Του Ζαφείρη Χατζηδήμου
Η Γαλλία υπέστη ένα σοβαρό πλήγμα στην προσπάθειά της να διατηρήσει την επιρροή της στην ασταθή ζώνη του Σαχέλ*, καθώς το Τσαντ ανακοίνωσε το τέλος της μακρόχρονης στρατιωτικής συνεργασίας τους. Αυτή η εξέλιξη, που ενδέχεται να οδηγήσει στην αποχώρηση τουλάχιστον 1.000 Γάλλων στρατιωτών, ανοίγει περαιτέρω το δρόμο για την επιρροή της Ρωσίας, η οποία ήδη δραστηριοποιείται σε γειτονικές χώρες.
Η απόφαση, που ανακοίνωσε ο υπουργός Εξωτερικών του Τσαντ Αμπντεραμάν Κουλαμάλα, περιγράφηκε ως «ιστορική στροφή». «Ήρθε η ώρα το Τσαντ να επιβεβαιώσει την κυριαρχία του», δήλωσε, αιφνιδιάζοντας τη γαλλική κυβέρνηση. Η Γαλλία περιορίστηκε να αναγνωρίσει την επιθυμία του Τσαντ να «εξελιχθεί» η συνεργασία τους.
Μετά τις πρόσφατες αποχωρήσεις γαλλικών στρατευμάτων από πρώην αποικίες της στην Αφρική, όπως το Μάλι, ο Νίγηρας και η Μπουρκίνα Φάσο, το Τσαντ – η ισχυρότερη στρατιωτική δύναμη της περιοχής – ήταν η τελευταία χώρα που παρέμενε υπό τη γαλλική επιρροή στο Σαχέλ. Οι παραστρατιωτικές δυνάμεις της Wagner, υπό τον έλεγχο του ρωσικού υπουργείου Άμυνας, έχουν ήδη παρουσία στις περισσότερες χώρες της περιοχής και φαίνεται να επεκτείνουν την επιρροή τους και στο Τσαντ.
Επιπλέον, ο πρόεδρος της Σενεγάλης πρόσθεσε νέο πονοκέφαλο στη Γαλλία, ζητώντας την αποχώρηση των γαλλικών στρατευμάτων. Ωστόσο, η απόφαση του Τσαντ είναι αυτή που φέρει το μεγαλύτερο συμβολικό βάρος, καθώς η Γαλλία είχε παρέμβει στρατιωτικά εκεί περισσότερες φορές από οποιαδήποτε άλλη αφρικανική χώρα. Από το 2013, οι έμπειρες στρατιωτικές δυνάμεις του Τσαντ διαδραμάτισαν κρίσιμο ρόλο στη συντριβή των ισλαμιστών ανταρτών στο Μάλι, ενώ η Γαλλία υποστήριξε το καθεστώς του Ιντρίς Ντέμπι και τη διαδοχή του από τον γιο του, Μαχαμάτ Ντέμπι, το 2021.
Ο νεότερος Ντέμπι φαίνεται να στρέφεται σε νέους συμμάχους, όπως η Ρωσία. Η αποστασιοποίησή του από τη Γαλλία, που αποτυπώνεται σε δηλώσεις όπως: «Όσοι δεν μας σέβονται, να φύγουν!», απευθύνεται κυρίως στη νεολαία της χώρας, που υποστηρίζει ένθερμα την ανεξαρτησία από τις πρώην αποικιοκρατικές δυνάμεις. Ο ίδιος συναντήθηκε τον Ιανουάριο με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, ενώ ρώσοι «σύμβουλοι» συμμετείχαν στην επιτυχημένη προεκλογική του εκστρατεία.
Η απαίτηση του Τσαντ για αποχώρηση της Γαλλίας αποτελεί το τελικό χτύπημα στη γαλλική στρατιωτική παρουσία στο Σαχέλ. Τον Απρίλιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες απομάκρυναν επίσης προσωπικό τους από το Τσαντ, αντανακλώντας τη δυσφορία της κυβέρνησης της χώρας για ξένες στρατιωτικές δυνάμεις. Η ανακοίνωση για την απόσυρση της Γαλλίας έρχεται σε αντίθεση με τις πρόσφατες προτάσεις του προσωπικού απεσταλμένου του Εμανουέλ Μακρόν, που είχε εισηγηθεί περιορισμό, αλλά όχι πλήρη αποχώρηση των στρατευμάτων.
Η εξωτερική πολιτική του Παρισιού στο ναδίρ
Η αποχώρηση από το Τσαντ, άλλοτε πυλώνα της γαλλικής επιρροής στο Σαχέλ, έρχεται να προστεθεί στη σειρά στρατηγικών αποτυχιών που έχουν σημαδέψει την εξωτερική πολιτική της Γαλλίας υπό την ηγεσία του Εμανουέλ Μακρόν. Μετά την εκδίωξη των γαλλικών στρατευμάτων από το Μάλι, τον Νίγηρα και τη Μπουρκίνα Φάσο, η απώλεια του Τσαντ καταδεικνύει την αδυναμία της Γαλλίας να προσαρμοστεί στις νέες γεωπολιτικές ισορροπίες και να ανταγωνιστεί την αυξανόμενη ρωσική επιρροή.
Η στρατηγική του Μακρόν, βασισμένη σε συμμαχίες που θεωρούνται δεδομένες και σε προνομιακές σχέσεις με τις πρώην αποικίες, έχει αποτύχει να αντιμετωπίσει τη βαθιά δυσαρέσκεια των αφρικανικών λαών απέναντι στη γαλλική παρουσία. Η σταδιακή κατάρρευση της γαλλικής επιρροής στην Αφρική δεν αποτελεί απλώς ένα διπλωματικό στραβοπάτημα, αλλά μια ένδειξη της ευρύτερης παρακμής της γαλλικής ισχύος στη διεθνή σκηνή.
Η διαρκής αναζήτηση των αφρικανικών χωρών για νέους συμμάχους, όπως η Ρωσία και η Κίνα, υπογραμμίζει την αποτυχία του Μακρόν να ανανεώσει τις σχέσεις της Γαλλίας με την ήπειρο. Ο πρόεδρος, που κάποτε παρουσίαζε τον εαυτό του ως ηγέτη με όραμα για μια ισχυρότερη και πιο ανεξάρτητη Γαλλία, βλέπει πλέον τη χώρα του να χάνει σταδιακά τη γεωπολιτική της βαρύτητα. Η αποτυχία στο Τσαντ δεν είναι απλώς ένα μεμονωμένο γεγονός – είναι όπως το αποκορύφωμα της παρακμής της γαλλικής εξωτερικής πολιτικής στη διεθνή σκηνή που φαίνεται να μην έχει τέλος…
*Σαχέλ ονομάζεται η στεπική λωρίδα γης νότια της ερήμου Σαχάρα στην Αφρική. Εκτείνεται, από δυτικά προς ανατολικά, από την βόρεια Σενεγάλη, συνεχίζει νότια Μαυριτανία, κεντρικό Μάλι, βόρεια Μπουρκίνα Φάσο, κεντρικό Νίγηρα, βόρεια Νιγηρία, κεντρικό Τσαντ, κεντρικό Σουδάν, μια μικρή έκταση στα βόρεια του Νότιου Σουδάν και καταλήγει στην βόρεια Ερυθραία στα παράλια της Ερυθράς Θάλασσας.
