Η επίσκεψη Τραμπ στη Μέση Ανατολή, έχει διαστάσεις που υπερβαίνουν τις παραδοσιακές κορώνες περί συνεργασίας και επενδύσεων. Το ιρανικό πυρηνικό ζήτημα και οι σαουδαραβικές πυρηνικές φιλοδοξίες αποτελούν τον πυρήνα των διαβουλεύσεων στο παρασκήνιο, διαμορφώνοντας ένα νέο τοπίο περιφερειακών ισορροπιών Ουάσιγκτον, Τεχεράνης και Ριάντ.
Ηδη, ξεκίνησε αυτή την εβδομάδα την περιοδεία του, αρχής γενομένης από τη Σαουδική Αραβία, και μετά σε Εμιράτα και Κατάρ. Στη Σ. Αραβία έκλεισε «μεγκα-ντηλ» περίπου ενός τρις. Κάτι που δείχνει τη μεταβαλλόμενη σχέση Ουάσιγκτον – Ριάντ. Εκτός των άλλων, αποκαταστάθηκαν και οι πωλήσεις όπλων στη Σ. Αραβία, ενώ για τις αμυντικές συμφωνίες γίνεται λόγος για τη «μεγαλύτερη εξοπλιστική συμφωνία στην ιστορία».
Το 2021 η κυβέρνηση Μπάιντεν σταμάτησε την πώληση όπλων λόγω του πολέμου στην Υεμένη, αλλά και εξαιτίας της κατηγορίας σε βάρος του πρίγκιπα διαδόχου, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, ως «δολοφόνου», λόγω της δολοφονίας του Σαουδάραβα δημοσιογράφου, Τζαμάλ Κασόγκι το 2018.
Επί Μπάϊντεν, οι σχέσεις της Σαουδικής Αραβίας με τη Ρωσία έγιναν ακόμα στενότερες. Ο, δε, Σαλμάν αρνήθηκε στις ΗΠΑ να αυξήσει την παραγωγή πετρελαίου, προκειμένου να πληγεί η Ρωσία και, βέβαια, να βγουν κερδισμένες οι ΗΠΑ. Παράλληλα, γέφυρες στήθηκαν και με την Κίνα, με κορυφαία στιγμή την αποκατάσταση της επικοινωνίας Ιράν – Σ. Αραβίας, με διαμεσολαβητή το Πεκίνο.
Τώρα, στο ταξίδι του στη Σ. Αραβία, ο Τραμπ, υπέγραψε σειρά συμφωνιών με τον Σαλμάν, ο οποίος είπε πως το συνολικό «big deal» θα αγγίξει το 1 τρισ. δολάρια. Για τη συμφωνία στον τομέα των όπλων, που ανέρχεται σε 142 δισεκατομμύρια δολάρια, ο Λευκός Οίκος κάνει λόγο για τη «μεγαλύτερη εξοπλιστική συμφωνία στην ιστορία».
Πυρηνικά: Ιράν – Σ. Αραβία
Ενδιαφέρον, πάντως, έχει η αραβική ματιά στην επίσκεψη Τραμπ στη Μέση Ανατολή, και ιδιαίτερα στο φόντο των συνομιλιών ΗΠΑ – Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, αλλά και για το ενδιαφέρον που επιδεικνύει η Σ. Αραβία να αποκτήσει πυρηνικούς σταθμούς.
Η επίσκεψη του Τραμπ στη Μέση Ανατολή σηματοδοτεί μια καίρια καμπή στην αναδιάρθρωση των στρατηγικών προτεραιοτήτων της Ουάσιγκτον στην περιοχή. Εν μέσω σύνθετων περιφερειακών προκλήσεων και αλληλοεπικαλυπτόμενων ζητημάτων ασφαλείας, ενέργειας και πυρηνικής τεχνολογίας, οι ΗΠΑ φαίνεται να επαναπροσδιορίζουν τη στάση τους τόσο απέναντι στο Ιράν όσο και στις φιλοδοξίες της Σαουδικής Αραβίας στον τομέα της ειρηνικής πυρηνικής ενέργειας.
Σύμφωνα με την επίσημη ατζέντα, η αμερικανική περιοδεία επικεντρώνεται στην ενίσχυση των επενδύσεων, την εμβάθυνση της συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας και τη συζήτηση περιφερειακών ζητημάτων. Ωστόσο, στο παρασκήνιο διαφαίνεται ότι το ιρανικό πυρηνικό ζήτημα και οι εν εξελίξει διαπραγματεύσεις βρίσκονται στο επίκεντρο των συζητήσεων, παράλληλα με την ενδυνάμωση των σαουδαραβικών πυρηνικών επιδιώξεων.
Οι κινήσεις των ΗΠΑ εκδηλώνονται σε ένα πλαίσιο σαφούς υποχώρησης της ιρανικής επιρροής στην περιοχή, γεγονός που δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για την Ουάσιγκτον να εντείνει τις πιέσεις προς την Τεχεράνη στο πλαίσιο μιας αναθεωρημένης διαπραγμάτευσης, με στόχο τον περιορισμό του πυρηνικού της προγράμματος και την αναβάθμιση στρατηγικών συνεργασιών, κυρίως με το Ριάντ.
Όπως επισημαίνει ο Χουσεΐν Αμπντούλ-Χουσεΐν, ερευνητής στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση της Δημοκρατίας, μιλώντας στο Sky News Arabia, μία από τις καθοριστικές μεταβλητές που επηρεάζουν τη στάση του Ιράν είναι η αποδυνάμωση των χώρων, τους οποίους επηρέαζε (σ.σ. π.χ. Χεζμπολάχ, Λίβανος). Το Ιράν, το οποίο προηγουμένως απαιτούσε την άρση των αμερικανικών κυρώσεων ως προϋπόθεση για την επιστροφή στις διαπραγματεύσεις, βρίσκεται πλέον σε σαφώς ασθενέστερη θέση, αποδεχόμενο αρκετούς από τους όρους που στο παρελθόν απέρριπτε.
Η «διαπραγμάτευση» Ουάσιγκτον – Τεχεράνης
Η Τεχεράνη προσεγγίζει πλέον το ζήτημα από αμυντική σκοπιά, υπό την πίεση των εσωτερικών και περιφερειακών εξελίξεων, καθώς και της υποχώρησης των περιφερειακών συμμάχων της. Σύμφωνα με τον Αμπντούλ-Χουσεΐν, η Ουάσιγκτον επιδιώκει σήμερα μια νέα συμφωνία με το Ιράν, με βασικό άξονα την πλήρη εγκατάλειψη του εγχώριου κύκλου εμπλουτισμού ουρανίου.
Ο ίδιος σημειώνει ότι μια συμφωνία μπορεί να καταστεί εφικτή εφόσον το Ιράν περιορίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα αποκλειστικά σε ειρηνικούς σκοπούς, αξιοποιώντας εγκαταστάσεις όπως ο αντιδραστήρας Μπουσέρ ή μέσω της εισαγωγής εμπλουτισμένου ουρανίου. Εν προκειμένω, η Ουάσιγκτον δεν αρκείται πλέον στην αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου, αλλά επιδιώκει τον συνολικό επανασχεδιασμό του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, εξαλείφοντας κάθε δυνατότητα εγχώριας παραγωγής πυρηνικών καυσίμων.
Οι φιλοδοξίες της Σ. Αραβίας
Την ίδια στιγμή, οι φιλοδοξίες της Σαουδικής Αραβίας για την ανάπτυξη ειρηνικού πυρηνικού προγράμματος καθίστανται ένα από τα βασικά πεδία ενδιαφέροντος στην περιοδεία του Αμερικανού προέδρου.
Ο καθηγητής Πολιτικών Επιστημών, Ιμπραήμ Αλ-Νάχας, δήλωσε στο Sky News Arabia ότι οι φιλοδοξίες αυτές πηγάζουν από μακροχρόνιες εθνικές στρατηγικές ανάγκες, και δεν συνδέονται αποκλειστικά με τις εξελίξεις στο Ιράν. Σύμφωνα με τον ίδιον, η Σ. Αραβία επιδιώκει την ανάπτυξη πυρηνικών αντιδραστήρων για ειρηνικούς σκοπούς, κυρίως λόγω της αυξημένης εγχώριας ενεργειακής ζήτησης, η οποία έχει καταστεί ιδιαίτερα δαπανηρή.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι η κατεύθυνση αυτή δεν είναι νέα, καθώς ξεκίνησε πριν από δεκαπέντε χρόνια με την ίδρυση της Πόλης Ατομικής Ενέργειας του Βασιλιά Αμπντουλάχ (KACARE), η οποία αποτελεί τον θεμέλιο λίθο για την ανάπτυξη εθνικών πυρηνικών δυνατοτήτων στηριζόμενων σε σαουδαραβικό εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό.
Γι’ αυτό, τόνισε ότι το Ριάντ θα συνεχίσει την πορεία του ανεξαρτήτως της αμερικανικής στήριξης, υπογραμμίζοντας ότι εναλλακτικές συνεργασίες με χώρες όπως η Κίνα, η Ρωσία, η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία είναι εφικτές, δεδομένου ότι οι χώρες αυτές δεν θέτουν αντίστοιχους περιορισμούς για ειρηνικές εφαρμογές της πυρηνικής ενέργειας.
Ο Αμπντούλ-Χουσεΐν υποστηρίζει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιτρέψουν σε καμία χώρα της περιοχής να αναπτύξει εγχώριο εμπλουτισμό ουρανίου, εδραιώνοντας μια στρατηγική πλήρους ελέγχου των πυρηνικών δυνατοτήτων στη Μέση Ανατολή και αποτρέποντας τη διάδοση ευαίσθητης τεχνολογίας ακόμα και για ειρηνικούς σκοπούς.
Αντίθετα, ο Al-Nahhas υιοθετεί μια πιο ευέλικτη προσέγγιση, εκτιμώντας ότι η Σαουδική Αραβία δεν επιδιώκει απαραίτητα την ανάπτυξη εγχώριου εμπλουτισμού ουρανίου, αλλά είναι διατεθειμένη να συνεργαστεί με ξένους φορείς που μπορούν να της παρέχουν την απαιτούμενη τεχνολογία υπό την τήρηση διεθνών προτύπων μη διάδοσης. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η επίτευξη συμφωνίας με τις ΗΠΑ δεν θα γίνει άμεσα, καθώς δεν υπάρχουν ενδείξεις έναρξης ουσιαστικών διαπραγματεύσεων επί του θέματος.
Τι σηματοδοτεί η επίσκεψη Τραμπ
Η επίσκεψη Τραμπ συνδέεται άρρηκτα με την προσπάθεια επίδειξης της ικανότητας της αμερικανικής κυβέρνησης να οικοδομεί ισχυρές και επικερδείς συμμαχίες τόσο στον τομέα της ασφάλειας όσο και στον οικονομικό τομέα. Σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο, η περιοδεία στοχεύει στην υπογραφή σημαντικών συμφωνιών που θα θέσουν τις βάσεις μιας νέας φάσης στρατηγικής συνεργασίας με τις χώρες της περιοχής, ιδίως με τη Σαουδική Αραβία.
Ωστόσο, το πυρηνικό ζήτημα παραμένει το πλέον κρίσιμο και επιβαρυντικό στοιχείο στην εξίσωση των σχέσεων ΗΠΑ-Μέσης Ανατολής. Ο Τραμπ αντιλαμβάνεται ότι η επίτευξη προόδου στο ζήτημα αυτό θα αποτελέσει μια καθοριστική πολιτική επιτυχία του τόσο στο εσωτερικό όσο και στο διεθνές περιβάλλον, σε μια περίοδο αυξανόμενης πίεσης για τον καθορισμό μιας σαφούς στρατηγικής απέναντι στο Ιράν.
Παράλληλα, οι φιλοδοξίες της Σαουδικής Αραβίας στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας συνιστούν δοκιμασία για την αξιοπιστία της αμερικανικής πολιτικής.
Συμφωνίες με τη Σ. Αραβία
Σήμερα «τα σπάμε» (“we are rocking it”) ανέφερε ο Ντόναλντ Τραμπ, εν μέσω χειροκροτημάτων από τους παρευρισκόμενους στο Σαουδαραβικό-Αμερικανικό Επενδυτικό Φόρουμ, επαινώντας το έργο της κυβέρνησής του και εγκωμιάζοντας τον Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν.
«Σήμερα κάνουμε τα επόμενα βήματα για να κάνουμε τη σχέση μας πιο στενή, πιο δυνατή και πιο ισχυρή από ποτέ», είπε ο Τραμπ. «Και θα παραμείνει έτσι. Οι ΗΠΑ δεν μπαίνουν και βγαίνουν όπως κάνουν άλλοι», ανέφερε, χωρίς να διευκρινίσει σε ποιους αναφέρεται.
Ο Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν εξέφρασε τη βεβαιότητά του ότι η Σαουδική Αραβία «θα συνεχίσει να κτίζει» σχέσεις με τις ΗΠΑ, ενώ τόνισε, οι κοινοί στόχοι των δύο χωρών δεν περιορίζεται στην οικονομία, αλλά επεκτείνεται στην επίτευξη ασφάλειας, σταθερότητας και ειρήνης στην περιοχή και στον κόσμο.
Αναλυτικότερα, υπογράφτηκαν τα εξής:
-Συμφωνία για αγορές αμερικανικών όπλων και παροχής υπηρεσιών ύψους έως και 142 δισ. δολαρίων από τη Σαουδική Αραβία
-Δέσμευση της Σαουδικής Αραβίας για επενδύσεις 600 δισ. δολαρίων στις Ηνωμένες Πολιτείες
-Επένδυση 20 δισ. δολαρίων από τη Σαουδική Αραβία σε κέντρα δεδομένων τεχνητής νοημοσύνης στις ΗΠΑ. Την επένδυση θα αναλάβει η σαουδαραβική DataVolt.
-Δέσμευση αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών (Google, Oracle, Salesforce, AMD και Uber) για επενδύσεις ύψους 80 δισ. δολαρίων σε καινοτόμες τεχνολογίες στη Σαουδική Αραβία, αλλά και στις ΗΠΑ σε συνεργατικά σχήματα με το Ριάντ.
-Συμφωνία για την ενέργεια. Εξαγωγές αμερικανικών αεριοστρόβιλων και λύσεων ενέργειας αξίας 14,2 δισ. δολαρίων, καθώς και επιβατικών αεροσκαφών Boeing 737-8 αξίας 4,8 δισ. δολαρίων
-Συμφωνία για τον ορυκτό πλούτο
-Συμφωνία συνεργασίας με το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ
-Συμφωνία για συνεργασία στον τομέα του διαστήματος και της υγείας
-Συμφωνία συνεργασίας στους τομείς της ενέργειας και της εξόρυξης
-Συμφωνία για έργα υποδομής. Αμερικανικές εταιρείες, όπως η Hill International, η Jacobs, η Parsons και η AECOM, θα αναλάβουν έργα, όπως το Διεθνές Αεροδρόμιο King Salman, το King Salman Park, το The Vault και η Qiddiya City, συνολικής αξίας 2 δισ. δολαρίων.
Στο αμυντικό τομέα προβλέπονται:
Ανάπτυξη αεροπορικών και διαστημικών δυνατοτήτων
Αεροπορική και πυραυλική άμυνα
Ασφάλεια θαλάσσιων και παράκτιων περιοχών
Ασφάλεια συνόρων και εκσυγχρονισμός χερσαίων δυνάμεων
Ραντεβού με τον …. μετανοημένο τζιχαντιστή
Ο Τραμπ, από το βήμα του Σαουδαραβικού-Αμερικανικού Επενδυτικού Φόρουμ, ανακοίνωσε πως θα άρει τις κυρώσεις κατά της Συρίας, προκειμένου να δώσει στη χώρα «μια ευκαιρία για ένα καλύτερο μέλλον».
Την Τετάρτη, θα συναντηθεί στη Σαουδική Αραβία, ύστερα από τη διαμεσολάβηση του Σαλμάν, με τον νέο -αλά τούρκα- «πρόεδρο» της Συρίας, μέχρι πρότινος τζιχαντιστή και ευρισκόμενο στις μάυρες λίστες της Δυσης ως τρομοκράτης, Άχμεντ αλ Σάρα. Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου επιβεβαίωσε ότι ο Τραμπ συμφώνησε «να πει ένα γεια» (!) στον Σάρα. Η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ και η Τουρκία, φέρονται να επέμεναν προς την αμερικανική πλευρά να γίνει αυτή η συνάντηση.
Τέλος, ο Τραμπ ανέφερε πως ελπίζει ότι η Σαουδική Αραβία θα προσχωρήσει στις Συμφωνίες του Αβραάμ (αποκατάσταση των σχέσεων αραβικών χωρών με το Ισραήλ). Αναφερόμενος στη Γάζα, είπε ότι ο λαός της Γάζας «αξίζει ένα καλύτερο μέλλον», αλλά πρόσθεσε ότι αυτό δεν μπορεί να συμβεί όσο οι ηγέτες τους «επιλέγουν να απαγάγουν, να βασανίζουν και να στοχοποιούν» αθώους ανθρώπους.
