Η ακρίβεια στο ρεύμα που έχει γονατίσει τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και συνολικά τη βιομηχανία, είναι άμεση απόρροια του τρόπου τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας που έχει επιβληθεί σε όλη την ΕΕ.
Στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής που πραγματοποιήθηκε στο κάστρο Alden Biesen του Βελγίου στις 12 Φεβρουαρίου το θέμα τέθηκε επί τάπητος όχι βέβαια γιατί οι ηγέτες της ΕΕ σκέφτονται τα εκατομμύρια των πολιτών που υποφέρουν από την ακρίβεια στο ρεύμα με αποτέλεσμα το 9,2% να ζει σε συνθήκες ενεργειακής φτώχειας και μην έχει τη δυνατότητα να θερμανθεί αλλά γιατί αποτελεί τροχοπέδη για την ευρωπαϊκή βιομηχανία.
Μόνο που τα δάκρυα της Κομισιόν και των ισχυρών της ΕΕ είναι κροκοδείλια γιατί όλοι γνωρίζουν ότι μια απόφαση θα μπορούσε να μειώσει άμεσα τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος. Μια απόφαση που δεν τολμούν να πάρουν γιατί δεν θέλουν να συγκρουστούν με την πανίσχυρη βιομηχανία των ορυκτών καυσίμων.
Και η απόφαση που θα έδινε ανάσα στα νοικοκυριά, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τη βιομηχανία είναι η αλλαγή της Οριακής Τιμής Συστήματος. Η αλλαγή, δηλαδή, του τρόπου με τον οποίο διαμορφώνονται οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος.
Πώς διαμορφώνεται η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος
Μέχρι σήμερα η τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος καθορίζεται από την τιμή του ακριβότερου καυσίμου που είναι το φυσικό αέριο. Τιμή που για τη βιομηχανία και τα νοικοκυριά εκτοξεύεται, παρά το γεγονός ότι η ενέργεια από τις ΑΠΕ είναι, τουλάχιστον, τρεις φορές φθηνότερη.
Για να το κάνουμε λιανά, η αγορά ενέργειας της ΕΕ έχει συνδεθεί άμεσα με το φυσικό αέριο. Και το λεγόμενο Χρηματιστήριο Ενέργειας επί της ουσίας χειραγωγείται από τη βιομηχανία των ορυκτών καυσίμων.
Αυτό σημαίνει ότι όσες ποσότητες καθαρής και φθηνής ενέργειας μπαίνουν στο σύστημα από τις ΑΠΕ, δεν έχουν καμιά επιρροή στην τιμή του ρεύματος καθώς η τελική τιμή καθορίζεται από το πανάκριβο φυσικό αέριο που μπαίνει τελευταίο στο σύστημα.
Η φθηνή ηλεκτρική ενέργεια από φωτοβολταϊκά είναι διαθέσιμη από τις 8 το πρωί μέχρι τις 6 το απόγευμα και των αιολικών όλο το 24ωρο ανάλογα με τις βουλές του ανέμου. Αντίθετα η ηλεκτρική ενέργεια από φυσικό αέριο (εισαγόμενο) είναι διαθέσιμη καθ’ όλη την διάρκεια του 24ώρου και κυρίως το βράδυ. Με το σύστημα τιμολόγησης που ισχύει σήμερα, η ηλεκτρική ενέργεια από φυσικό αέριο μπαίνει τελευταία στην αγορά αλλά καθορίζει την τελική τιμή όλου του ρεύματος που έχει παραχθεί όλο το 24ωρο.
Η ίδια η πρόεδρος της Κομισιόν με δηλώσεις της μετά το τέλος της άτυπης Συνόδου Κορυφής το παραδέχθηκε δίνοντας συγκεκριμένα στοιχεία για το 2025:
«Το 2025, η μέση τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας από τις ΑΠΕ ήταν 34 €/ MWh (Μεγαβατώρα), από τις πυρηνικές μονάδες 55-60 €/ MWh και από το φυσικό αέριο 100 €/ MWh».
Με βάση τον τρόπο τιμολόγησης που ισχύει σήμερα τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις δεν επωφελούνται καθόλου από τη φτηνή ενέργεια από τις ΑΠΕ καθώς πληρώνουν με βάση την ακριβή ενέργεια από το φυσικό αέριο.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αν και τα στοιχεία που η ίδια επικαλέστηκε στις δηλώσεις της είναι άκρως αποκαλυπτικά για τον κύριο παράγοντα που οδηγεί στην εκρηκτική ακρίβεια στο ρεύμα, έκανε λόγο γενικώς και αορίστως για την εκπόνηση μελέτης που θα καταδείξει το κατά πόσο είναι αποτελεσματική η υπάρχουσα «αρχιτεκτονική» της ενεργειακής αγοράς προκειμένου να συζητηθούν συγκεκριμένες αλλαγές στον σχεδιασμό όσον αφορά στην τιμολόγηση του ηλεκτρικού ρεύματος.
Η μελέτη ίσως είναι έτοιμη να κατατεθεί στη Σύνοδο Κορυφής του Μαρτίου, όμως, οι πιέσεις επί πιέσεων από την πανίσχυρη βιομηχανία του φυσικού αερίου προδιαγράφουν τις αποφάσεις που θα ακολουθήσουν.
Τα δύο σενάρια που εξετάζονται
Αντί μιας δραστικής αλλαγής στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας με την αποσύνδεση της τιμής του ρεύματος από την τιμή του πανάκριβου φυσικού αερίου, η Κομισιόν έχει θέσει υπό συζήτηση δύο μέτρα και συγκεκριμένα:
1] Να υιοθετηθούν μακροπρόθεσμες συμβάσεις σταθερής τιμής, ειδικά για καθαρή και φθηνή ενέργεια από τις ΑΠΕ, τα λεγόμενα Contracts for Differences (CfDs) – Αμφίπλευρες συμβάσεις επί διαφοράς. Πρόκειται για συμβάσεις μεταξύ του κράτους (ή δημόσιου φορέα) και ενός παραγωγού ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ που παράγουν πολύ φθηνότερο ρεύμα. Τα δύο μέρη συμφωνούν για σταθερή τιμή για την προμήθεια του ρεύματος. Αν η τιμή της αγοράς είναι χαμηλότερη, το κράτος πληρώνει τη διαφορά στον παραγωγό. Αν η τιμή της αγοράς είναι υψηλότερη ο παραγωγός επιστρέφει τη διαφορά στο κράτος.
2] Τα Διμερή Συμβόλαια Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (Power Purchase Agreements (PPAs) δηλαδή, κατάλληλα διμερή συμβόλαια αγοράς ρεύματος με σταθερή τιμή μεταξύ των παραγωγών – πωλητών ΑΠΕ και των προμηθευτών, καταναλωτών – αγοραστών. Στην Ελλάδα παράδειγμα τέτοιου συμβολαίου είναι για το αγροτικό ρεύμα όπου μέσω του τιμολογίου ΓΑΙΑ το αγροτικό ρεύμα κλείδωσε στα 8,5 λεπτά ανά κιλοβατώρα όταν η μεσοσταθμική Χρέωση Προμήθειας στους οικιακούς καταναλωτές για το 2025 ήταν περίπου 14,5 λεπτά ανά κιλοβατώρα
Από τα όσα έχουν δει μέχρι σήμερα το φως της δημοσιότητας η Κομισιόν και οι ισχυροί της ΕΕ υπό τον φόβο της σύγκρουσής τους με την πανίσχυρη βιομηχανία των ορυκτών καυσίμων δεν είναι διατεθειμένοι να σπάσουν αβγά αλλά να βρουν μια μεσοβέζικη λύση για την ακρίβεια στο ρεύμα.
