Το τρίτο και τελευταίο μέρος του αφιερώματός μας για την μαύρη επέτειο των 50 ετών από την εισβολή του Αττίλα στην Κύπρο. Η απόφαση είχε παρθεί, οι συνομιλίες είχαν καταρρεύσει, η απόβαση και η αεροαποβίβαση των τουρκικών δυνάμεων είχε αρχίσει.
Η τουρκική εισβολή στην Κύπρο το 1974 πραγματοποιήθηκε σε δύο κύριες φάσεις, η καθεμία με συγκεκριμένους στόχους και στρατηγικές κινήσεις που καθόρισαν την τελική έκβαση της σύγκρουσης. Παρακάτω παρατίθεται μια λεπτομερής ανάλυση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων των στρατηγικών αποφάσεων, των τακτικών κινήσεων και των κύριων μαχών.
Φάση Ι: Επιχείρηση Διάττων Αστέρας -4 (20-22 Ιουλίου 1974)
Ημέρα 1: 20 Ιουλίου 1974
Αεροπορικές Επιθέσεις: Η επιχείρηση ξεκίνησε με μαζικές αεροπορικές επιθέσεις. Οι τουρκικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν μαχητικά αεροσκάφη F-100 και F-104 για να βομβαρδίσουν στρατηγικούς στόχους, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών εγκαταστάσεων και των αεροδρομίων. Αυτές οι επιθέσεις είχαν στόχο την αποδυνάμωση της άμυνας και την δημιουργία πανικού στις κυπριακές δυνάμεις.
Αποβίβαση στην Παραλία Πενταμίλι: Η κύρια αποβατική δύναμη αποτελούνταν από μονάδες πεζικού και τεθωρακισμένα οχήματα, μεταφερόμενα από αποβατικά σκάφη. Η περιοχή της παραλίας Πέντε Μίλια επιλέχθηκε λόγω της εγγύτητας της προς την Κερύνεια και την ευκολία απόβασης. Τα πρώτα κύματα των αποβατικών δυνάμεων είχαν ως στόχο τη δημιουργία ενός προγεφυρώματος.
Αντίσταση της Εθνικής Φρουράς: Η Εθνική Φρουρά της Κύπρου, αν και αιφνιδιασμένη, αντέδρασε άμεσα προσπαθώντας να συγκρατήσει τις τουρκικές δυνάμεις. Παρά τις προσπάθειες της, η ανωτερότητα της τουρκικής αεροπορίας και η καλά οργανωμένη αποβίβαση δυσχέραναν την αντίσταση. Παρόλα αυτά οι Τούρκοι κατέλαβαν μόλις το 3% το εδάφους της Κύπρου.
Ημέρες 2-3: 21-22 Ιουλίου 1974
Εδραίωση Προγεφυρώματος:Οι τουρκικές δυνάμεις συνέχισαν να αποβιβάζουν ενισχύσεις, περιλαμβανομένων τεθωρακισμένων και πυροβολικού. Το προγεφύρωμα εδραιώθηκε με επιτυχία, και οι τουρκικές δυνάμεις άρχισαν να προχωρούν προς την Κερύνεια, εξασφαλίζοντας τη γραμμή ανεφοδιασμού τους.
Κατάπαυση Πυρός – Το μεγάλο κόλπο της Αγκυρας
Στις 22 Ιουλίου, επιτεύχθηκε συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, η οποία όμως παραβιάστηκε επανειλημμένα από την τουρκική πλευρά. Η κατάπαυση του πυρός έδωσε χρόνο στους Τούρκους να εδραιώσουν τις θέσεις τους και να προετοιμαστούν για περαιτέρω επιχειρήσεις.
Όπως αποδείχτηκε εκ των υστέρων η εκεχειρία ήταν απλά ο αναγκαίος χρόνος που χρειάζονταν το τουρκικό Γενικό Επιτελείο για να ενισχύσει αριθμητικά σε ποσοστό άνω του 200% το ήδη υπάρχον στρατιωτικό προσωπικό και υλικό που βρισκόταν στην υπό κατάληψη περιοχή της Κύπρου.
Από τις 24 Ιουλίου έως τις 13 Αυγούστου, είστε στηθεί μια μεγάλη «γέφυρα» από θάλασσα κι αέρα μεταξύ Τουρκίας και κατεχομένων που μετέφερε συνεχώς στρατιωτικό υλικό και στρατιώτες. Σίγουροι οι Τούρκοι πως η Ελλάδα δεν είχε καμία πρόθεση να προχωρήσει σε σύρραξη μαζί τους, έστειλαν την «αφρόκρεμα» των αρμάτων μάχης τους, πολλά τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού και ισχυρές δυνάμεις πυροβολικού, που σε άλλη περίπτωση θα βρίσκονταν σε τουρκικό έδαφος λόγω της απειλής της Ελλάδος.
Παρά το γεγονός ότι γίνονταν διαπραγματεύσεις υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, των ΗΠΑ και της Μεγάλης Βρετανίας, η Αγκυρα είχε αποφασίσει να ολοκληρώσει το σχέδιο της και να φτάσει στην γραμμή Αττίλα. Εκ των πραγμάτων λοιπόν, οι διαπραγματεύσεις ήταν καταδικασμένες από την αρχή. Πως μπορούσε άλλωστε η Τουρκία να σταματήσει όταν στην πρώτη φάση του σχεδίου κατάφερε να καταλάβει μόνο το 3% του κυπριακού εδάφους, όταν ο στόχος ήταν το 40% (!)
Η κυπριακή Δημοκρατία και η Ελληνική το γνώριζαν. Δεν χρειαζόταν κάποιος να γνωρίζει από πυρηνική φυσική. Η Τουρκία δεν θα έμενε στο 3%. Μάλιστα, μέσω της ΚΥΠ, είχαν μεταφερθεί στα χέρια τους ακόμη και τα επιτελικά σχέδια των Τούρκων για τη δεύτερη φάση της επιχείρησης. Φεύ όμως…
Πίστευαν ότι οι μεγάλες δυνάμεις δεν θα επιτρέψουν να προχωρήσουν οι Τούρκοι στη δεύτερη φάση. Ετσι αντί να ανανεωθούν τα σχέδια άμυνας και να προστατευθούν οι σφήνες μέσω των οποίων θα γινόταν η τουρκική προέλαση, δόθηκε διαταγή οπισθοχωρήσεως και μείωση του βαθμού ετοιμότητας…
Φάση ΙΙ: Επιχείρηση Διάττων Αστήρ-4 (14-18 Αυγούστου 1974)
Ημέρες 4-29: 14-18 Αυγούστου 1974
Αρχή νέων Επιχειρήσεων: Με την αποτυχία των ειρηνευτικών συνομιλιών στη Γενεύη, οι τουρκικές δυνάμεις επανεκκίνησαν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στις 14 Αυγούστου. Αυτή η φάση χαρακτηρίστηκε από έντονη χρήση τεθωρακισμένων και μηχανοκίνητων δυνάμεων.
Κατάληψη Κερύνειας: Οι τουρκικές δυνάμεις προχώρησαν γρήγορα και κατέλαβαν την Κερύνεια, συνδέοντας το προγεφύρωμα με την πόλη και εδραιώνοντας μια ασφαλή γραμμή ανεφοδιασμού από την ακτή.
Επιχείρηση προς τη Λευκωσία: Οι τουρκικές δυνάμεις συνέχισαν να προελαύνουν προς το νότο, καταλαμβάνοντας σημαντικές θέσεις γύρω από τη Λευκωσία. Η επιχείρηση περιλάμβανε σκληρές μάχες με την Εθνική Φρουρά και την ΕΛΔΥΚ, που προσπαθούσαν να υπερασπιστούν την περιοχή.
Κατάληψη Αμμοχώστου: Οι τουρκικές δυνάμεις προχώρησαν προς την ανατολή και κατέλαβαν την Αμμόχωστο. Η πόλη εγκαταλείφθηκε από τους Ελληνοκύπριους κατοίκους της και παραμένει από τότε ακατοίκητη, γνωστή ως η πόλη-φάντασμα.
Κατάπαυση Πυρός: Στις 18 Αυγούστου, επιτεύχθηκε μια δεύτερη κατάπαυση του πυρός. Η κατάπαυση αυτή οδήγησε στη δημιουργία της πράσινης γραμμής, που χωρίζει το νησί μέχρι και σήμερα.
Στρατηγικές και Τακτικές Αναλύσεις
Στρατηγική Αποβίβασης: Η επιλογή της περιοχής Πενταμίλι για την απόβαση βασίστηκε στην εγγύτητα προς την Τουρκία και στην δυνατότητα γρήγορης προώθησης προς την Κερύνεια. Παρά του ότι η ακτή στο Πενταμίλι ήταν η εναλλακτική λύση, η επιτυχής απόβαση επέτρεψε στους Τούρκους να δημιουργήσουν ένα ασφαλές προγεφύρωμα.
Αεροπορική Υπεροχή: Η χρήση της αεροπορικής δύναμης από την Τουρκία ήταν κρίσιμη. Η αεροπορική υπεροχή όχι μόνο αποδυνάμωσε τις κυπριακή άμυνα αλλά και παρείχε συνεχόμενη υποστήριξη στις επίγειες δυνάμεις.
Χρήση Τεθωρακισμένων και Μηχανοκίνητων Μονάδων: Στη δεύτερη φάση της επιχείρησης, οι τουρκικές δυνάμεις εκμεταλλεύτηκαν τα τεθωρακισμένα και τα μηχανοκίνητα τμήματα τους για γρήγορη προέλαση και κατάληψη στρατηγικών θέσεων. Η ταχύτητα και η ευελιξία των τεθωρακισμένων μονάδων τους έδωσε σημαντικό πλεονέκτημα στις μάχες.
Αποτυχία κυπριακής άμυνας: Η κυπριακή άμυνα ήταν ανεπαρκώς προετοιμασμένη για μια τόσο μεγάλης κλίμακας εισβολή. Η έλλειψη συντονισμού και η ανεπάρκεια σε βαρύ οπλισμού και σύγχρονα τεθωρακισμένα δυσχέραναν την ικανότητα της Εθνικής Φρουράς να απωθήσει τους Τούρκους εισβολείς. Η τουρκική εισβολή του 1974 οδήγησε στην κατοχή περίπου του 37% του κυπριακού εδάφους και δημιούργησε βαθιές πληγές στον κυπριακό ελληνισμό.
Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των τουρκικών δυνάμεων αν και στην πρώτη φάση δεν ήταν καλά οργανωμένες και αποτελεσματικές με αποτέλεσμα την καθήλωσή τους χωρίς να έχουν πετύχει τα σχεδιαζόμενα, σε διάστημα τριών εβδομάδων είχαν αποστείλει τον αναγκαίο αριθμό στρατιωτών και μέσων που χρειάζονταν αφενός και αφετέρου είχαν επανασχεδιάσει τις τακτικές τους.
Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΕΛΔΥΚ – Η ΘΥΣΙΑ – Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑ
Τόσο κατά τη διάρκεια των μαχών στη χρονική περίοδο της πρώτης τουρκικής εισβολής όσο και κατά τη διάρκεια της δεύτερης η ΕΛΔΥΚ έγραψε το δικό της άγνωστο έπος κυριολεκτικά προδομένη. Οι οπλίτες, υπαξιωματικοί και αξιωματικοί της ΕΛΔΥΚ, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της δεύτερης φάσης της επιχείρησης, έδωσαν κυριολεκτικά υπεράνθρωπες μάχες εναντίον των πολλαπλάσιων αριθμητικά και ποιοτικά αντιπάλων τους που τους είχαν περικυκλώσει.
Αγώνας που μόνο με αυτόν που έδωσε ο Λεωνίδας και οι 300 του στις Θερμοπύλες μπορεί να συγκριθεί, μιας και αυτοί που υπερασπίστηκαν την ΕΛΔΥΚ ήταν 300, ήρωες και προδομένοι…
Και ξημερώνει αποφράδα ημέρα της δεκάτης τετάρτης Αυγούστου όπου ξεκινάει δεύτερη φάση της επιχείρησης «Διάττοντας Αστέρας-4». Η διαταγή που είχε δώσει ο αρχηγός των τουρκικών δυνάμεων εισβολής Οσμάν Τοπάλ προς τους κατώτερους του ήταν σαφέστατη: «με κάθε τίμημα να καταληφθεί το στρατόπεδο των Ελλήνων μην αφήσετε τίποτα όρθιο στο στρατόπεδο». Στο στρατόπεδο από την δύναμη των 1.000 περίπου ανδρών, είχαν παραμείνει κάπου 300 στρατιώτες.
Το τραγικό είναι όπως θα διαπιστώσετε και εσείς παρακάτω από τις μαρτυρίες των ανθρώπων που πολέμησαν, αυτούς τους 318 είχαν αποφασίσει να θυσιάσουν για την τιμή των όπλων ανώτατοι αξιωματικοί. Για του λόγου το αληθές διαβάστε με προσοχή τη συγκλονιστική μαρτυρία του έφεδρου Λοχία της ΕΛΔΥΚ Λ. Αντωνόπουλου που ακολουθεί:
«Σαν λοχίας που ήμουν μου δώσανε 15 άτομα να πάμε να φυλάξουμε ένα από τα 2 υψώματα που βρίσκονταν μπροστά από το στρατόπεδο ένας άλλος λοχίας είχε άλλα τόσα άτομα στο άλλο ύψωμα μπροστά μας ήταν οι Τούρκοι. Ξημερώνει 14 Αυγούστου και από ψηλά άρχισαν να έρχονται τα τουρκικά βομβαρδιστικά ο δεύτερος αττίλας ερχόταν. Παίρνουμε στον ασύρματο λοχαγό μου του είπα: εδώ πού βρισκόμαστε θα σκοτωθούμε δεν έχουμε πού να καλυφθούμε περίμενε μου λέει ο λοχαγός να πάρει το διοικητή (σ.σ. Συνταγματάρχη Νικόλαο Νικολαϊδη). Αυτός, ο διοικητής, βρισκόταν 50 χλμ. πίσω στο όρος Τρόοδος!
Η απάντηση του διοικητή στον λοχαγό μου ήταν: “να κάτσουν εκεί να σκοτωθούν να δοξαστεί η ΕΛΔΥΚ!” στο λέω και ανατριχιάζω αυτή ήταν η απάντηση. Tα αεροπλάνα στο μεταξύ μας είχαν δει και άρχισαν να μας βομβαρδίζουν.
Ξανά παίρνω το λοχαγό μου του λέω: “θα πάρω τα παιδιά και θα φύγω μου λέει περίμενε ξανά παίρνω το διοικητή” στο μεταξύ οι άλλοι από το ύψωμα Β’ είχαν φύγει με πρωτοβουλία του πιο έμπειρου λοχία. Εφυγαν από εκεί χωρίς κάλυψη, πριν τους χτυπήσουν οι Τούρκοι.
Eυτυχώς αυτή τη φορά ο λοχαγός μου πήρε τον υποδιοικητή (σ.σ. Αντισυνταγματάρχη Παναγιώτης Σταυρουλόπουλος) και όχι τον διοικητή του λέει, έτσι και έτσι είπε ο διοικητής και του απαντάει ο υποδιοικητής: “Πάρε τα παιδιά πίσω θα σκοτωθούν!” μόλις ακούω έτσι παίρνω τους στρατιώτες μου και κατεβαίνω το υψωματάκι. Στο κατέβασμα για την πεδιάδα μας βομβαρδίζουν πέφτουμε κάτω και γύρω-γύρω μας γάζωναν. Ευτυχώς δεν χτύπησε κανένας. Δεν περνάνε 10 λεπτά και βλέπουμε στο ύψωμα που ήμασταν πριν, δύο τουρκικούς λόχους. Είπα μέσα μου, σκέψου τώρα αν ήμασταν εκεί πάνω. Τι θα γινόταν;».
Οι μάχες συνεχίζονταν λυσσαλέες με ακατάπαυστο ρυθμό, οι Τούρκοι με συνεχείς επιθέσεις προσπαθούσαν να εισβάλουν στο στρατόπεδο οι έλληνες στρατιώτες αμύνονταν σθεναρά δυστυχώς όμως οι τούρκοι καταδρομείς με τη βοήθεια αρμάτων μάχης και πυροβολικού άρχισαν να κάμψουν την αντίσταση των ολιγάριθμων και αποδεκατισμένων υπερασπιστών της ΕΛΔΥΚ. Το πρωί της 16/08 άνοιξε κερκόπορτα και οι Τούρκοι βρίσκονταν μέσα στο στρατόπεδο της ελληνικής δύναμης Κύπρου.
Ας δούμε όμως καλύτερα τι μαρτυρά για αυτές τις τραγικές στιγμές που ακολουθούν πριν και λίγο μετά την πτώση του στρατοπέδου στους Τούρκους ο τότε έφεδρος λοχίας Αντωνόπουλος:
«Ο βομβαρδισμός συνεχιζόταν έξω δεν ξέραμε τι γίνεται από ένα τυχαίο γεγονός άκουσα φωνές που έλεγαν πίσω-πίσω, φεύγουμε-φεύγουμε! Μπήκα μέσα στο όρυγμα και είπα στα παιδιά ότι κάνουμε οπισθοχώρηση να βγούμε. Επρεπε να βγω πρώτος. Από τη σαστιμάρα μας δεν είχαμε τα όπλα μας από το όρυγμα που εγκαταλείψαμε, όταν πέφτει μια οβίδα η οποία παραλίγο να μας σκοτώσει. Γυρίζουμε να βρούμε τα όπλα παίρνουμε τα όπλα και ξεκινάμε μπροστά ο ένας πίσω άλλον.
Με το που βγήκαμε είδα, σε μια μεριά στην άκρη του στρατοπέδου παρατεταγμένα αυτοκίνητα και καλυφθήκαμε εκεί. Την ώρα που περνάω τελευταίος το συρματόπλεγμα και πάω να περάσω το δρόμο οι τούρκοι άρχισαν να μας χτυπάνε πέφτω κάτω και μπαίνω μέσα σε ένα χαντάκι. Εκεί βλέπω τον Α. Σπετσιέρη που καθόταν απελπισμένος. “Ας είμαι εδώ να σκοτωθώ μου λέει”. Τι λες του λέω, τον πιάνω και τη στιγμή που τον σηκώνω βλέπω στα 50 μέτρα τα άρματα των Τούρκων να μπαίνουν στο στρατόπεδο πατώντας το σήμα της ΕΛΔΥΚ.
Τρέξαμε στην πεδιάδα οι σφαίρες σφύριζαν δεξιά και αριστερά μας και μια από αυτές μου τρύπησε το παντελόνι και μου έφυγαν οι σφαίρες που είχα.
Είμαστε ακάλυπτοι τρέχαμε προς τη σωτηρία διασκορπισμένοι προσπαθούσαμε να βγούμε από το φράγμα των πυρών χωρίς αξιωματικούς χωρίς καμία βοήθεια. Αυτή η διαδρομή ήταν η τελευταία μεγάλη δοκιμασία και δυστυχώς χάσαμε πολλά άτομα. Το τραγικότερο ήταν για αυτούς που έμειναν στο στρατόπεδο: τους σκότωσαν όλους! Εμείς είμαστε οι τελευταίοι που βγήκαμε κυριολεκτικά την τελευταία στιγμή από ένα τυχαίο γεγονός…»
Στις 17 Αυγούστου, ένας αυστριακός αξιωματικός του ΟΗΕ στέλνεται στην ΕΛΔΥΚ μετά από σήμα των Τούρκων για να καταγράψει την κατάσταση και να ειδοποιήσει την ελλαδική πλευρά να στείλει απόσπασμα συλλογής των σορών.
Στις 18 ξεκινά η περισυλλογή. Αυτό που αντίκρυσε το ελληνικό κλιμάκιο ήταν αποτροπιαστικό. Άνδρες δεμένοι χειροπόδαρα συρμένη με τα σώματά τους κατατρυπημένα από τις σφαίρες σκόρπια από εδώ και από κει άλλα πτώματα ακέφαλα στρατιώτες που είχαν τραυματιστεί κατά τη διάρκεια των μαχών βρέθηκαν εκτελεσμένη πάνω στα κρεβάτια τους στο αναρρωτήριο θέαμα που μόνο σοκ θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμα και στον πιο ψύχραιμο η τουρκική θηριωδία σε όλο της το μεγαλείο. Πολλοί από την ομάδα περισυλλογής έσπασαν αντικρίζοντας όλα αυτά μεταξύ αυτών και ο αξιωματικός συνοδός.
Η Μάχη της ΕΛΔΥΚ, αν και τυπικά ήταν ήττα για τις ελληνικές δυνάμεις, ουσιαστικά ήταν νίκη. Οι Τούρκοι δεν κατέλαβαν ΟΛΗ την Λευκωσία όπως ήθελαν. Η τρεις μέρες αντίστασης αποτελούν μια από τις πιο λαμπρές σελίδες της στρατιωτικής ιστορίας της Ελλάδας και της Κύπρου. Με απαράμιλλη γενναιότητα και αυτοθυσία οι λίγοι κατάφεραν να σταματήσουν τους πολλούς.
