Του Ηλία Φωτίου *
Όταν η Δύση χτυπά πυρηνικές εγκαταστάσεις και μετά απορεί για την κλιμάκωση
Υπάρχουν γραμμές που ακόμα και σε πόλεμο δεν διασχίζεις. Όχι από ευγένεια. Όχι από αδυναμία. Αλλά γιατί κάποιες πράξεις ενεργοποιούν δυναμικές που κανείς δεν μπορεί να ελέγξει αφότου αρχίσουν. Η επίθεση σε πυρηνικές εγκαταστάσεις είναι μία από αυτές.
Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ τις διέσχισαν, όχι μία φορά, αλλά επανειλημμένα, με επιδεικτική αδιαφορία για τις συνέπειες. Και τώρα απορούν.
Η αλυσίδα των ανεύθυνων
Από την πρώτη μέρα του πολέμου, στις 28 Φεβρουαρίου, ΗΠΑ και Ισραήλ έθεσαν στο στόχαστρο τις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις. Το Natanz χτυπήθηκε επανειλημμένα. Ο IAEA (Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας) επιβεβαίωσε ζημιές στις εισόδους της υπόγειας εγκατάστασης εμπλουτισμού, αν και δήλωσε ότι δεν υπήρξαν ραδιολογικές συνέπειες.
Στη συνέχεια ήρθε το Bushehr. Στις 17 Μαρτίου, ΗΠΑ και Ισραήλ χτύπησαν εντός της εσωτερικής περιμέτρου του μοναδικού λειτουργικού πυρηνικού σταθμού του Ιράν, λίγα μέτρα από τον ενεργό αντιδραστήρα. Η Ρωσία, που τον έχτισε και συμμετέχει στη λειτουργία του, το χαρακτήρισε «ανεύθυνο και απολύτως απαράδεκτο» και ζήτησε διακοπή των επιθέσεων σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, προειδοποιώντας για «απρόβλεπτες συνέπειες».
Στις 21 Μαρτίου, πρωτοχρονιά Nowruz για το Ιράν, ΗΠΑ και Ισραήλ χτύπησαν ξανά το Natanz. Λίγες ώρες αργότερα, ιρανικός βαλλιστικός πύραυλος έπεσε στη Dimona. Η ισραηλινή αντιπυραυλική άμυνα απέτυχε να τον αναχαιτίσει. Το IDF άνοιξε έρευνα για το πως συνέβει.
Δεν είναι σύμπτωση. Είναι αντίδραση. Αιτία και αποτέλεσμα. η πιο βασική λογική του πολέμου.
To επαναλαμβανόμενο ψέμα
Ο επικεφαλής του IAEA Ραφαέλ Γκρόσι δήλωσε ρητά ότι παρά τις επίμονες κατηγορίες ΗΠΑ και Ισραήλ, ο οργανισμός δεν βρήκε αποδείξεις συντονισμένου ιρανικού προγράμματος κατασκευής πυρηνικών όπλων. Ταυτόχρονα, ο ίδιος Γκρόσι προειδοποίησε ότι ακόμα και μετά τα χτυπήματα, οι εμπλουτισμένες ουσίες και οι ικανότητες εμπλουτισμού πιθανώς παραμένουν.
Να λοιπόν που φτάσαμε, χτυπάς επανειλημμένα πυρηνικές εγκαταστάσεις χώρας που ίσως δεν κατασκεύαζε πυρηνικά όπλα και με αυτές τις επιθέσεις της δίνεις ισχυρότατο κίνητρο να τα κατασκευάσει στο μέλλον, αν επιβιώσει. Παράλληλα προκαλείς επίθεση στη μόνη αδήλωτη πυρηνική δύναμη της περιοχής, το Ισραήλ, που διαθέτει εκτιμώμενα 80 έως 400 πυρηνικά όπλα και αντιδραστήρα παραγωγής πλουτωνίου στη Dimona.
Αυτό δεν είναι στρατηγική αποτροπής. Είναι ρουλέτα με πυρηνικές κεφαλές.
Η σιωπή της «διεθνούς κοινότητας»
Η Ευρώπη για μια ακόμη φορά σιωπά. Ο Γερμανός καγκελάριος Μερτς παραδέχτηκε ότι δεν υπάρχει «πειστική αντίληψη για το πώς θα είναι επιτυχής αυτή η επιχείρηση», και ότι η Ουάσιγκτον δεν διαβουλεύτηκε με τους Ευρωπαίους και δεν ζήτησε τη βοήθειά τους. Οι Ευρωπαίοι το ξέρουν ότι είναι επικίνδυνο. Το λένε διπλωματικά. Και μετά κάνουν ό,τι τους πουν.
Ο IAEA προειδοποιεί, εκδίδει ανακοινώσεις, ζητά «στρατιωτική αυτοσυγκράτηση». Κανείς δεν ακούει, γιατί αυτές τις πράξεις τις κάνει ακριβώς εκείνος που υποτίθεται ότι εγγυάται τη διεθνή τάξη.
Αποτροπή για όσους θέλουν να ζήσουν
Εδώ βρίσκεται η βαθύτερη τύφλωση της δυτικής στρατηγικής σκέψης.
Η πυρηνική αποτροπή, η αμοιβαία εξασφαλισμένη καταστροφή, οι μηχανισμοί ελεγχόμενης κλιμάκωσης, οι κόκκινες γραμμές, βασίζεται σε μια θεμελιώδη παραδοχή. Και οι δύο πλευρές φοβούνται τον θάνατο εξίσου. Ότι κανείς δεν θα πατήσει το κουμπί γιατί ξέρει ότι δεν θα επιβιώσει. Αυτή η λογική ισορροπία λειτούργησε στον Ψυχρό Πόλεμο γιατί οι αντίπαλοι μοιράζονταν μια κοινή αξία, την επιβίωση.
Το Ιράν των Φρουρών της Επανάστασης δεν παίζει με αυτούς τους κανόνες. Το «72ο κύμα από την κόλαση» αφιερώθηκε στους 72 μάρτυρες του Προφήτη. Η επιχείρηση εκτελέστηκε με σύνθημα «Στο όνομα του Αγγελιοφόρου του Θεού». Αυτό δεν είναι απλώς προπαγάνδα για εσωτερική κατανάλωση, είναι επικοινωνία στρατηγικής πρόθεσης. Λέει ξεκάθαρα, εμείς έχουμε κίνητρα που δεν τιμολογείτε στα υπολογιστικά σας μοντέλα.
Η Δύση παίζει σκάκι, υπολογίζει κινήσεις, εκτιμά κόστος – όφελος, αναζητά τον «ορθολογικό παράγοντα». Αλλά όταν ο αντίπαλος δεν ορίζει τη νίκη με τους δικούς σου όρους, και δεν ορίζει την ήττα με τους δικούς σου όρους, όλη η λογική της αποτροπής καταρρέει. Το πρόβλημα δεν είναι ότι το Ιράν θέλει να πεθάνει. Είναι ότι η Δύση αδυνατεί να φανταστεί αντίπαλο που δεν εκτιμά την επιβίωση πάνω από όλα.
Και συνεχίζει να χτυπά πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Τι σημαίνει «κόκκινη γραμμή» όταν όλες έχουν περαστεί
Για δεκαετίες, η επίθεση σε πυρηνικές εγκαταστάσεις θεωρούνταν απόλυτο όριο, όχι νομικά μόνο, αλλά πρακτικά. Γιατί ένας χτυπημένος αντιδραστήρας δεν είναι στρατιωτικός στόχος. Είναι κυριολεκτικά βρώμικη βόμβα. Γιατί το ραδιενεργό νέφος δεν σταματά στα σύνορα. Γιατί ο αντίπαλος που βλέπει τον αντιδραστήρα του να στοχεύεται δεν έχει κανένα κίνητρο να συγκρατηθεί.
Η Δύση αυτή τη γραμμή την πέρασε, χωρίς δημόσια συζήτηση, χωρίς κοινοβουλευτική ψηφοφορία, χωρίς έγκριση των συμμάχων. Και τώρα ο ιρανικός πύραυλος που έπεσε στη Dimona, αποτυγχάνοντας να χτυπήσει τον αντιδραστήρα, αυτή τη φορά, αντιμετωπίζεται σαν ιρανική επιθετικότητα που ξεπήδησε από το πουθενά.
Δεν ξεπήδησε όμως από το πουθενά. Είναι η άμεση συνέπεια επιλογών που έγιναν στην Ουάσιγκτον και στο Τελ Αβίβ. Επιλογών που κανείς από τους δύο δεν έχει εξηγήσει δημοσίως και κανείς από τους «συμμάχους» δεν απαίτησε να εξηγηθούν.
Αν αύριο κάτι πάει στραβά στη Dimona ή στο Bushehr, η ιστορία δεν θα ρωτήσει ποιος εκτόξευσε τον τελευταίο πύραυλο. Θα ρωτήσει ποιος ξεκίνησε να παίζει αυτό το παιχνίδι.
*Ο Ηλίας Φωτίου είναι δημοσιογράφος
