαώροφης πολυκατοικίας γκρεμίστηκαν. Στο Ποντίλσκι κτήριο κατέρρευσε με κόσμο εγκλωβισμένο μέσα.
Ο μέσος αριθμός Ουκρανών πολιτών που σκοτώνονται ή τραυματίζονται καθημερινά τον Ιούλιο φτάνει τους 170 πάνω από πέρσι. Η Μόσχα ονομάζει τις επιθέσεις αντίποινα για τα ουκρανικά χτυπήματα στα διυλιστήρια. Η ουκρανική αεράμυνα καταρρίπτει σχεδόν όλα τα drone. Δεν μπορεί να πιάσει τους βαλλιστικούς πυραύλους, λόγω έλλειψης πυραύλων Patriot, και η Μόσχα το ξέρει.
Η Ρωσία ανακαλύπτει ότι είναι απροστάτευτη
Η αφήγηση που έχτισε ο Πούτιν για τέσσερα χρόνια έλεγε στον Ρώσο πολίτη ότι ο πόλεμος γίνεται κάπου αλλού, σε άλλη χώρα, με άλλα παιδιά. Αυτή η αφήγηση κατέρρευσε δημόσια, μπροστά σε κάμερες κινητών, μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Πάνω από τις μισές από τις 83 ρωσικές περιφέρειες αναφέρουν ελλείψεις βενζίνης. Το ένα τρίτο της ρωσικής διυλιστικής ικανότητας βρίσκεται εκτός λειτουργίας μετά από μήνες ουκρανικών χτυπημάτων με drone. Το διυλιστήριο Καπότνια, που τροφοδοτεί τη Μόσχα, χτυπήθηκε δύο φορές μέσα σε έξι μέρες τον Ιούνιο. Αν ένα διυλιστήριο δίπλα στην πρωτεύουσα, κάτω από την πυκνότερη αντιαεροπορική κάλυψη της χώρας, χτυπιέται δύο φορές μέσα σε μια εβδομάδα, καμία υποδομή δεν είναι πια ασφαλής. Αυτό ανακαλύπτουν τώρα οι Ρώσοι, και η ανακάλυψη τους τρομάζει περισσότερο από την ίδια την έλλειψη καυσίμων.
Στο Ιρκούτσκ ο δήμαρχος έστειλε φορητές τουαλέτες στις ουρές, γιατί ο κόσμος περίμενε ώρες. Μια μητέρα με το μωρό της περίμενε 18 ώρες για βενζίνη. Οδηγοί τσακώνονται σε πάρκινγκ βενζινάδικων μπροστά σε κάμερες κινητών. Οι αναζητήσεις στο Yandex για το πώς μεταγγίζεις καύσιμο από άλλο αυτοκίνητο εκτοξεύτηκαν από 697 τον μήνα σε πάνω από 9.300.
Ο Πούτιν παραδέχτηκε δημόσια τις ελλείψεις αλλά υποστήριξε πως «δεν είναι κρίσιμες». Το ίδιο διάστημα η κυβέρνησή του απαγόρευσε εξαγωγές βενζίνης και αεροπορικών καυσίμων, εξέτασε πλήρη απαγόρευση εξαγωγών ντίζελ, και η Ρωσία, τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον πλανήτη, άρχισε να εισάγει βενζίνη από την Ινδία. Καμία επίσημη ανακοίνωση δεν λέει αυτό που βλέπει κάθε Ρώσος στην ουρά στα βενζινάδικα. Ο πόλεμος έφτασε στο σπίτι του, και η χώρα που τον ξεκίνησε δεν μπορεί πια να τον κρύψει.
Η ουκρανική λογική πίσω από τα drone
Τα ουκρανικά χτυπήματα σε ρωσικά διυλιστήρια δεν είναι θέαμα για social media, όπως υπονοούν όσοι θέλουν να μειώσουν τον πόλεμο σε αγώνα εντυπώσεων. Είναι υπολογισμένη πίεση, σχεδιασμένη να χτυπά τη Μόσχα εκεί που δεν έχει άμυνα, στην οικονομία της καθημερινότητας.
Ο Ζελένσκι δεν διαθέτει τα όπλα για μετωπική νίκη στο πεδίο. Αποδεικνύει όμως κάτι που τέσσερα χρόνια σύγκρουσης δεν είχαν καταφέρει, ότι μπορεί να κάνει τον πόλεμο αισθητό μέσα στη Μόσχα, στην ουρά του σουπερμάρκετ και στο βενζινάδικο της γειτονιάς. Η στρατηγική αυτή έχει όνομα στους κύκλους ανάλυσης, κορεσμός. Πλημμύρισε τον στόχο με τόσα drone που η άμυνα, όσο καλή κι αν είναι, αργά ή γρήγορα θα αφήσει κάτι να περάσει.
Η αυταπάτη της διεξόδου μέσω Τραμπ
Αυτή την εβδομάδα ο Τραμπ βρίσκεται στην Άγκυρα, στη σύνοδο του ΝΑΤΟ, όπου θα συναντάται και με τον Ζελένσκι. Ο Πούτιν δεν πηγαίνει πουθενά. Η δημοφιλής αφήγηση λέει ότι ψάχνει διέξοδο μέσω Ουάσιγκτον. Το ημερολόγιο λέει το αντίθετο. Οι δύο ηγέτες συναντήθηκαν στην Αλάσκα τον Ιούνιο. Οι ΗΠΑ έθεσαν προθεσμία τερματισμού του πολέμου στην αρχή του καλοκαιριού. Η προθεσμία πέρασε, το καλοκαίρι προχώρησε, τίποτα δεν άλλαξε στο Ντονμπάς, που παραμένει το μόνο ζήτημα που μετράει στο τραπέζι.
Πεντακόσιες ημέρες μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ δεν έχει καταφέρει αυτό που υποσχέθηκε να λύσει σε 24 ώρες. Ο λόγος δεν είναι έλλειψη προσπάθειας. Ο Πούτιν δεν έχει κανένα πολιτικό κίνητρο να υπογράψει κάτι που θα μοιάζει με παραχώρηση, όσο πιστεύει ότι αντέχει την εσωτερική φθορά περισσότερο από όσο η Ουκρανία αντέχει νύχτες σαν αυτή της 6ης Ιουλίου. Ο Ζελένσκι, στην Άγκυρα, θα ζητήσει περισσότερους πυραύλους Patriot, όχι διαμεσολάβηση. Αυτό από μόνο του λέει πόσο μακριά είναι μια συμφωνία.
Η ρωσική αεράμυνα κουράζεται, και κάποιος άλλος χαρτογραφεί το κενό
Η αριθμητική της νύχτας της 6ης Ιουλίου δείχνει το πρόβλημα καθαρά. Η Ρωσία έστειλε πάνω από 570 πύραυλους και drone σε ένα κύμα. Η ουκρανική αεράμυνα κατέρριψε την τεράστια πλειοψηφία τους. Έφταναν όμως αρκετά για να σκοτώσουν δεκάδες ανθρώπους. Το ίδιο μοτίβο ισχύει αντίστροφα στη Ρωσία. Στην επίθεση της 18ης Ιουνίου στο Καπότνια η ρωσική αεράμυνα ισχυρίστηκε ότι κατέρριψε περίπου 180 drone πάνω από τη Μόσχα. Το διυλιστήριο κάηκε ούτως ή άλλως. Στον κορεσμό δεν χρειάζεσαι να περάσεις τα περισσότερα drone. Χρειάζεσαι να περάσουν πέντε στα πεντακόσια, στο σωστό σημείο.
Η οικονομία αυτού του πολέμου δουλεύει εναντίον της Μόσχας. Ένα ουκρανικό drone μεγάλου βεληνεκούς κοστίζει από 55.000 έως 200.000 δολάρια. Ένα ρωσικό αντιαεροπορικό πυραύλου, ένα βλήμα Tor ή Pantsir, πόσο μάλλον ένα S-400, κοστίζει πολλαπλάσια. Αμερικανικά δημοσιεύματα αναφέρουν ότι η Ρωσία καίει το απόθεμα αντιαεροπορικών με ρυθμό που περιγράφεται πλέον ως μη βιώσιμος. Η ρωσική διοίκηση έχει αρχίσει να αποσύρει συστοιχίες αεράμυνας από το μέτωπο για να προστατέψει τη Μόσχα και στρατηγικές βιομηχανικές εγκαταστάσεις, κάτι που αραιώνει την κάλυψη αλλού. Αμερικανικά μέσα περιέγραψαν το αποτέλεσμα ως ένα δίχτυ άμυνας που φθείρεται σιγά σιγά, με κενά που οι Ουκρανοί σχεδιαστές επιθέσεων ψάχνουν και στοχεύουν συστηματικά.
Εδώ κρύβεται ένα κέρδος που δεν είναι ρωσικό ούτε ουκρανικό. Οι Ουκρανοί σχεδιαστές επιθέσεων, με τη στήριξη συμμάχων του ΝΑΤΟ, διατηρούν σταθερό πρόγραμμα χαρτογράφησης ολόκληρου του ρωσικού συστήματος αεράμυνας, εντοπίζοντας αδυναμίες και σημεία διείσδυσης για κάθε νέο χτύπημα. Αυτή η γνώση δεν εξαφανίζεται όταν σταματήσει ο πόλεμος. Μένει στα χέρια των Δυτικών που θα την χρειαστούν αν χρειαστεί ποτέ να αντιμετωπίσουν τα ίδια ρωσικά συστήματα αλλού, στη Βαλτική ή στη Μαύρη Θάλασσα.
Ούτε η Ρωσία μένει άπραγη. Το 2025 στηριζόταν σε μαζικά κύματα drone για να εξαντλήσει τα ουκρανικά αποθέματα. Το 2026 άλλαξε τακτική. Βαλλιστικοί, πύραυλοι κρουζ και drone μαζί, ταυτόχρονα, ώστε να συμπιέζουν τον χρόνο απόφασης του αντιπάλου αντί απλώς να πλημμυρίζουν τον ουρανό. Είναι μικρό κέρδος μπροστά στη φθορά που υφίσταται η ρωσική αεράμυνα, αλλά εξηγεί γιατί οι βαλλιστικοί πύραυλοι περνούν σχεδόν πάντα, ενώ τα drone πέφτουν όλο και πιο συχνά. Η Μόσχα χάνει τον πόλεμο της κλίμακας. Κερδίζει, προς το παρόν, τον πόλεμο της πολυπλοκότητας.
Το μάταιο
Κανείς δεν κερδίζει αυτόν τον πόλεμο. Το ΝΑΤΟ μαζεύει γνώση, η Μόσχα μαζεύει τακτική εμπειρία, αλλά αυτά είναι ψίχουλα δίπλα στο βασικό γεγονός. Δύο χώρες αιμορραγούν, καμία δεν πλησιάζει τη νίκη, και και οι δύο ηγέτες προτιμούν αυτή την αιμορραγία από την πολιτική τιμή του να σταματήσουν πρώτοι. Η κατάπαυση πυρός χωρίς πολιτικό όφελος κοστίζει σε καθέναν τους περισσότερο από τη συνέχιση ενός πολέμου που δεν κερδίζει κανείς. Δεν χρειάζεται εξωτερικός εχθρός για να συντηρήσει αυτή την παγίδα. Αρκεί η εσωτερική πολιτική λογική και των δύο πλευρών.
Απόψε, κάπου στη Ζαμπαϊκάλσκι, κάποιος θα κοιμηθεί ξανά μέσα στο αυτοκίνητό του περιμένοντας βενζίνη. Κάπου στο Κίεβο, κάποιος θα κατέβει ξανά στο μετρό ακούγοντας σειρήνες. Ο πόλεμος συνεχίζεται όχι επειδή κάποιος πιστεύει ότι θα τον κερδίσει, αλλά επειδή κανείς δεν αντέχει να ομολογήσει πρώτος ότι δεν μπορεί.
* Ο Ηλίας Φωτίου είναι δημοσιογράφος
