Η ηλεκτρική διασύνδεση των νησιών του Βορειοανατολικού Αιγαίου με το ηπειρωτικό δίκτυο θεωρούνταν έναν κρίσιμο έργο για την ενεργειακή επάρκεια των απομακρυσμένων νησιών. Το σχέδιο του 2012 είχε μπεί στα συρτάρια λόγω υψηλού κόστους. Σήμερα επανήλθε αλλά με εντελώς διαφορετικό στρατηγικό στόχο και σκοπό.
Όπως καταγγέλλουν φορείς για την Προστασία του Περιβάλλοντος, πρόκειται για το πρώτο βήμα στη σχεδιαζόμενη εγκατάσταση βιομηχανικών Αιολικών Πάρκων στα νησιά του Βόρειου Αιγαίου. Οι αρμόδιοι εντέχνως εμφανίζουν το σχέδιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης της Λέσβου με το ηπειρωτικό δίκτυο- περιλαμβάνει διασύνδεση με τη Λήμνο, τη Χίο και τη Σκύρο- ως απαραίτητη ενέργεια για την ενεργειακή επάρκεια. Αυτό που δεν λένε και αποκαλύπτουν οι κάτοικοι και φορείς που αντιδρούν είναι ότι το κομμάτι αυτό είναι η “προϋπόθεση και προπομπός για την εγκατάσταση 153 ανεμογεννητριών στη δυτική Λέσβο, 125 στη Λήμνο και 75 στη Χίο. Σκοπός είναι η παραγωγή υπερπλεονάσματος ενέργειας, το οποίο θα εξάγεται στο ηπειρωτικό δίκτυο μέσω της διασύνδεσης, και από εκεί στο εξωτερικό”.
Όχι στα “εργοστάσια” ενέργειας στα νησιά μας
Με αυτό τον τίτλο οι φορείς καλούν όλους τους πολίτες να αντιδράσουν στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) της ηλεκτρικής διασύνδεσης Λήμνου και Λέσβου με τη Θράκη, η οποία βρίσκεται σε διαβούλευση μέχρι τις 13 Νοεμβρίου 2025.
Η πρώτη αυτή μελέτη πρόκειται να καθορίσει, όπως σημειώνουν, ολόκληρο το μέλλον του Βορείου Αιγαίου καθώς αφορά στην πρώτη φάση της διασύνδεσης όλου του Ανατολικού Αιγαίου με την ηπειρωτική χώρα (πλην κάποιων μικρών νησιών), που σχεδιάζεται να έχει ολοκληρωθεί έως το 2029. Ο ίδιος ο ΑΔΜΗΕ στο Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2024-2033 αναφέρει ότι ότι “η διασύνδεση των νήσων έχει πολλά οφέλη (…), καθώς θα επιτρέψει την καλύτερη εκμετάλλευση του υψηλού δυναμικού ΑΠΕ των νήσων, κυρίως του πολύ υψηλού αιολικού δυναμικού”.
Το έργο της εγκατάστασης εκατοντάδων ανεμογεννητριών στα νησιά του Βόρειου Αιγαίου ανέλαβε η ισπανική εταιρεία Iberdrola. Σύμφωνα με το σχέδιο προβλέπεται: 153 ανεμογεννήτριες στη Δυτική Λέσβο, 125 στη Λήμνο, 75 στη Βόρεια και Κεντρική Χίο. Παράλληλα σχεδιάζεται η εγκατάσταση παράκτιων ανεμογεννήτριωνύψους 280 μέτρων μόλις 2 δύο χλμ. από τα Ψαρά, τον Άη Στράτη και την Αμανή της Χίου, αλλά και η τοποθέτηση δεκάδων βιομηχανικών φωτοβολταϊκών σταθμών που σχεδιάζονται στη Χίο, ακόμα και σε καμένες εκτάσεις. Όλο αυτό το σχέδιο προσβλέπει στην εξαγωγή ενέργειας εκτός Ελλάδας.
Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, η διασύνδεση της Λέσβου με τη Λήμνο εκτιμάται να ολοκληρωθεί το 2027, με τη Χίο το 2028 και με τη Σκύρο το 2029. Από αυτά τα νησιά, η διασύνδεση θα επεκταθεί προς το ηπειρωτικό δίκτυο, το οποίο με τη σειρά του, μέσω των άλλων διασυνδέσεων, θα εξάγει ρεύμα στην κεντρική Ευρώπη, την Κύπρο και το Ισραήλ.
Το πλέον εξοργιστικό, όπως καταγγέλλουν οι περιβαντολογικοί φορείς, ανάμεσα τους και η “Κίνηση για την Προστασία των Νησίδων είναι ότι ο διεθνής ενεργειακός κολοσσός της Iberdrola δεν θα πληρώσει τίποτα για τη διασύνδεση. Αυτό συμβαίνει επειδή η κυβέρνηση της ΝΔ στην πρώτη θητεία της με ειδική νομοθετική ρύθμιση, απάλλαξε όλες τις εταιρείες που θέλουν να εγκαταστήσουν αιολικά σε μη διασυνδεδεμένα νησιά από την υποχρέωση χρηματοδότησης των διασυνδέσεων. Η τροπολογία ενσωματώθηκε στο Ν. 4821/2021 (ΦΕΚ Α΄ 134/31-07-2021), όπου αναφέρεται ρητά: “Ο παραγωγός δεν επωμίζεται το κόστος κατασκευής του υποθαλάσσιου καλωδίου και των αναγκαίων υποδομών αυτού”.Σημειώνεται ότι η νέα ρύθμιση τροποποίησε παλαιότερη που προέβλεπε τη χρηματοδότηση ως απαραίτητο όρο αυτών των έργων.
Πρακτικά τη δαπάνη που ανέρχεται σε 1,2 δισ. ευρώ μόνο για την πρώτη φάση της διασύνδεσης του Βορειοανατολικού Αιγαίου, αναλαμβάνει αποκλειστικά ο ΑΔΜΗΕ μέσω τραπεζικού δανεισμού, ιδίων κεφαλαίων και ευρωπαϊκών ή κρατικών επιδοτήσεων. Το κόστος προφανώς θα μετακυλιστεί στους καταναλωτές, με απλά λόγια η τσέπη των πολιτών θα χρηματοδοτήσει την καταστροφή του Αιγαίου και τη μετατροπή του σε “μπαταρία” βιομηχανικής ενέργειας!
Ήδη η πρώτη απορριπτική απόφαση για την “Ηλεκτρική Διασύνδεση Βορείου Αιγαίου” στη διαβούλυεση εκδόθηκε από το δημοτικό συμβούλιο Δυτικής Λέσβου. “Η ενεργειακή μετάβαση στο νησί δεν μπορεί να γίνει εις βάρος του περιβάλλοντος, της ασφάλειας και της βιωσιμότητας των κατοίκων της”, είναι το μήνυμα του δήμου. Το έργο είναι χωρίς σαφές σχέδιο και έχει πολλές σκιές, αναφέρθηκε στη συζήτηση. Η Μελέτη δεν εξηγεί το πως η ηλεκτρική διασύνδεση θα φτάσει στο εργοστάσιο της ΔΕΗ στη Μυτιλήνη, ούτε αποτυπώνει τη χερσαία όδευση στο νησί. Επιπλέον, δεν περιλαμβάνει βυθομετρική αποτύπωση, δεν αποσαφηνίζει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις στα δάση, και παραβλέπει τις παρατηρήσεις της Διεύθυνσης Δασών, η οποία επίσης, γνωμοδότησε αρνητικά. Το καλώδιο των 1.000 MW που προβλέπεται για τη μεταφορά, έχει ισχύ υπερπολλαπλάσια των αναγκών των νησιών. Ακριβώς επειδή η διασύνδεση έχει ως στόχο την εγκατάσταση εκατοντάδων ανεμογεννητριών στο Αιγαίο και προορίζεται για εξαγωγή ενέργειας, όχι για την τοπική αυτάρκεια.
Από το δήμο τίθενται κρίσιμα ερωτήματα:
-Τι εγγυήσεις υπάρχουν ότι το νησί θα μπορεί να ηλεκτροδοτείται με ασφάλεια, αν κλείσει το υπάρχον εργοστάσιο στη Μυτιλήνη;
– Ποιος εγγυάται ότι το δίκτυο που θα φτιαχτεί στο νησί θα είναι υπόγειο, ώστε να μην πληγούν τα οικοσυστήματα, ο τουρισμός και οι παραγωγικές δραστηριότητες;
Όπως καταγγέλθηκε στη συζήτηση η εγκατάσταση των 153 ανεμογεννητριών στη Δυτική Λέσβο, σχεδιάζονται σε περιοχές ΝΑΤURA 2000, με σπάνια οικοσυστήματα και ευαίσθητα τοπία.
Επισημαίνεται επιπλέον ότι το σχέδιο αυτό δεν “φέρνει αυτονομία στα νησιά – αντίθετα αυτά χάνουν την αυτάρκειά τους και εξαρτώνται από εισαγωγή ρεύματος από την ηπειρωτική χώρα, όταν τα αιολικά συστήματα δεν αποδίδουν λόγω έλλειψης ανέμου. Δεν οδηγεί σε απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Οι πετρελαϊκοί σταθμοί στα νησιά δε θα κλείσουν, αλλά θα μείνουν σε εφεδρεία, όπως συμβαίνει ήδη με τις αντίστοιχες μονάδες σε Σύρο, Σαντορίνη, Αθερινόλακκο Κρήτης και αλλού.
Οι κάτοικοι και φορείς που αντιδρούν στο σχέδιο σημειώνουν ότι το Αιγαίο δεν μπορεί να μετατραπεί σε ενεργειακή αποικία στο όνομα της “πράσινης ενέργειας”. Σχέδια που δεν εξυπηρετούν το στόχο της ενεργειακής επάρκειας της χώρας. Είναι χαρακτηριστικό ότι η εθνική ετήσια ζήτηση για ενέργεια μετά βίας αγγίζει τα 9 με 10GW (Gigawatt) σε ακραίες συνθήκες (καύσωνα). Ο ΑΔΜΗΕ σχεδιάζει η χωρητικότητα του Δικτύου στην Ελλάδα να φτάσει τα 28-30GW το 2030, τα έργα ΑΠΕ που ήδη λειτουργούν, μαζί με όσα κατασκευάζονται ή θα κατασκευαστούν σύντομα, ξεπερνούν τα 32GW.
Ουσιαστικά για τη χώρα εξασφαλίζεται πολύ περισσότερη «πράσινη» ενέργεια απ’ όση χρειάζεται, υπερκαλύπτοντας ήδη κατά πολύ τους ευρωπαϊκούς, αλλά και τους εθνικούς στόχους. Κι όμως συνεχώς κατατίθενται και εγκρινονται νέες αιτήσεις για έργα ΑΠΕ με τα οποία προβλέπεται η Ελλάδα να φθάσει 70GW!
Οι φορείς χαρακτηρίζουν το έργο “φαραωνικό” που έχει στόχο την εξαγωγή ενέργειας στο ηπειρωτικό δίκτυο μέσω της διασύνδεσης, και από εκεί στο εξωτερικό. Η έγκρισή του πρακτικά θα αλλάξει οριστικά τη φυσιογνωμία της Δυτικής Λέσβου, θα τη μετατρέψει σε βιομηχανική ζώνη, με σημαντικές επιπτώσεις στο περιβάλλον αλλά και την τοπική οικονομία, όπως σε κτηνοτροφία, γεωργία, μελισσοκομία, τουρισμό.
Ενάντια σε αυτό το σχέδιο, οι φορείς και κάτοικοι προτείνουν διαφορετικά μέτρα ενεργειακής επάρκειας. “Μια πραγματικά βιώσιμη λύση για το κλείσιμο των πετρελαϊκών σταθμών στα νησιά θα μπορούσε να είναι η ανάπτυξη μικρών μονάδων ΑΠΕ για την κάλυψη της τοπικής κατανάλωσης. Τέτοιες μονάδες είναι τα συστήματα γεωθερμίας (π.χ. στη Λέσβο ή στη Λήμνο, όπου ήδη υπάρχει δυναμικό). Μονάδες βιομάζας που καταναλώνουν αγροτικά και κτηνοτροφικά υπολείμματα. Μικρά φωτοβολταϊκά, που μπορούν να τοποθετηθούν ακόμα και σε στέγες κτιρίων και άλλες τεχνητές επιφάνειες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις.
Ενόψει της κατάθεσης νομικού κειμένου στη διαβούλευση καλούνται πολίτες και φορείς να υπογράψουν το κείμενο που εναντιώνεται στο σχέδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης των νησιών και την τοποθέτηση ανεμογεννητριών. Οι υπογραφές συγκεντρώνονται έως την Κυριακή 9 Νοεμβρίου.
Για πολίτες εδώ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSezbjIkQXtEECbhj2WIdNZPJvxHbZ-QHMEBvaW14biTUwjf3w/viewform
Για φορείς εδώ: https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeOhM52Muj1CBOdAqbzfWmlbEVmgLypKoymbO5iESKOF605wA/viewform
