Του Ζαφείρη Χατζηδήμου
Η Τρίτη 13 του Νοέμβρη είχε ξημερώσει μουντή στην Αθήνα. Η πόλη ήταν σαν να κρατούσε την ανάσα της. Οι δρόμοι έμοιαζαν άδειοι, αλλά πίσω από τις κλειστές κουρτίνες και τα σφαλισμένα παράθυρα κάτι σιγόβραζε. Οι μέρες της χούντας είχαν γεμίσει την ατμόσφαιρα με φόβο και αβεβαιότητα, αλλά και με μια ανεξήγητη ένταση, ένα υπόκωφο βουητό που αντηχούσε στις καρδιές των ανθρώπων.
Η Ελένη, φοιτήτρια της Φιλοσοφικής, κοίταξε τον εαυτό της στον καθρέφτη. Τα μαλλιά της ήταν αχτένιστα, τα μάτια της κουρασμένα από τα ξενύχτια. Το προηγούμενο βράδυ είχε περάσει ώρες αντιγράφοντας προκηρύξεις, τα χέρια της ακόμη μύριζαν μελάνι. Δίπλα της ο Αντρέας, φοιτητής κι αυτός του Πολυτεχνείου, έφτιαχνε πρόχειρες αφίσες. «Είναι ώρα,» της είπε. «Αν δεν μιλήσουμε εμείς, ποιος θα το κάνει;»
Εκείνο το πρωί, οι δυο τους κατέβηκαν στην Πατησίων. Οι πύλες του Πολυτεχνείου ήταν ανοιχτές. Οι πρώτοι φοιτητές είχαν ήδη αρχίσει να συγκεντρώνονται. Τα πανό ανέμιζαν στον ψυχρό αέρα: «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία!» Οι λέξεις αυτές δεν ήταν μόνο σύνθημα. Ήταν κραυγή, υπόσχεση, προφητεία.
Την Τετάρτη στις 14, η κατάληψη είχε πάρει φωτιά. Οι αίθουσες γέμισαν με κόσμο. Στο αυτοσχέδιο ραδιοφωνικό στούντιο, δύο φοιτητές και μια φοιτήτρια* άρχισαν να μιλούν εναλλάξ. Οι φωνές τους ήταν σταθερές, μα σχεδόν ψιθυριστή στην αρχή: «Εδώ Πολυτεχνείο! Εδώ Πολυτεχνείο!» Η Ελένη τους άκουγε συγκινημένη. «Αυτό είναι το ξεκίνημα,» σκέφτηκε.
Τα βράδια, οι φοιτητές μαζεύονταν γύρω από τα τραπέζια που φωτίζονταν από τις λάμπες πετρελαίου που τους είχαν δώσει ως βοήθεια οι πολίτες, πέρα από τα είδη πρώτης ανάγκης. Συζητούσαν, τραγουδούσαν, ονειρεύονταν. Ο Ανδρέας κρατούσε την Ελένη από το χέρι. «Δεν θα γυρίσουμε πίσω» της είπε. «Ό,τι κι αν γίνει, θα το πάμε μέχρι τέλους».
Όμως το τέλος ήρθε με ερπύστριες. Το ξημέρωμα του Σαββάτου 17 Νοέμβρη, ο ήχος των τανκς σκέπασε τις φωνές τους. Οι πύλες του Πολυτεχνείου έπεσαν, αλλά οι φωνές δεν σώπασαν. Η Ελένη και ο Αντρέας χωρίστηκαν μέσα στη σύγχυση. Η Ελένη ξέφυγε, αλλά ο Αντρέας συνελήφθη. Βασανίστηκε από την ΕΣΑ (Ελληνική Στρατιωτική Αστυνομία) και αφέθηκε ημιθανής δέκα ημέρες μετά στο πεζοδρόμιο του σπιτιού του, μεσάνυχτα. Ακούστηκε μόνο μια κόρνα και ο πατέρας με τον αδελφό του έντρομοι βγήκαν έξω και τον περιμάζεψαν σαν σακί. «Δύο μέτρα παλληκάρι σαν σακί μου τον πέταξαν» μονολογούσε μέχρι τον θάνατό του ο κυρ-Γιώργος…
Πήγαν στον «Ευαγγελισμό». Εμεινε μήνες στο νοσοκομείο. Ο Ανδρέας δεν επανήλθε ποτέ. Δεν ξαναμίλησε, δεν ξανακοίταξε την Ελένη στα μάτια. Η Ελένη ήταν κάθε μέρα εκεί περιμένοντας ένα θαύμα που δεν ήρθε ποτέ. Μερικά χρόνια αργότερα έφυγε από τη ζωή, καθηλωμένος στο κρεβάτι του πατρικού του.
Πέρασαν κιόλας 51 χρόνια…
Πενήντα ένα χρόνια μετά, η Ελένη κάθεται στο μπαλκόνι της στην ίδια γειτονιά. Οι δρόμοι έχουν αλλάξει. Η Ελλάδα έχει αλλάξει. Η δημοκρατία αποκαταστάθηκε, αλλά η κοινωνία συνεχίζει να παλεύει με τους δικούς της δαίμονες: τη φτώχεια, την ανεργία, τη διαφθορά. Στα χέρια της κρατά ένα κιτρινισμένο ημερολόγιο. Είναι το ημερολόγιο του Αντρέα. Το βρήκαν χρόνια μετά μέσα στο στρατόπεδο «Παπαδογεωργή» στον Πειραιά που βασανίστηκε.
«Η ελευθερία δεν είναι δεδομένη. Την κερδίζεις κάθε μέρα» έγραφε στην τελευταία του σημείωση. Η Ελένη διαβάζει τα λόγια του ξανά και ξανά. Είναι τα ίδια λόγια που ψιθύριζε στα παιδιά και τα εγγόνια της.
Στην πλατεία Συντάγματος, μια ομάδα νέων έχει στήσει μια εκδήλωση μνήμης για τα 51 χρόνια από το Πολυτεχνείο. Τα συνθήματα του 1973 ακούγονται ξανά, αυτή τη φορά από μικρόφωνα και ηχεία. Η Ελένη περνά μέσα από το πλήθος. Τα πρόσωπα των νέων της θυμίζουν τον Αντρέα, τον εαυτό της, την εποχή της.
Η Ελλάδα του 2024 έχει αλλάξει, αλλά και δεν έχει αλλάξει. Τα προβλήματα είναι διαφορετικά, αλλά οι αγώνες είναι ίδιοι. Η Ελένη κοιτάζει το πλήθος και νιώθει μια σπίθα ελπίδας. Η ιστορία της δεν τελείωσε το ’73. Δεν τελειώνει ποτέ. Είναι μια σκυταλοδρομία, ένα μυθιστόρημα χωρίς τέλος. Η Ελένη ψιθυρίζει στον άνεμο: «Αντρέα, η φωνή σου ζει ακόμα.»
Και η Ελλάδα, πληγωμένη αλλά ζωντανή, συνεχίζει να γράφει τις δικές της σελίδες, περιμένοντας ξανά την νεολαία να μπει μπροστά αλλάζοντας προς το καλύτερο την πορεία αυτού του τυραννισμένου τόπου…
*Οι «φωνές» του ραδιοφωνικού σταθμού του Πoλυτεχνείου, ήταν της Μαρίας Δαμανάκη, του Δημήτρη Παπαχρήστου και του Μίλτου Χαραλαμπίδη
