Του Μιχάλη Ρένεση *
Οι πορθμοί, κανάλια, ή «λαιμοί μπουκαλιών» αποτελούν φυσικές θαλάσσιες λωρίδες που, χωρίζοντας δύο στεριές, ενώνουν δύο μεγαλύτερες θάλασσες. Όταν οι πορθμοί δεν έχουν μεγάλο πλάτος ονομάζονται Στενά. Οι πορθμοί που δεν είναι φυσικοί ονομάζονται διώρυγες.
Ο ρόλος των πορθμών στο διεθνές εμπόριο ήταν ανέκαθεν γνωστός, αλλά τελευταία, ξαναήλθε στην επιφάνεια μετά την εισβολή των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν. Τα προβλήματα που προέκυψαν στη διέλευση των πλοίων φαντάζουν ανυπέρβλητα και οδηγούν σε αυξήσεις των διεθνών τιμών των ενεργειακών πηγών, κυρίως του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), αλλά και ολόκληρης της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Οι κυριότεροι πορθμοί
ΟΙ πορθμοί συντομεύουν κυρίως τη μεταφορά μεγάλων όγκων εμπορευμάτων, συμβάλλοντας στη συγκράτηση των τιμών των ναύλων και των ασφαλίστρων. Οι κυριότεροι πορθμοί διεθνώς είναι οι παρακάτω:
- Η Διώρυγα του Σουέζ. Είναι η μεγαλύτερη διώρυγα διεθνώς, συνολικού μήκους 162 χιλιομέτρων, ενώνοντας τη Μεσόγειο με την Ερυθρά Θάλασσα. Το μέγιστο πλάτος των πλοίων που μπορούν να διέλθουν είναι 775 μέτρα. Η διώρυγα καλύπτει περίπου το 12% του διεθνούς εμπορίου.
- Τα Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ ή Πύλες των Δακρύων. Ευρίσκονται μεταξύ Ασίας και Αφρικής, ανάμεσα στον Κόλπο του Άντεν και την Ερυθρά Θάλασσα. Η απόσταση από τη μια πλευρά (Ρας Μενχέλι της Υεμένης) στην άλλη (Ρας Σιγιάν του Τζιμπουτί) είναι 26 χιλιόμετρα. Καλύπτει περίπου το 12,7% του διεθνούς εμπορίου.
- Ο Πορθμός της Μαλάκκας, συνολικού μήκους 800 χιλιομέτρων. Ευρίσκεται μεταξύ της Μαλαισιανής χερσονήσου και του νησιού Σουμάτρα της Ινδονησίας και συνδέει τον Ινδικό Ωκεανό με τον Ειρηνικό. Κάθε χρόνο διέρχονται περίπου 80.000 πλοία και έχει πολύ μεγάλη σημασία για την Κίνα, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα. Καλύπτει περίπου το 30% του διεθνούς θαλάσσιου εμπορίου.
- Ο Πορθμός του Γιβραλτάρ ή Στήλες του Ηρακλή, που καλύπτει περίπου το 15% του διεθνούς θαλάσσιου εμπορίου και συνδέει τον Ατλαντικό Ωκεανό με τη Μεσόγειο Θάλασσα, χωρίζοντας την Ευρώπη από την Αφρική.
- Ο Πορθμός της Ταιβάν ή Στενό της Φορμόζας, που καλύπτει περίπου το 20% του διεθνούς θαλάσσιου εμπορίου. Έχει πλάτος 180 χιλιόμετρα και χωρίζει το νησί της Ταιβάν από την ηπειρωτική Κίνα.
- Οι Πορθμοί της Δανίας. Είναι ο Μεγάλος Μπελτ και ο Μικρός Μπελτ που συνδέουν τη Νοτιοδυτική Βαλτική με τον Πορθμό Κάτεγατ. Καλύπτουν περίπου το 6% του διεθνούς θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, αν και τα ισχυρά θαλάσσια ρεύματα που υπάρχουν στην περιοχή θέτουν μεγάλα προβλήματα στη ναυσιπλοΐα.
- Τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, που καλύπτουν το 5% του διεθνούς εμπορίου πετρελαίου και το 3,1% του συνολικού θαλάσσιου εμπορίου. Η Μαύρη Θάλασσα συνδέεται με το Αιγαίο Πέλαγος με τα Στενά του Βοσπόρου, τη θάλασσα του Μαρμαρά και των Δαρδανελίων. Ο όγκος του εμπορίου από τα δύο Στενά προβλέπεται, ότι θα αυξηθεί κατά δύο φορές μέχρι το 2030 και κατά οκτώ φορές μέχρι το 2050. Οι καθυστερήσεις στη διέλευση των πλοίων είναι κατά μέσο όρο 14 και τα επόμενα χρόνια θα είναι 36-48 ώρες. Κατασκευάζεται ήδη η εναλλακτική «διώρυγα της Κωνσταντινούπολης», από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τη Θάλασσα του Μαρμαρά, μήκους 45 χιλιομέτρων και συνολικού κόστους 10 δις δολαρίων.
- Η Διώρυγα του Παναμά, η οποία καλύπτει περίπου το 2,5% του διεθνούς εμπορίου. Είναι ένας τεχνητός δίαυλος 82 χιλιομέτρων που ενώνει τον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό Ωκεανό. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί να τη θέσει υπό αμερικανικό έλεγχο, αλλά προσκρούει στις ρήτρες παραχώρησης προς τον Παναμά που συνυπέγραψαν οι ΗΠΑ τη δεκαετία του 1970.
Τα Στενά του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τη θαλάσσια δίοδο μεταξύ του Περσικού και του Κόλπου του Ομάν. Στο στενότερο σημείο έχουν πλάτος 33 χιλιόμετρα, με τη ναυτιλιακή οδό πλάτους 3 χιλιομέτρων. Πριν την έναρξη του πολέμου από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν από τα Στενά διέρχονταν το 1/5 του διεθνούς εμπορίου πετρελαίου ( 20 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως) και το 1/4 του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Από τα Στενά του Ορμούζ περνούσαν επίσης :
- Το 23% του διεθνούς εμπορίου αμμωνίας
- Το 34% της ουρίας
- Το 18% των αζωτο-φοσφορικών λιπασμάτων
Ουσιαστικά υπέστη μεγάλο πλήγμα περίπου το 1/3 του διεθνούς εμπορίου λιπασμάτων, με αποτέλεσμα την περαιτέρω αύξηση του κόστους παραγωγής του πρωτογενούς τομέα.
Από τον Περσικό Κόλπο γινόταν εξαγωγή πετροχημικών, όπως πρώτες ύλες για τα πλαστικά, την υφαντουργία, τη συσκευασία, την ηλεκτρονική και την αυτοκινητοβιομηχανία, όπως:
- Το 56% του διεθνούς εμπορίου μεθανόλης
- Πάνω από το 60% τα αιθανοδιόλης ή αιθυλενογλυκόζης
- Το 43% του πολυαιθυλενίου και
- Το 42% του πολυπροπυλενίου.
Μεγάλα προβλήματα εμφανίζονται στην παραγωγή Ηλίου. Το Κατάρ κατείχε περίπου το 1/3 της διεθνούς παραγωγής. Το Ήλιον είναι απαραίτητο για την παραγωγή ημιαγωγών. Σύμφωνα με το Reuters θα υπάρξουν ελλείψεις και θα αυξηθούν οι τιμές των microchips.
Ο πόλεμος στον Περσικό, εκτός των άλλων, δείχνει ότι ο τυχοδιωκτισμός στις διεθνείς σχέσεις μπορεί να επιφέρει μεγάλες μεταβολές στην οικονομία και το εμπόριο. Τα Στενά αποτελούν στρατηγικές αρτηρίες, οι οποίες δεν μπορούν να ελέγχονται με βάση το νόμο του ισχυρού, αλλά να ρυθμίζονται με βάση το διεθνές δίκαιο.
* Οικονομολόγος
