Του Ηλία Φωτίου *

Στο Άμπου Ντάμπι, στις 10 και 11 Νοεμβρίου, Ρώσοι και Ουκρανοί διαπραγματευτές κάθισαν στο ίδιο τραπέζι για πρώτη φορά μετά από εννέα μήνες, με τους Αμερικανούς στον ρόλο του διαμεσολαβητή. Συμφώνησαν επί της αρχής σε μια μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων και σε τίποτε άλλο.
Ο Ρώσος διαπραγματευτής, Βλαντιμίρ Μεντίνσκι ,δήλωσε στο TASS ότι η Ρωσία δεν βλέπει δυνατότητα ανταλλαγής εδαφών. Οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, πέταξαν στη Μόσχα, είδαν τον Πούτιν και ανακοίνωσαν ότι στον επόμενο γύρο θα καθίσουν στο τραπέζι και Ευρωπαίοι.
Ο πόλεμος μπαίνει στο πέμπτο του έτος με όλους τους πρωταγωνιστές κουρασμένους και κανέναν ικανό να κάνει πρώτος το βήμα προς την έξοδο, γιατί η παγίδα του καθενός στηρίζεται στην παγίδα του άλλου.
Εγκλωβισμένος, με την αυστηρή έννοια, δεν είναι όποιος έχει προβλήματα. Είναι όποιος βλέπει το κόστος της εξόδου να μεγαλώνει όσο μένει μέσα. Κάθε μήνας πολέμου φουσκώνει τον λογαριασμό που κάποιος θα πρέπει να εξηγήσει την ημέρα της υπογραφής της λήξης. Με αυτό το μέτρο, στον πόλεμο της Ουκρανίας οι εγκλωβισμένοι είναι τέσσερις. Ο πέμπτος παρακολουθεί από απόσταση και δεν βιάζεται.
Η Ρωσία
Ο Μίσα, παλιός φίλος από την Πετρούπολη, το είπε χωρίς περιστροφές, ο πόλεμος τους κούρασε, αλλά δεν μπορεί να τελειώσει χωρίς συνθηκολόγηση της Ουκρανίας. Η φράση του κουβαλάει ολόκληρη τη ρωσική κουλτούρα του πολέμου.
Η Σοβιετική Ένωση άντεξε 26,6 εκατομμύρια νεκρούς στον Μεγάλο Πατριωτικό, κατά τον επίσημο ρωσικό απολογισμό, επειδή ο λογαριασμός έκλεισε με σημαία στο Ράιχσταγκ. Το συμβόλαιο ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία ήταν απλό, αίμα με αντάλλαγμα ολική νίκη. Το Κρεμλίνο ξαναϋπέγραψε αυτό το συμβόλαιο το 2022 χωρίς να ελέγξει αν οι όροι ισχύουν ακόμα.
Η Mediazona και η ρωσική υπηρεσία του BBC είχαν επιβεβαιώσει ονομαστικά σχεδόν 283.000 νεκρούς Ρώσους στρατιωτικούς ως τις 23 Οκτωβρίου. Διαρροή από τη ρωσική στατιστική υπηρεσία ανεβάζει τους θανάτους που συνδέονται με τον πόλεμο σε περίπου 392.700 ως τα τέλη Αυγούστου. Τέτοιο λογαριασμό δεν τον κλείνει ούτε ολόκληρο το Ντονμπάς, και το Κίεβο δεν πρόκειται να πέσει. Το 1945 είχε Βερολίνο. Αυτός ο πόλεμος δεν έχει, και η Μόσχα δεν μπορεί να σταματήσει πριν βρει κάτι που να του μοιάζει αρκετά.
Η Ευρώπη
Η Ευρώπη εγκλωβίστηκε με πιο πεζό τρόπο, με λογιστική. Τον Δεκέμβριο του 2025 οι ηγέτες της ενέκριναν δάνειο 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία για το 2026 και το 2027, τα 60 από αυτά για όπλα και αμυντική βιομηχανία. Η Ένωση δανείζεται τα χρήματα από τις αγορές με εγγύηση τον κοινοτικό προϋπολογισμό, και το Κίεβο θα τα επιστρέψει μόνο όταν εισπράξει πολεμικές αποζημιώσεις από τη Ρωσία. Τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια μένουν παγωμένα ως εκείνη την ημέρα.
Αποζημιώσεις όμως πληρώνει μόνο ο ηττημένος. Οι Βρυξέλλες έγραψαν τη ρωσική ήττα στη σύμβαση ως όρο αποπληρωμής. Μια συμφωνία χωρίς αποζημιώσεις μετατρέπει το δάνειο σε χρέος των ίδιων των Ευρωπαίων, και κάποιος θα πρέπει να το εξηγήσει στον Γερμανό και στον Ολλανδό φορολογούμενο.
Η στρατηγική εξάντλησης της Ρωσίας ξεκίνησε ως εκτίμηση και κατέληξε υποθήκη. Γι' αυτό η Ευρώπη ζητούσε επί μήνες θέση στο τραπέζι, και τώρα που ο Πούτιν της τη δίνει, δεν μπορεί να δεχτεί τίποτα από όσα βρίσκονται πάνω του.
Η Ουκρανία
Το Κίεβο έκανε τη μεγαλύτερη διαδρομή. Το 2008, στη σύνοδο του Βουκουρεστίου, το ΝΑΤΟ υποσχέθηκε στην Ουκρανία ότι κάποτε θα γίνει μέλος και δεν της έδειξε κανέναν δρόμο για να φτάσει εκεί. Δεκαοκτώ χρόνια μετά, η Ουκρανία κάθεται στο τραπέζι όπου σχεδιάζεται η ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η Κομισιόν στήνει «τείχος drones» στα ανατολικά σύνορα πάνω σε ουκρανική τεχνογνωσία και τον Μάιο άνοιξε τη διαδικασία για μια Συμμαχία Drones ΕΕ-Ουκρανίας. Από τον Ιούλιο του 2025 το κρατικό Brave1 τρέχει το πρόγραμμα «Test in Ukraine». Ξένες εταιρείες στέλνουν πρωτότυπα, Ουκρανοί στρατιώτες τα δοκιμάζουν απέναντι στις ρωσικές δυνάμεις και επιστρέφουν αναλυτική αναφορά απόδοσης. Η Κομισιόν χρηματοδοτεί ευρωπαϊκές νεοφυείς εταιρείες για να στείλουν εκεί τα προϊόντα τους.
Η Ουκρανία πουλάει κάτι που κανένα πεδίο βολής του ΝΑΤΟ δεν διαθέτει. Πραγματικό πόλεμο, με πραγματικό αντίπαλο και πραγματικούς νεκρούς. Ο Ζελένσκι το ξέρει. Ξέρει επίσης ότι αυτό το κεφάλαιο υπάρχει μόνο όσο υπάρχει μέτωπο και ότι θα χάσει την αξία του την ίδια ημέρα που θα υπογραφεί η ειρήνη. Η ηγεσία του κουβαλάει ακόμα την υπόθεση Μίντιτς, το κύκλωμα μιζών περίπου 100 εκατομμυρίων δολαρίων στην Energoatom, και την παραίτηση του Αντρίι Γερμάκ μετά από έρευνα της NABU στο σπίτι του. Μια τέτοια ηγεσία δεν επιβιώνει από μια υπογραφή που παραδίδει το Ντονμπάς. Το Κίεβο έχει κάθε λόγο να μην υπογράψει, και η Ευρώπη πληρώνει για να μην υπογράψει.
Οι ΗΠΑ
Μένει ο μόνος παίκτης που μπορούσε να ανοίξει την πόρτα για όλους μαζί. Η Ουάσιγκτον κρατούσε μοχλό απέναντι στο Κίεβο, με τα όπλα και τις πληροφορίες, και ήταν ο μόνος συνομιλητής που ο Πούτιν παίρνει στα σοβαρά.
Ο Τραμπ ξόδεψε αυτό το κεφάλαιο στο Ιράν. Την παραμονή των εκλογών αποκαλούσε τον πόλεμο εκεί «πολύ μαλακό πόλεμο». Μια εβδομάδα μετά υποσχόταν «ολική νίκη», τη λέξη που ούτε η Μόσχα μπορεί να εγκαταλείψει. Στο μεσοδιάστημα οι ψηφοφόροι του έδωσαν στους Δημοκρατικούς και τα δύο σώματα του Κογκρέσου.
Ένας πρόεδρος με δύο χρόνια θητείας, εχθρικό νομοθετικό σώμα και ανοιχτό μέτωπο στον Περσικό Κόλπο δεν μπορεί να πιέσει σοβαρά ούτε το Κρεμλίνο ούτε το Κίεβο, και το ξέρουν και οι δύο.
Αδιέξοδο
Η λέξη αδιέξοδο μοιάζει αλλά δεν είναι υπερβολή γιατί οι όποιες κινήσεις γίνονται μέσα στο κλουβί. Κάθε πλευρά χρειάζεται να φαίνεται ότι ψάχνει έξοδο, ώστε την αποτυχία να τη χρεωθεί ο άλλος.
Η Μόσχα δείχνει στον Τραμπ ότι συνομιλεί για να γλιτώσει νέες κυρώσεις, ενώ το Κίεβο και οι Ευρωπαίοι δείχνουν ο ένας στον άλλον ότι κανείς τους δεν είναι το εμπόδιο. Οι συνομιλίες κοστίζουν λίγο και αγοράζουν χρόνο, ενώ το τίμημα της εξόδου μένει στο τραπέζι χωρίς αγοραστή.
Πυρηνικά
Αδιέξοδα αυτού του τύπου σπάνια κλείνουν με υπογραφή. Κλείνουν με ένα γεγονός που κανείς δεν διάλεξε.
Στις 11 Νοεμβρίου οι Financial Times αποκάλυψαν ότι το Παρίσι πιέζει το Βερολίνο να ορίσει πώς θα χρησιμοποιούσε, σε σύγκρουση με τη Ρωσία, τους πυραύλους «βαθέος πλήγματος» που αγοράζει και αναπτύσσει, με βεληνεκές από 500 έως πάνω από 2.000 χιλιόμετρα. Γάλλος αξιωματούχος το διατύπωσε ωμά, αν οι Ρώσοι διαβάσουν λάθος το σήμα, φτάνεις στο πυρηνικό κατώφλι χωρίς να το καταλάβεις. Η μόνη πυρηνική δύναμη της Ένωσης χρειάστηκε να εξηγήσει στη Γερμανία ότι ένας συμβατικός πύραυλος μπορεί να διαβαστεί ως πυρηνική απειλή.
Η ίδια Γερμανία αρνείται τα Taurus στην Ουκρανία επικαλούμενη τον κίνδυνο κλιμάκωσης, ενώ σχεδιάζει να επενδύσει περίπου 12 δισ. ευρώ σε νέο οπλοστάσιο μακρού πλήγματος και έχει ήδη κλείσει την αγορά αμερικανικών Tomahawk, όπως επιβεβαίωσε ο Μερτς στην Bundestag τον Ιούλιο.
Η Αθήνα δεν παρακολουθεί από την κερκίδα. Βρίσκεται στη λίστα των χωρών με τις οποίες ο Μακρόν συζητά τη φιλοξενία γαλλικών Rafale με πυρηνική δυνατότητα, και η Μόσχα έχει ήδη ανακοινώσει ότι κάθε τέτοια χώρα γίνεται στόχος σε περίπτωση σύγκρουσης. Κάποιος στην Αθήνα οφείλει να εξηγήσει τι θα σήμαινε αυτό για εμάς.
Εκεί βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος του αμοιβαίου εγκλωβισμού, ο καθένας διαβάζει τις κινήσεις του άλλου μέσα από τη δική του παγίδα. Η Μόσχα, που χρειάζεται ολική νίκη, βλέπει στους γερμανικούς πυραύλους την προετοιμασία της ήττας που προϋποθέτει το ευρωπαϊκό δάνειο. Η Ευρώπη, που έχει υποθηκεύσει αυτή την ήττα, διαβάζει κάθε ρωσική προειδοποίηση ως μπλόφα. Ένα drone στη Βαλτική, ένα μέτωπο που καταρρέει μέσα σε μια εβδομάδα ή ένα πλήγμα στα Ορμούζ αρκεί για να βγουν όλοι από το κλουβί από τη χειρότερη πόρτα.
Η Κίνα
Ένας μόνο παίκτης στέκεται έξω από το κλουβί. Η Κίνα έχει τους περιορισμούς της, η εμπορική εκεχειρία με την Ουάσιγκτον λήγει στις 10 Ιανουαρίου 2027 και η Ταϊβάν μένει ανοιχτό ζήτημα. Κανένας από τους δύο όμως δεν κάνει την αναμονή ακριβότερη για το Πεκίνο. Η κινεζική ηγεσία δεν υποσχέθηκε νίκη σε κανέναν, δεν δάνεισε με εγγύηση την ήττα κανενός και δεν χρωστάει εξηγήσεις για νεκρούς. Μπορεί να περιμένει, και όσο οι άλλοι τέσσερις μένουν κλεισμένοι, ο χρόνος δουλεύει γι’ αυτήν.
Αυτή την εβδομάδα ο Τραμπ και ο Πούτιν ταξίδεψαν στο Σενζέν, για τη σύνοδο της APEC και την πρώτη τους τριμερή με τον Σι. Στην ατζέντα ήταν, μεταξύ άλλων, τα πυρηνικά και το Ιράν. Η Ουκρανία μάλλον δεν συζητήθηκε καν.
Στο Σενζέν, ο μόνος ελεύθερος είναι αυτός που σερβίρει το τσάι.
* Ο Ηλίας Φωτίου είναι δημοσιογράφος



