Πριν τις εξαγγελίες του Κυριάκου Μητσοτάκη για τη στρατηγική της κυβέρνησης απέναντι στο μείζον θέμα της λειψυδρίας που αντιμετωπίζει η Ελλάδα, προηγήθηκαν οι πρωτοβουλίες ιδιωτικών εταιρειών για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Υπάρχουν ιδιωτικά Παρατηρητήρια (Ίος), εξαγγέλθηκε συνεργασία της CrediaBank των Μπάκου-Καϋμενάκη-Εξάρχου με το Αριστοτέλειο πανεπιστήμιο για τη βιώσιμη διαχείριση των υδάτινων πόρων”.
Το κοινωνικό αγαθό του νερού μπήκε στο στόχαστρο στρατηγικών επενδύσεων κι όπως συνέβη με όλα τα άλλα δημόσια αγαθά, οι ιδιώτες προσδοκούν κέρδη. Προηγουμένως φυσικά το κράτος θα αυξήσει τα τιμολόγια του νερού για να βγει ο λογαριασμός του σχεδιασμού συγκέντρωσης όλων των τοπικών δημοτικών εταιρειών ύδρευσης σε έναν κεντρικό φορέα. Και μετά θα ακολουθήσει η είσοδος των funds και των επενδυτών με μεγάλα σχέδια, όπως ακριβώς έγινε με τις τηλεπικοινωνίες και την ενέργεια.
Η έως τώρα εκμετάλλευση των υδάτινων πόρων από εταιρείες- κυρίως μεγάλων ξενοδοχείων, μέσω της υφαρπαγής νερού από τοπικές γεωτρήσεις για να καλύψουν τις ανάγκες τους σε νερό στις πισίνες τουρισμού, δίνει το (μικρό) παράδειγμα για όσα πρόκειται να ακολουθήσουν.
Η υφαρπαγή του νερού
Η πρόσφατη νέα καταγγελία του σωματείου Save Ios για τις πρωτοβουλίες του ομίλου Calilo, συμφερόντων της οικογένειας Μιχαλόπουλου σε ότι αφορά το νερό, είναι αποκαλυπτική. Όπως γράφει στη σελίδα του, ένα διαφημιστικό “ρεπορτάζ” σε τοπική εφημερίδα των Κυκλάδων με τίτλο “Ο Όμιλος Calilo αναλαμβάνει πρωτοβουλία για τη διαχείριση του νερου στην Ίο”, αντιστρέφει πλήρως την πραγματικότητα. Στο δημοσίευμα αναφέρεται ότι “η λειψυδρία αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ίος. Ανταποκρινόμενος στις αυξανόμενες προκλήσεις, ο Όμιλος Calilo προχώρησε το 2024 στην εκπόνηση μιας αναλυτικής τεχνικής μελέτης για τους υδατικούς πόρους του νησιού, μέσω του Περιβαλλοντικού Παρατηρητηρίου που έχει ιδρύσει”. Σημειώνεται ακόμη ότι Όμιλος Calilo έχει ήδη υλοποιήσει μια σειρά από πρακτικές παρεμβάσεις που επιβεβαιώνουν τη δέσμευσή του σε θέματα βιωσιμότητας. Η πρωτοβουλία του Ομίλου Calilo έρχεται να καλύψει ένα υπαρκτό κενό στον σχεδιασμό για το νερό στο νησί”.
Το διαφημιστικό ρεπορτάζ προκάλεσε την αντίδραση των μελών του Save Ios που ξετυλίγουν το κουβάρι των γεγονότων για την “προκλητική αντιστροφή της πραγματικότητας που φανερώνει το θράσος με το οποίο οι εταιρείες και οι παρατρεχάμενοι γύρω από αυτές ψεύδονται. Φανερώνει επίσης τις πραγματικές συνέπειες του επιδιωκόμενου τουριστικού μοντέλου των στρατηγικών επενδύσεων για τις τοπικές οικονομίες και κοινωνίες”.
Η παρέμβαση του ιδιωτικού ομίλου που έχει στην κατοχή του μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες ξεκίνησε τον Αύγουστο του 2018. Σύμφωνα με καταγγελία κατοίκων της Ίου, το νερό από γεωτρήσεις αδειοδοτημένες για τοπικές χρήσεις στον Κάμπο μεταφερόταν στην περιοχή της Κουμπάρας για χρήση από τις επιχειρήσεις συμφερόντων Μιχαλόπουλου (Agalia, Erego και Pathos). Σύμφωνα με την καταγγελία, η συνεχής μεταφορά υδάτων έχει ως συνέπεια να στερέψουν τα πηγάδια του Κάτω Κάμπου.
Τον Ιούνιο του 2025, μέλη του σωματείου διαπίστωσαν ότι το δίκτυο μεταφοράς νερού από την περιοχή του Κάμπου δεν έχει ξηλωθεί αλλά αντίθετα έχει επεκταθεί με την χρήση επιπλέον γεωτρήσεων. Το νερό από γεώτρηση που αναφέρεται στην καταγγελία των αγροτών του 2018 και νερό από γεώτρηση σε κτήμα που αγοράστηκε πρόσφατα από τις εταιρείες μεταφέρονται σε δεξαμενή στην περιοχή του Κάμπου. “Το νερό από τη δεξαμενή αυτή μπαίνει σε υπογειοποιημένους σωλήνες, με πολύ πιθανή κατάληξη στην περιοχή της Κουμπάρας. Αν και με την υπογειοποίηση των σωλήνων είναι δύσκολο να τεκμηριωθεί ότι οι σωλήνες καταλήγουν στην Κουμπάρα, οι τεράστιες πισίνες στις τουριστικές επιχειρήσεις στην περιοχή (Erego και Pathos) αλλά και στην ιδιωτική κατοικία στο Διακοφτό (όπου υπάρχει πισίνα που ξεπερνά σε έκταση το ένα στρέμμα) καθιστούν σαφές ότι στην Κουμπάρα χρησιμοποιείται μεγάλη ποσότητα γλυκού νερού. Το ίδιο καθίσταται σαφές από το ότι το βραχώδες νησάκι Διακοφτό έχει πρασινίσει σε μεγάλη του έκταση”
Για τις παραπάνω διαπιστώσεις εστάλη καταγγελία στις αρμόδιες υπηρεσίες της Περιφέρειας και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης καθώς και σε άλλες υπηρεσίες. Πράγματι τον περασμένο Αύγουστο έγινε αυτοψία από υπάλληλο της Περιφέρειας, όπου διαπιστώθηκε ότι σωλήνες εξέρχονται από τα οικόπεδα που υπάρχουν οι γεωτρήσεις. Με βάση τα συμπεράσματα της αυτοψίας, η Περιφέρεια κάλεσε τις εταιρείες να δώσουν εξηγήσεις.
Για τις ανάγκες της καταγγελίας το σωματείο των κατοίκων συνέλεξε στοιχεία “από τις αντλίες και τις σωληνώσεις για να υπολογιστεί ο όγκος του νερού που αντλείται”. Με βάση αυτούς τους υπολογισμούς 230-430 κυβικά νερού αντλούνται και μεταφέρονται καθημερινά. Αν αυτό γίνεται όλο τον χρόνο, όπως σημειώνεται, τότε η ετήσια μεταφορά νερού από τον Κάμπο είναι 120000 κυβικά κατά μέσο όρο (=330 * 365). “Για σύγκριση, η ετήσια παραγωγή νερού στο νησί, η οποία είναι σχεδόν ίση με την ετήσια κατανάλωση, ήταν 390000 κυβικά το 2024”.
Ανάλογες αυτοψίες έγιναν και σε άλλα σημεία του νησιού, περίπου το ένα τρίτο της Ίου έχει “ιδιωτικοποιηθεί” με την αγορά μεγάλων εκτάσεων γης όπου γίνονται φαραωνϊκά τουριστικά έργα. Η πρακτική της μεταφοράς νερού από γεωτρήσεις αδειοδοτημένες για τοπική χρήση με χιλιόμετρα σωληνώσεων έχει ερημοποιήσει τις περιοχές του νησιού από τις οποίες αντλείται το νερό για να γεμίσει τις τεράστιες πισίνες των ξενοδοχειακών μονάδων.
Όπως καταγγέλλεται σε ένα από τα μεγάλα ξενοδοχεία του νησιού υπάρχει μεγάλη πισίνα αλλά και ιδιωτικές πισίνες σε κάθε δωμάτιο. Στη ρεσεψιόν υπάρχει διάδρομος δεκάδων μέτρων με εκατέρωθεν λιμνούλες και καταρράκτες.
Ο όμιλος Calilo που ίδρυσε τις εταιρείες “105 Α.Ε., Lucas Α.Ε. και Νερό Α.Ε.”, ελέγχθηκε και από τον Συνήγορο του Πολίτη το 2024 και στο πόρισμά του αναφέρει ότι οι εκπρόσωποι των εταιρειών υποστήριξαν ότι “η υδροδότηση του γίνεται με τη συλλογή βρόχινου νερού από δυο υδατοδεξαμενές”. Βέβαια στην Ίο οι βροχές είναι ελάχιστες έως μηδενικές αλλά αυτό δεν εμποδίζει τους αρμόδιους να αποδέχονται τις εξηγήσεις των εταιρειών.
Το Save Ios προειδοποιεί ότι αν προχωρήσουν “οι στρατηγικές επενδύσεις του Ομίλου Calilo η κατάσταση θα ενταθεί σε υψηλότερο επίπεδο. Οι επιχειρήσεις του Ομίλου Calilo θα καταναλώνουν την μερίδα του λέοντος από το νερό στο νησί, και λιγοστό νερό θα παραμένει για τις υπόλοιπες χρήσεις και την αγροτική παραγωγή”.
Μόλις πρόσφατα παρουσιάστηκε το προτεινόμενο χωροταξικό σχέδιο για την Ίο από τις εταιρείες Ροϊκός-Σαμαράς, στις οποίες έχει αναθέσει το έργο το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ). Το εν λόγω σχέδιο, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του σωματείου, “δεν διασφαλίζει ένα βιώσιμο μέλλον για την Ίο, όχι μόνο από μια περιβαλλοντική οπτική, αλλά και από οικονομική και κοινωνική”.
Επισημαίνει ότι το πρόβλημα της λειψυδρίας στην Ίο έχει ενταθεί, με τις εταιρείες γνωστών συμφερόντων να παίζουν αρνητικό ρόλο. Οι εταιρείες εκμεταλλεύονται οικόπεδα μέσα στα οποία υπάρχουν γεωτρήσεις τα οποία έχουν αδειοδοτηθεί για αγροτικές χρήσεις στις περιοχές των οικοπέδων. Το νερό από τις γεωτρήσεις ωστόσο εξέρχεται από τα οικόπεδα με χοντρούς σωλήνες και μεταφέρεται χιλιόμετρα μακριά, σε περιοχές όπου υπάρχουν ξενοδοχειακές επιχειρήσεις των εταιρειών.
