Έξι μήνες έχουν περάσει από τότε που κατέρρευσε η τελευταία κυβέρνηση της χώρας, καθώς πολιτικοί περιορισμένης εμβέλειας και υπερτροφικού εγωισμού δεν μπορούσαν πλέον να συνυπάρξουν. Την ίδια ώρα, ο κόσμος γύρω άλλαζε ραγδαία: οι Γερμανοί πήγαν στις κάλπες, ο Ντόναλντ Τραμπ ανέλαβε την προεδρία των ΗΠΑ και το διεθνές σκηνικό οδηγήθηκε σε καθεστώς αστάθειας. Στο Βερολίνο, ωστόσο, η κανονικότητα παρέμενε σχεδόν ανέγγιχτη.
Το απερχόμενο υπουργικό συμβούλιο συνέχισε να κυβερνά τεχνοκρατικά – χωρίς σοβαρά λάθη, αλλά και χωρίς σαφή κατεύθυνση. Η οικονομία παρέπαιε. Και τα κόμματα, με το γνωστό τους ένστικτο, συνωμοτούσαν μεταξύ τους. Για να μη νομίζετε πως η Ελλάδα έχει το «προνόμιο»…
Μια νέα κυβέρνηση με την υπόσχεση για δράση
Την περασμένη Τρίτη, μια νέα κυβέρνηση αναλαμβάνει καθήκοντα και το ερώτημα είναι αν αυτή η αλλαγή θα φέρει επιτέλους κάτι διαφορετικό.
Ο νέος καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, υπόσχεται ότι οι πρώτες 100 ημέρες θα είναι εντελώς ασυνήθιστες. Η Γερμανία, δηλώνει, θα βγει από τη στασιμότητα και θα επιταχύνει τους ρυθμούς της. Παρότι το CDU του δεν διαθέτει πληθώρα φρέσκων προσώπων, ο Μερτς κατάφερε να συγκροτήσει ένα υπουργικό συμβούλιο με επιλογές που σε ορισμένες περιπτώσεις εκπλήσσουν θετικά.
Η υπουργοποίηση της Κατερίνας Ράιχε, πρώην επικεφαλής στον τομέα της ενέργειας και εκτός Κοινοβουλίου, δίνει το στίγμα μιας τεχνοκρατικής προσέγγισης στο υπουργείο Οικονομίας.
Ο Γιόχαν Βάντεφουλ στο Υπουργείο Εξωτερικών ενσαρκώνει τη φιλοουκρανική στάση της νέας κυβέρνησης.
Και ο Μπόρις Πιστόριους, που παραμένει στο Υπουργείο Άμυνας, είναι ίσως η πιο συνεπής επιλογή: ήδη είχε κατανοήσει ότι η Γερμανία χρειάζεται αξιόμαχες ένοπλες δυνάμεις.
Από τη λιτότητα στη φιλελεύθερη ανατροπή
Αυτό που προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η μεταστροφή του ίδιου του Μερτς. Από σκληρός υπερασπιστής της λιτότητας, μετατράπηκε σε υπέρμαχο των κρατικών δαπανών. Και ενώ στην αρχή της εκστρατείας του φλέρταρε με στοιχεία «τραμπικού» ύφους, τώρα παρουσιάζεται ως προπύργιο της φιλελεύθερης δημοκρατίας απέναντι στους αυταρχικούς πειρασμούς.
Καταλύτης αυτής της στροφής υπήρξε η ομιλία του Αμερικανού αντιπροέδρου JD Vance στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου. Μια ομιλία που ήταν «μπουνιά στο στομάχι» για την Ευρώπη, που συνειδητοποίησε ότι οι ΗΠΑ ίσως δεν είναι πλέον προστάτιδες αλλά ανταγωνιστές.
Οι αντίπαλοι του Μερτς όμως διαφωνούν: υποστηρίζουν ότι δεν πρόκειται για μεταστροφή αρχών, αλλά για υπολογισμένη εξαπάτηση. Οι Πράσινοι, που αντιτάχθηκαν στη «φρένο χρέους» πολιτική και βρέθηκαν εκτός κυβέρνησης, νιώθουν ήδη προδομένοι.
Ο κίνδυνος της ακροδεξιάς
Το μεγαλύτερο εσωτερικό αγκάθι είναι η άνοδος της ακροδεξιάς. Ο Μερτς αρνείται κάθε σύνδεση με τον λαϊκισμό, αλλά το AfD έχει ενισχυθεί σημαντικά. Η παρουσία του στη Bundestag είναι πλέον αισθητή, και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σχεδόν ισοπαλία με το CDU.
Η κυβέρνηση σκοπεύει να κινηθεί γρήγορα στο θέμα της μετανάστευσης, ξεκινώντας με αυστηρότερους ελέγχους στα σύνορα. Το SPD φαίνεται διατεθειμένο να στηρίξει αυτά τα μέτρα, σε μια προσπάθεια να ανακόψει τη φυγή ψηφοφόρων προς την ακροδεξιά.
Σοσιαλδημοκράτες σε ρόλο νικητή – χωρίς νίκη
Εντυπωσιακή είναι η στάση του SPD, του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, που λειτουργεί σαν να έχει κερδίσει τις εκλογές – παρότι υπέστη το χειρότερο αποτέλεσμα εδώ και έναν αιώνα. Οι διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης κράτησαν λιγότερο από δύο μήνες – μια ασυνήθιστη ταχύτητα για τα γερμανικά δεδομένα. Ο Μερτς, επιδιώκοντας συνεννόηση, προσέφερε στο SPD επτά υπουργεία – πολύ περισσότερα απ’ όσα αναλογούσαν – και δεσμεύθηκε για διατήρηση των κοινωνικών δαπανών, αφήνοντας λίγα περιθώρια για μεταρρυθμίσεις.
Κρίσιμος ο ρόλος του Κλίνγκμπαϊλ
Κομβικός είναι ο ρόλος του νέου αντικαγκελάριου και υπουργού Οικονομικών, Λαρς Κλίνγκμπαϊλ. Και οι δύο, Μερτς και Κλίνγκμπαϊλ, έχουν διδαχθεί από το παρελθόν: η κυβέρνηση Σολτς οδηγήθηκε σε αδιέξοδο επειδή ο τότε ΥΠΟΙΚ Κρίστιαν Λίντνερ λειτούργησε ως εσωτερική αντιπολίτευση.
Τώρα, οι δύο πλευρές επιδιώκουν μια πιο αρμονική συνύπαρξη.
Η εξωτερική πολιτική ως πεδίο υπεροχής
Εκεί που ο Μερτς αναμένεται να διαπρέψει είναι η εξωτερική πολιτική. Ο Σολτς είχε αποξενώσει ακόμα και στενούς συμμάχους, όπως τον Μακρόν και τον Ζελένσκι. Ο Μερτς ήδη έχει προγραμματίσει επισκέψεις σε Παρίσι, Βαρσοβία, Βρυξέλλες και Λονδίνο, και δηλώνει αποφασισμένος να επαναφέρει τη Γερμανία στο κέντρο των διεθνών εξελίξεων.
Ωστόσο, η δυναμική του θα δοκιμαστεί από τις μεγάλες προκλήσεις που έρχονται: θα τολμήσει να έρθει σε ευθεία αντιπαράθεση με τον Τραμπ για την Ουκρανία και τη Ρωσία; Ηδη η απόφασή του να στείλει πυραύλους cruise τύπου Taurus στο Κίεβο έχει δημιουργήσει μεγάλη ένταση.
Η δημοσιονομική πρόκληση του μέλλοντος
Το μεγάλο ερώτημα αφορά το πώς θα διαχειριστεί η κυβέρνηση το υπερταμείο των 500 δισεκατομμυρίων ευρώ – εκτός προϋπολογισμού – για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών και την ενίσχυση της άμυνας. Ένα ποσό που υπόσχεται ανάκαμψη, αλλά θα πρέπει κάποια στιγμή να αποπληρωθεί.
Η χρήση αυτών των πόρων ίσως επιτρέψει στη Γερμανία να βγει από την ύφεση, αλλά, όπως είπε ένας διπλωμάτης: «Ανάπτυξη σήμερα, εκσυγχρονισμός αύριο». Οι αυτοκινητοβιομηχανίες πιθανώς θα προσαρμόσουν τη γραμμή παραγωγής σε στρατιωτικό εξοπλισμό, όμως η χώρα εξακολουθεί να υστερεί ψηφιακά.
Ένα νέο υπουργείο δημιουργήθηκε γι’ αυτόν τον σκοπό – αν θα τα καταφέρει, μένει να φανεί.
Η τελευταία ευκαιρία;
Αυτή η νέα εποχή ίσως δώσει νέα ώθηση στη γερμανική πολιτική σκηνή. Όμως, στο εσωτερικό της «φούσκας του Βερολίνου» – των πολιτικών, των δημοσιογράφων και των think tanks – η απαισιοδοξία περισσεύει. Ήδη πολλοί μιλούν για «τελευταία ευκαιρία της δημοκρατίας» πριν από τις κρίσιμες εκλογές του 2029, στις οποίες το AfD ενδέχεται να αναδειχθεί πρώτο κόμμα.
Αλλά ας μην ξεχνάμε: η απαισιοδοξία είναι σχεδόν εθνικό σπορ για τους Γερμανούς. Κι αν κάτι απέδειξε η εποχή Τραμπ, είναι πως τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Ο Μερτς μοιάζει αποφασισμένος να αποδείξει στους συμπατριώτες του ότι μπορούν ακόμα να εκπλήξουν τον ίδιο τους τον εαυτό.
Ζ.Χ.
