Των Gregorio Sorgi και Giovanna Faggionato*
Βρετανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν με επιλεγμένους Ευρωπαίους συμμάχους σε ένα διακριτικό δείπνο στις Βρυξέλλες την περασμένη εβδομάδα, προκειμένου να καταστρώσουν σχέδια για ένα νέο αμυντικό ταμείο σχεδιασμένο να παρακάμπτει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, να περιορίζει το δημόσιο χρέος και να επιταχύνει τον επανεξοπλισμό.
Η εκτός επισήμου πλαισίου συνάντηση συγκέντρωσε υψηλόβαθμους αξιωματούχους των υπουργείων Οικονομικών από τη Σουηδία, τη Δανία, τη Φινλανδία, την Πολωνία, τις Κάτω Χώρες και το Ηνωμένο Βασίλειο, προκειμένου να εξετάσουν την ιδέα δημιουργίας μιας υπερεθνικής τράπεζας με αποκλειστικό σκοπό την κοινή αγορά όπλων και τη δραστική μείωση του κόστους προμηθειών στον τομέα της άμυνας, σύμφωνα με αξιωματούχους ενήμερους για το ζήτημα.
Η μυστική συνάντηση οργανώθηκε από την Πολωνία, σύμφωνα με έναν αξιωματούχο της ΕΕ που ζήτησε ανωνυμία προκειμένου να μιλήσει ελεύθερα για τις εμπιστευτικές συνομιλίες, όπως και άλλοι που παρατίθενται στο ρεπορτάζ.
Στην καρδιά της πρότασης βρισκόταν μια πρωτοβουλία του βρετανικού Υπουργείου Οικονομικών, όπως παρουσιάζεται σε έγγραφο εργασίας που είδε το POLITICO, η οποία θα επέτρεπε στις συμμετέχουσες κυβερνήσεις να αποφύγουν την εγγραφή του αρχικού κόστους στρατιωτικού εξοπλισμού στους εθνικούς προϋπολογισμούς τους — κάτι που θα αποτελούσε τεράστιο πλεονέκτημα για χώρες με αυστηρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς.
Καθώς ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ απομακρύνει τις ΗΠΑ από τον ρόλο του εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας και ταυτόχρονα επιδιώκει θερμότερες σχέσεις με τη Ρωσία, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σπεύδουν να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες — πολλές μάλιστα στοχεύουν να ξεπεράσουν τον στόχο του ΝΑΤΟ για δαπάνες στο 2% του ΑΕΠ. Παρόλα αυτά, οφείλουν να τηρήσουν μια εύθραυστη ισορροπία λόγω των αυτοεπιβαλλόμενων περιορισμών στις δημόσιες δαπάνες.
«Οι Βρετανοί είναι σε δημοσιονομικό κορσέ, οπότε τους ενδιαφέρει πολύ αυτή η πρόταση», δήλωσε ένας κυβερνητικός αξιωματούχος που είχε γνώση του δείπνου.
Παράκαμψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
Το σχέδιο θα επέτρεπε στο νέο ταμείο να αγοράζει άμεσα όπλα για λογαριασμό των μελών του — εξουσία που σήμερα δεν διαθέτει η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων — στοχεύοντας σε μια συγκεκριμένη ομάδα επενδυτών που είναι πρόθυμοι να υποστηρίξουν τον αμυντικό τομέα.
«Δεν θα βρισκόμασταν υπό τον έλεγχο της Επιτροπής και γι’ αυτό είναι ελκυστικό», δήλωσε άλλος διπλωμάτης της ΕΕ.
Ο εξειδικευμένος χαρακτήρας του ταμείου, θεωρητικά, θα βελτίωνε επίσης τους όρους δανεισμού.
«Ως ένας οργανισμός αποκλειστικά προσανατολισμένος στον αμυντικό τομέα, θα μπορούσε να στοχεύσει σε μια εξειδικευμένη επενδυτική βάση, που είναι άνετη με τη χρηματοδότηση της άμυνας, αντί να προσπαθεί να πείσει επενδυτές με περιβαλλοντική και κοινωνική συνείδηση (ESG) να εντάξουν αμυντικά περιουσιακά στοιχεία στα χαρτοφυλάκιά τους», αναφέρεται στο έγγραφο.
Το βρετανικό σχέδιο προσφέρει δημοσιονομικό πλεονέκτημα στις κυβερνήσεις μεταφέροντας το «αρχικό κεφαλαιουχικό κόστος αγοράς» στρατιωτικού εξοπλισμού στον ισολογισμό του νέου θεσμού, απελευθερώνοντας τον δικό τους. Οι κυβερνήσεις θα ευθύνονται μόνο για τους τόκους του χρέους και τα κόστη συντήρησης.
Ωστόσο, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δεν είναι πεπεισμένοι ότι η επιδέξια οικονομική μηχανική θα είναι αρκετή για να πείσει τις χώρες της Νότιας Ευρώπης — όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία — να εγκαταλείψουν την προτίμησή τους για επιχορηγήσεις που υποστηρίζονται από την Επιτροπή και χρηματοδοτούνται μέσω κοινών δανειοληψιών της ΕΕ από τις αγορές κεφαλαίου.
Χώρες όπως η Ισπανία και η Ιταλία φοβούνται ότι η ανάληψη πρόσθετου εσωτερικού χρέους για την άμυνα θα μπορούσε να πλήξει τις αξιολογήσεις της αγοράς τους και να τρομάξει τους επενδυτές.
«Δεν βλέπω τους Νότιους να ενδιαφέρονται για αυτόν τον μηχανισμό, αλλά ενδιαφέρονται για επιχορηγήσεις», δήλωσε ο αξιωματούχος της ΕΕ. «Δεν είμαι βέβαιος αν βρισκόμαστε ακόμη στην ίδια σελίδα».
Αντίθετα, οι χώρες του Βορρά είναι απρόθυμες να υποστηρίξουν οποιοδήποτε σχέδιο βασίζεται σε αμοιβαιοποιημένο χρέος.
Οι Βαλτικές χώρες και μη μέλη της ΕΕ όπως η Νορβηγία θα μπορούσαν να ενδιαφέρονται να ενταχθούν στο βρετανικό σχέδιο, ωστόσο ορισμένοι αξιωματούχοι φοβούνται ότι η πρόοδος χωρίς τις χώρες της Νότιας Ευρώπης θα διευρύνει ακόμη περισσότερο το χάσμα στον τομέα της άμυνας στην Ευρώπη, καθώς οι τελευταίες ήδη υστερούν στις σχετικές δαπάνες.
“Δημιουργική λογιστική”
Η βρετανική πρωτοβουλία τίθεται σε άμεσο ανταγωνισμό με ένα σχέδιο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη χορήγηση δανειακού πακέτου 150 δισεκατομμυρίων ευρώ προς στήριξη της κοινής αμυντικής προμήθειας — ένα σχέδιο που προς το παρόν εξαιρεί το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο μετά το Brexit δεν έχει υπογράψει συμφωνία ασφαλείας με την ΕΕ.
Σε σύγκριση με τις τρέχουσες πρωτοβουλίες της ΕΕ, το βρετανικό σχέδιο προσφέρει δημοσιονομικό πλεονέκτημα στις κυβερνήσεις μεταφέροντας το «αρχικό κεφαλαιουχικό κόστος αγοράς» στρατιωτικού εξοπλισμού στον ισολογισμό του νέου θεσμού, απελευθερώνοντας τον δικό τους. Οι κυβερνήσεις θα ευθύνονται μόνο για τους τόκους του χρέους και τα κόστη συντήρησης.
Αυτή η δομή, πρόσθεσαν οι αξιωματούχοι, είναι σχεδιασμένη ώστε να ελκύει κράτη που βρίσκονται υπό γεωπολιτική πίεση — ιδίως όσα συνορεύουν με τη Ρωσία — καθώς αυξάνονται οι φόβοι για αναζωπύρωση των επιθέσεων από τη Μόσχα και για το ενδεχόμενο απομάκρυνσης των ΗΠΑ από την Ευρώπη.
Ωστόσο, παραμένουν κρίσιμα ερωτήματα αναπάντητα, όπως το πώς θα διοικείται ο προτεινόμενος θεσμός και ποιος θα λαμβάνει τις τελικές αποφάσεις — ένα καίριο σημείο, δεδομένου ότι ο στόχος είναι η λειτουργία εκτός της αρμοδιότητας της Επιτροπής.
Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είναι το μόνο που αναζητά εναλλακτικές. Η Πολωνία, η οποία ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, έχει ζητήσει από το think tank Bruegel να εκπονήσει τη δική του πρόταση για μια «τράπεζα επανεξοπλισμού», η οποία θα συζητηθεί σε άτυπη συνάντηση των υπουργών Οικονομικών στη Βαρσοβία το Σάββατο.
«Αυτό δείχνει τη διάθεση να εξεταστεί ένας τέτοιος μηχανισμός», δήλωσε δεύτερος διπλωμάτης της ΕΕ.
*Δημοσιογράφοι στο Politico
