Δύο νέοι άνθρωποι, πιλότοι της Πολεμικής Αεροπορίας, χάθηκαν, όχι σε κάποια αερομαχία στο Αιγαίο, υπερασπιζόμενοι την εθνική κυριαρχία, αλλά σε μια αεροπορική επίδειξη, στο πλαίσιο του Airshow «Athens Flying Week 2026» που διοργανώνεται από ιδιωτική εταιρεία με ακριβά εισιτήρια.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΓΕΑ, οπότε – με καθυστέρηση σχεδόν οκτώ ωρών μετά το δυστύχημα – εδόθησαν τα στοιχεία και οι φωτογραφίες των πιλότων, «το Σάββατο 5 Σεπτεμβρίου 2026 και ώρα 14:55, αεροσκάφος F-4E Phantom II της 338 Μοίρας της 117 Πτέρυγας Μάχης, το οποίο συμμετείχε στο Airshow «Athens Flying Week 2026», κατέπεσε 3 ναυτικά μίλια νοτιοανατολικά της 114 Πτέρυγας Μάχης, με συνέπεια τον θανάσιμο τραυματισμό των δύο μελών του πληρώματος, Επισμηναγού (Ι) Ιωάννη Μπλέσια, 40 ετών και Σμηναγού (Ι) Δημητρίου Πέτρου, 37 ετών».
Ως συνήθως, βέβαια, σε τέτοιες περιπτώσεις, οι ανακοινώσεις κλείνουν με το γνωστό: «Τα αίτια του δυστυχήματος διερευνώνται από αρμόδια επιτροπή της Πολεμικής Αεροπορίας». Ανεξαρτήτως τι έφταιξε, το θέμα είναι ότι η ΠΑ έχασε δύο πολύτιμα στελέχη της. Μένει να φανεί εάν η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, για μια ακόμη φορά, στο όνομα της «επικοινωνιακής προβολής» των Ενόπλων Δυνάμεων που ακολουθείται με ιδιαίτερη ένταση τα τελευταία χρόνια, αποφάσισε τη συμμετοχή του πληρώματος της ΠΑ στο συγκεκριμένο Airshow, όπως και σε άλλα, με προχειρότητα, χωρίς να λάβει υπόψιν της κρίσιμες παραμέτρους και με κριτήρια ξένα προς τους κανόνες ασφαλείας που έχει η ΠΑ.
Αν και το υπουργείο Αμυνας εξήγγειλε τριήμερο πένθος στις ΕΔ για τον θάνατο των δύο πιλότων, έως τώρα δεν έχει δώσει ξεκάθαρες εξηγήσεις για τα αίτια του δυστυχήματος. Ο τομέας Αμυνας του ΠΑΣΟΚ, αφού σημειώνει ότι «η απώλεια δύο ανθρώπινων ζωών σε μια αεροπορική επίδειξη επιβάλλει περίσκεψη και πλήρη διερεύνηση», τονίζει ότι «οι αρμόδιες Αρχές οφείλουν να διερευνήσουν σε βάθος και με απόλυτη διαφάνεια τις συνθήκες του δυστυχήματος, χωρίς καμία έκπτωση στους κανόνες ασφαλείας και στις προβλεπόμενες διαδικασίες». Υπογραμμίζει, δε, ότι «η ανθρώπινη ζωή είναι πάνω από κάθε εκδήλωση, κάθε σχεδιασμό και κάθε σκοπιμότητα».
Το υψηλών επιδόσεων Phantom και οι δυσκολίες του
Μια πρώτη προσέγγιση στο δυστύχημα, κάνει ο υποπτέραρχος (Ι) ε.α., Δημήτρης Παντελάτος, ο οποίος επισημαίνει τα εξής:
«Το Phantom F4E είναι ένα αεροσκάφος υψηλών επιδόσεων που χαρακτηρίζεται από την δυσκολία στον χειρισμό του καθότι δεν διαθέτει σύγχρονο σύστημα αυτόματου ελέγχου, ώστε η πτήση του να διατηρείται πάντα μέσα στον φάκελο λειτουργίας του. Για τον λόγο αυτό, ήταν και είναι σπάνιες οι επιδείξεις αυτού του τύπου. Όταν δε αυτές εκτελούνται επιλεγονται πολύ έμπειρα πληρώματα με χιλιάδες ώρες πτήσης στο σχετικό αντικείμενο.
Είναι σκόπιμο να αναφερθεί ότι είναι διαφορετική η επιχειρησιακή και τακτική εκπαίδευση ενός πιλότου της πολεμικής αεροπορίας και ενός πιλότου επιδείξεων. Οι δεύτεροι συνήθως διαθέτουν σχετικές πιστοποιήσεις για να εκτελούν ελιγμούς που βρίσκονται στα όρια των επιδόσεων των αεροσκαφών που κυβερνούν. Στην Ελλάδα υπάρχουν χειριστές με κατάλληλη εκπαίδευση στις Μοίρες Demo Zευς και Δαίδαλος.
Η δύο κατηγορίες χειριστών επαγγελματιών της επίδειξης και τακτικών χειριστών κατά την εκτέλεση των ελιγμών είναι τελείως διαφορετική. Στο Phantom υφίσταται σχετική εκπαίδευση εκμάθησης των ορίων του αεροσκάφους κυρίως στο επίπεδο των εσχάτων αμυντικών ελιγμων όταν ο χειριστής βρίσκεται στη δυσμενή θέση του αμυνόμενου.
Το δυστύχημα στην Τανάγρα από πληροφορίες συνέβη λίγο μετά την απογείωση του αεροσκάφους με διαμόρφωση πλήρες εσωτερικού καυσίμου και με κεντρική δεξαμενή καυσίμου.
Το αεροσκάφος βρισκόταν σε δεξιά στροφή μεγάλης κλίσης με τουλάχιστον 3 με 4 g’s, σε ύψος λίγο μεγαλύτερο από 100 μέτρα με ταχύτητα αυξανόμενη από 300 προς 400 knots με χρήση μετακαυστήρα.
Παρά την χρήση μετακαυστήρα και του ελαφρού φορτίου του σε καύσιμα ο ρυθμός αύξησης της ταχύτητάς του είναι αργός λόγω της μεγάλης κλίσης του και των g’s που εξασκούνται από τον κυβερνήτη. Επιπλέον η μεγάλη κλίση λόγω απώλειας άντωσης προκαλεί την διαρκή και ελαφρά κάθοδο του αεροσκάφους σε χαμηλότερο ύψος.
Ο κυβερνήτης αλλά και ο συγκυβερνήτης στη φάση εκείνη φαίνεται να έχουν εστιάσει στον χώρο της επίδειξης χωρίς να αξιολογούν την μείωση του ύψους στο έσχατο σημείο που επιτρέπει ασφαλείς ελιγμούς στο αεροσκάφος. Όταν ο κυβερνήτης το αντιλαμβάνεται, βρίσκεται και πολύ κοντά στον διάδρομο αποπροσγειώσεων της Τανάγρας που αποτελεί τον άξονα της επίδειξης του και αυξάνει περαιτέρω τα g’s με το αεροσκάφος να βρίσκεται ήδη σε μεγάλη κλίση καί ανεπαρκή ταχύτητα υποστήριξης της πτήσης του. Αυτό το οδηγεί σε απώλεια των αεροδυναμικών χαρακτηριστικών του και τελικά στην πτώση του.
Τη στιγμή εκείνη είναι αδύνατη η ασφαλής εγκατάλειψη του αεροσκάφους, καθότι αυτό βρίσκεται σε χαμηλό ύψος, μεγάλη κλίση και κάθοδο.
Μέχρι η επιτροπή διερεύνησης ατυχημάτων της ΠΑ αποφανθεί, η αρχική εκτίμηση παραπέμπει σε δυστύχημα από ανθρώπινο σφάλμα που οφείλεται σε έλλειψη εμπειρίας σχετικής με τις ειδικές απαιτήσεις που διέπουν τις πτήσεις επιδείξεων.
Ουσιαστικά είναι το αποτέλεσμα μιας πολιτικής που εστιάζει υπέρμετρα στην επικοινωνιακή εικόνα των Ενόπλων δυνάμεων από μέρους της ηγεσίας, παραγνωρίζοντας τους κινδύνους που αυτή προκαλεί».
Αλλες εκτιμήσεις είδαν το φως της δημοσιότητας σε σειρά ΜΜΕ. Ο αντιπτέραρχος ε.α. Παναγιώτης Δημητριάδης, μιλώντας στο Mega, αναφέρθηκε στην πιθανότητα απώλειας ισχύος του μοιραίου F-4 Phantom, ενώ εκτίμησε ότι οι πιλότοι είχαν τον χρόνο να χρησιμοποιήσουν τα εκτινασσόμενα καθίσματα, ωστόσο επέλεξαν να παλέψουν μέχρι τέλους για να σώσουν το αεροσκάφος.
Είπε πως το μαχητικό αεροσκάφος φάνηκε να χάνει την ισχύ του, ενώ εξήγησε ότι, μετά την ολοκλήρωση της δεξιάς στροφής, το F-4 δεν κατάφερε να βγει ομαλά από τον ελιγμό και ξεκίνησε μια ευθεία, καθοδική πορεία προς το έδαφος, η οποία οδήγησε στη μοιραία πρόσκρουση. Το αν η συγκεκριμένη εξέλιξη οφείλεται σε ταυτόχρονη κράτηση των δύο κινητήρων, σε κάποιο αεροδυναμικό φαινόμενο (όπως η αποκόλληση του οριακού στρώματος αέρα γύρω από τα πτερύγια) ή σε άλλη μηχανική βλάβη, είναι κάτι που θα καθοριστεί αποκλειστικά από την ενδελεχή διερεύνηση των εμπειρογνωμόνων της Πολεμικής Αεροπορίας.
Πολύωρες καθυστερήσεις
Από τη μεριά του, ο δημοσιογράφος επί αμυντικών θεμάτων που καλύπτει το υπουργείο Αμυνας, Λεωνίδας Μπλαβέρης, σε ανάρτησή του στα social media, επέκρινε το γεγονός ότι δόθηκε με πολύ μεγάλη καθυστέρηση στη δημοσιότητα η σχετική ανακοίνωσην του ΓΕΑ, με τα ονόματα και τις φωτογραφίες των δύο πιλότων.
Μεταξύ άλλων, σημειώνει: «Η δημοσιοποίηση των ονομάτων και των φωτογραφιών των νεκρών πιλότων μας έγινε 7 (επτά) ολόκληρες ώρες ΜΕΤΑ το δυστύχημα που έγινε μπροστά στα μάτια χιλιάδων θεατών και εκατομμυρίων από την τηλεόραση και δίπλα σχεδόν σε μία αεροπορική βάση της ΠΑ. Δεν υπήρχε έρευνα και διάσωση. Δεν υπήρχε χάσιμο χρόνου.
Αυτή η απαράδεκτη “αδράνεια” για να το πω κομψά, είχε ως αποτέλεσμα να αρχίσει η τυμβωρυχία από ιστοσελίδες και άσχετους, που αναπαρήγαγαν τις άθλιες αυτές ιστοσελίδες, ανεβάζοντας τις φωτογραφίες των δύο νεκρών Αεροπόρων μας που είχαν σκοτωθεί το 2023 στον κόλπο της Κυπαρισσίας, όταν είχαμε και τότε μία συντριβή στη θάλασσα ενός άλλου Phantom!
Το επιπρόσθετο γεγονός ότι την μεν διορθωτική αποστολή του μέϊλ από το ΓΕΑ τη λάβαμε στις 21:57, τη δε ομιλία του ΥΕΘΑ από τα εγκαίνια του περιπτέρου του ΥΠΕΘΑ στη ΔΕΘ την ίδια περίπου ώρα (22:10), με βάζει σε πολλές σκέψεις για την αθλιότητα αυτή, για τους λόγους που έγινε.
Λόγοι, που είχαν ως αποτέλεσμα 4 οικογένειες νεκρών αεροπόρων κατά την εκτέλεση διατεταγμένων αποστολών (δύο τώρα και δύο του 2023) να ζουν και να ξαναζουν τέτοιες στιγμές. Οι υπεύθυνοιι για το χάλι αυτό είναι επιεικώς απαράδεκτοι».
