Του Ηλία Φωτίου – Αγία Πετρούπολη, Νοέμβριος 2026 *

Έφτασα στον συνοριακό σταθμό της Νάρβα μεσημέρι. Στη γέφυρα προς το Ιβανγκόροντ στέκονταν μπροστά μου περίπου εκατό άνθρωποι με τις βαλίτσες τους. Από τον Φεβρουάριο του 2024 το πέρασμα δέχεται μόνο πεζούς, και τις μερικές εκατοντάδες μέτρα ανάμεσα στα δύο φυλάκια τις περπατάς ακάλυπτος, σε ανοιχτό χώρο.
Σε τρεις ώρες η ουρά είχε κινηθεί ελάχιστα. Όσοι έφταναν αργότερα περνούσαν μπροστά, με τη συνοδεία κάποιων περίεργων τύπων. Οι ίδιοι τύποι με πλησίασαν αρκετές φορές με την ίδια πρόταση, πενήντα ευρώ και πας στην αρχή. Μπροστά μου περίμεναν ηλικιωμένοι και οικογένειες με μικρά παιδιά, οπότε δεν πλήρωσα. Ύστερα από τέσσερις ώρες όρθιος στο κρύο τα παράτησα και γύρισα στο Ταλίν.
Από εκεί πήρα άλλο λεωφορείο για την Πετρούπολη, μέσω Πσκοφ. Διπλάσια διαδρομή, επτά με οκτώ ώρες, αλλά τουλάχιστον μέσα στο λεωφορείο. Στα εσθονικά σύνορα οι αρχές χρειάστηκαν τρεις ώρες για τους περίπου είκοσι πέντε επιβάτες μας. Από τον Σεπτέμβριο οι Εσθονοί τελωνειακοί ψάχνουν όλους, όσους βγαίνουν και όσους μπαίνουν, και από τις 25 Οκτωβρίου το φυλάκιο της Νάρβα κλείνει στις οκτώ το βράδυ, όσοι κι αν περιμένουν ακόμα έξω. Ο υπουργός Εσωτερικών Ιγκόρ Τάρο λέει ότι η χώρα του «αναγκάζεται» να σκληρύνει το καθεστώς.
Η ταλαιπωρία λοιπόν είναι πολιτική επιλογή, και το Ταλίν σχεδόν το λέει ανοιχτά. Τις δυσκολίες αυτές τις έζησα, και είναι σκόπιμες. Το εσθονικό κράτος έχει αποφασίσει να κάνει το ταξίδι προς τη Ρωσία δοκιμασία, και το κάνει μεθοδικά. Λιγότερες ώρες, περισσότερος έλεγχος, ουρά στο ύπαιθρο χωρίς κανέναν να βάλει τάξη.
Από την αρχή της χρονιάς ως τον Ιούνιο πέρασαν από εδώ πολίτες 107 χωρών, κατά το εσθονικό υπουργείο Εσωτερικών, ηλικιωμένοι, οικογένειες με παιδιά. Κανείς τους δεν διοικεί στρατό και κανείς δεν διέταξε την εισβολή. Η Εσθονία τους μεταχειρίζεται όλους ως υπόπτους, και αυτό λέγεται συλλογική τιμωρία. Η Ευρώπη επικαλείται τις αξίες της απέναντι στη Ρωσία, και στη γέφυρα της Νάρβα τις ποδοπατά. Οι ευρωπαϊκές αξίες δεν προβλέπουν ουρές όπου ο έντιμος περιμένει τέσσερις ώρες στο κρύο και ο πονηρός πληρώνει πενήντα ευρώ. Τις πρώτες κυρώσεις στον δρόμο για την Πετρούπολη τις πληρώνει ο επιβάτης, όχι το Κρεμλίνο.
Γνώρισα αυτή την πόλη ως Λένινγκραντ, τη δεκαετία του ’80, όταν τον Νοέμβριο ήταν πάντα μουντή και σκυθρωπή. Την ξανασυνάντησα ως Αγία Πετρούπολη τη δεκαετία του ’90, σε πλήρη εγκατάλειψη. Η σημερινή πόλη έχει μεταμορφωθεί σε σύγχρονη μεγαλούπολη, φωτεινή, με φρεσκοβαμμένες προσόψεις που αναδεικνύουν τη σπουδαία αρχιτεκτονική της, με καινούργιους δρόμους που κάνουν την κυκλοφορία εύκολη. Στο πέμπτο έτος του πολέμου, είναι η ομορφότερη Πετρούπολη που έχω δει.
Σε αυτή την πόλη δεν φτάνουν πολλά φέρετρα, και στα νεκροταφεία δεν θα δεις πολλές στρατιωτικές κηδείες. Η εντύπωση έχει αριθμούς από πίσω. Το ανεξάρτητο μέσο The Bell υπολόγισε, πάνω στον ονομαστικό κατάλογο που συντηρούν η Mediazona και το ρωσικό BBC, τους νεκρούς ως ποσοστό του πληθυσμού κάθε περιοχής, 0,02% στη Μόσχα, 0,03% στην Πετρούπολη, 0,5% στην Τούβα, στα σύνορα με τη Μογγολία.
Πολλοί στην Πετρούπολη πιστεύουν ότι η διοίκηση κρατάει τους στρατιώτες από τις δύο πρωτεύουσες στα μετόπισθεν, για να μη δημιουργηθούν θέματα στις πόλεις τους. Ίσως συμβαίνει κι αυτό, στοιχεία δεν βρήκα. Αλλά η διαφορά κρίνεται νωρίτερα, στη στρατολόγηση. Το Κρεμλίνο προτίμησε τα συμβόλαια με γενναία εφάπαξ ποσά από τη γενική επιστράτευση, και το υπουργείο Άμυνας βρίσκει τους στρατιώτες του εκεί όπου ένα συμβόλαιο αλλάζει την οικονομία μιας οικογένειας. Το ίδιο ποσό σημαίνει πολύ περισσότερα σε ένα χωριό της Τούβας απ’ ό,τι σε ένα διαμέρισμα στο Βασιλεόστροφο.
Ο πόλεμος φτάνει στην Πετρούπολη με άλλον τρόπο. Στις 18 Οκτωβρίου, λίγες μέρες πριν φτάσω, ουκρανικά drones χτύπησαν τον πετρελαϊκό τερματικό σταθμό της πόλης και την αποθήκη καυσίμων στο Ρουτσί. Ένας άνθρωπος σκοτώθηκε και δεκαπέντε τραυματίστηκαν στην πόλη και στην περιφέρεια. Στις 9 Νοέμβρη η βιομηχανική ζώνη ξαναχτυπήθηκε. Εδώ ο πόλεμος έρχεται ως ζημιά σε υποδομές και ως ανακοίνωση του κυβερνήτη Μπέγκλοφ στο Telegram. Σπάνια έρχεται ως πένθος, και η πόλη κινείται στους κανονικούς της ρυθμούς.
Στη Νιέφσκι λείπουν οι ξένοι τουρίστες, βλέπεις μόνο ντόπιους. Τα στοιχεία της καλοκαιρινής σεζόν λένε το ίδιο, από τον Μάιο ως τον Σεπτέμβριο οι ξένοι έκαναν 374.600 ταξίδια στην πόλη, έναντι 412.400 πέρυσι. Ο Αρμένης ταξιτζής μάς λέει ότι οι δουλειές έχουν πέσει πολύ, κυρίως στα εστιατόρια και στο λιανεμπόριο.
Οι δυτικές εταιρείες έκλεισαν ή έφυγαν, και τη θέση τους στα ράφια πήραν τουρκικά, αραβικά και κινεζικά προϊόντα. Οι μισθοί κυμαίνονται από 800 ως 1.500 ευρώ, με δεκάωρα και Σαββατοκύριακα. Η Πετροστάτ δίνει μέσο μισθό περίπου 1.540 ευρώ και διάμεσο στις αγγελίες γύρω στα 1.000. Ο δρόμος και η στατιστική συμφωνούν στο ποσό.
Η υγεία και η παιδεία, παρά τις δαπάνες του πολέμου, χρηματοδοτούνται καλά, και τα νοσοκομεία και τα σχολεία της πόλης δουλεύουν σε κανονικούς ρυθμούς. Ο προϋπολογισμός όμως δείχνει προς τα πού γέρνει η ζυγαριά. Τον Σεπτέμβριο η κυβέρνηση της πόλης ετοίμασε αναθεώρηση που κόβει περίπου 37 δισεκατομμύρια ρούβλια από την παιδεία, τα σχολικά κτίρια και την υγεία, και προσθέτει 6,4 δισεκατομμύρια στις πληρωμές για όσους πολεμούν και τις οικογένειές τους. Σε άλλες περιφέρειες οι περικοπές είναι βαθύτερες, 19 από τις 82 έκοψαν φέτος τουλάχιστον 10% από την υγεία. Η Πετρούπολη θα το νιώσει τελευταία.
Η παρέα μου στην πόλη ήταν εύποροι και άνθρωποι της μεσαίας τάξης. Τους λείπει αφάνταστα η Ευρώπη. Δεν καταλαβαίνουν με τίποτα την αντιρωσική υστερία, και αυτό τους πικραίνει.
Η Ευρώπη τους δίνει λόγους. Από τον Νοέμβριο του 2025 η ΕΕ δεν εκδίδει πια σε Ρώσους βίζες πολλαπλών εισόδων. Το 2019 οι Ρώσοι πήραν 4 εκατομμύρια βίζες Σένγκεν, το 2025 περίπου 552.000. Η Κάγια Κάλας το δικαιολόγησε λέγοντας ότι όποιος ξεκινά πόλεμο δύσκολα μπορεί να περιμένει να κυκλοφορεί ελεύθερα στην Ευρώπη. Οι φίλοι μου δεν ξεκίνησαν κανέναν πόλεμο και η Levada δείχνει πού καταλήγει η πίκρα, στους πιο ευκατάστατους η υποστήριξη για συνέχιση του πολέμου φτάνει το 27%, πάνω από τον εθνικό μέσο όρο.
Με όσους συζήτησα, η κούραση φαίνεται. Κανείς δεν λέει πια «ειδική στρατιωτική επιχείρηση». Λένε πόλεμο. Κανείς όμως δεν ζητάει να τελειώσει με οποιονδήποτε τρόπο. Θέλουν νίκη, μεγάλη και απτή. Όταν τους ρωτάς τι σημαίνει νίκη, δεν απαντούν Ντονμπάς και Οδησσός. Απαντούν πλήρης συνθηκολόγηση της Ουκρανίας.
Η Levada, μεγάλο ανεξάρτητο ινστιτούτο δημοσκοπήσεων, μέτρησε τον Φεβρουάριο ρεκόρ, 67,2% υπέρ διαπραγματεύσεων, μόλις 24,3% υπέρ της συνέχισης του πολέμου. Ο διευθυντής της, Ντένις Βολκόφ, έδωσε την ερμηνεία που ταιριάζει με τις κουβέντες μου, οι Ρώσοι θέλουν να τελειώσει ο πόλεμος, αλλά με τους όρους της Ρωσίας.
Η κόπωση σπρώχνει μια κοινωνία στον συμβιβασμό όταν το κόστος πέφτει πάνω σε εκείνους που κουράζονται. Στην Πετρούπολη το κόστος έρχεται σε ρούβλια, σε μισοάδεια εστιατόρια, σε ακριβότερα ψώνια. Το αίμα το πληρώνει η Τούβα. Η ίδια δημοσκόπηση της Levada δείχνει τον μηχανισμό με ακρίβεια. Στα χωριά το 70% θέλει διαπραγματεύσεις, στους φτωχότερους το 69% με 71%. Την Πετρούπολη η Levada δεν τη δίνει χωριστά. Δίνει όμως τη Μόσχα, την πόλη με τους λιγότερους νεκρούς της χώρας, εκεί το 42% θέλει να συνεχιστεί ο πόλεμος, σχεδόν διπλάσιο από το εθνικό 24%. Όποιος δεν θάβει δικούς του μπορεί να ζητάει τα πάντα, γιατί η αναμονή τού κοστίζει χρόνο και χρήμα. Η κόπωση στην Πετρούπολη δεν γεννάει διάθεση για συμβιβασμό. Γεννάει ανυπομονησία για νίκη.
Κανέναν δεν ενοχλεί ότι η χώρα δεν έχει αξιόπιστα κόμματα. Όλοι παραδέχονται ότι τη διοικεί ο Τσάρος, οι περισσότεροι ακόμη τον πιστεύουν και τον εμπιστεύονται, και ο πατριωτισμός τους φτάνει ως την άκρη του εθνικισμού. Ένας πολίτης που δεν πληρώνει τον πόλεμο με αίμα δεν έχει λόγο να ζητήσει λογαριασμό από εκείνον που τον διεξάγει.
Το λεωφορείο μου πέρασε από το Πσκοφ. Εκεί, τον Μάρτιο του 1917, ο Νικόλαος Β΄ υπέγραψε την παραίτησή του μέσα σε ένα σταματημένο αυτοκρατορικό τρένο, αφού η Πετρούπολη είχε ήδη βγει στους δρόμους. Τον Αύγουστο του 1991 το πραξικόπημα κατέρρευσε στη Μόσχα, ενώ το Λένινγκραντ γέμιζε την Πλατεία των Ανακτόρων. Στη Ρωσία τα καθεστώτα πέφτουν στις δύο πρωτεύουσες, όχι στην Τούβα, και το Κρεμλίνο το ξέρει καλύτερα από κάθε ιστορικό. Γι’ αυτό και διεξάγουν έναν πόλεμο που οι δύο πόλεις τον νιώθουν στην τσέπη και στις ειδήσεις.
Στη Δύση πολλοί περιμένουν ότι οι απώλειες και οι κυρώσεις θα στρέψουν κάποτε τη Μόσχα και την Πετρούπολη κατά του πολέμου. Ο σχεδιασμός του Κρεμλίνου υπάρχει ακριβώς για να μη συμβεί αυτό, συμβόλαια για την επαρχία, φρεσκοβαμμένες προσόψεις για τη Νιέφσκι. Η Ευρώπη προσθέτει τη δική της συμβολή. Κλείνει την πόρτα στους Ρώσους που την αγαπούν περισσότερο και τους αφήνει στη γέφυρα της Νάρβα, να αναρωτιούνται γιατί τους αντιμετωπίζει σαν εχθρούς.
Η επαρχία πληρώνει τον πόλεμο. Η Πετρούπολη πληρώνει μόνο την αναμονή της νίκης.
* Ο Ηλίας Φωτίου είναι δημοσιογράφος



