Η εκστρατεία του Ζόραν Μαμντάνι για τη δημαρχία της Νέας Υόρκης ανοίγει ένα νέο κύκλο συζήτησης για τη δύναμη των ψηφιακών μέσων στην πολιτική, με πολλούς να θεωρούν ότι η νίκη του στην εκλογική αναμέτρηση της Τρίτης οφείλεται κατά κύριο λόγο στην έξυπνη επικοινωνιακή στρατηγική του στα social media.
Είναι μια άποψη που, πρώτα απ’ όλα, υποτιμά τον ίδιο τον ρόλο του πολιτικού προγράμματος Μαμντάνι, ένα πρόγραμμα που έφερε σε πρώτο πλάνο το κόστος ζωής και τις κοινωνικές ανισότητες με αποτέλεσμα να βρει τεράστια απήχηση στις λαϊκές συνοικίες της αμερικανικής μητρόπολης, όπως απέδειξε και η ανάλυση της ψήφου.
Η εκστρατεία του 34χρονου πολιτικού δεν περιορίστηκε σε ψηφιακά τρικ ή viral δημοσιεύσεις· αντιθέτως, το πρόγραμμα του είχε σαφή πολιτική κατεύθυνση και συγκεκριμένες προτάσεις. Προτάσεις για κοινωνική στήριξη, βελτίωση υποδομών, πρόσβαση στην εκπαίδευση και τοπικές υπηρεσίες έδιναν απτές λύσεις σε καθημερινά προβλήματα.
Έδινε ένα θετικό περιεχόμενο που μπορούσε να κινητοποιήσει τον κόσμο αντί να περιορίζεται στην καταγγελία της πολιτικής Τραμπ με τον τρόπο που έκανε αρχικά ο Τζό Μπάιντεν και αργότερα η Κάμαλα Χάρις στις τελευταίες προεδρικές εκλογές.
Οι ψηφοφόροι ανταποκρίθηκαν στο περιεχόμενο και στην αξιοπιστία των προτάσεων του υποψηφίου με τα social media να λειτουργούν ως εργαλείο ενίσχυσης της επικοινωνίας και της σύνδεσης με την κοινότητα, αλλά όχι ως μοναδικός παράγοντας επιτυχίας.
Δεν υπάρχει, κατά τα άλλα, αντίρρηση ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της εικόνας του Μαμντάνι. Μέσα από live streams, stories, δημοσιεύσεις στα social media και μηνύματα σε εφαρμογές κινητών, η ομάδα του κατάφερε να δημιουργήσει μια αίσθηση άμεσης επαφής με τον ψηφοφόρο.
Αίσθηση συμμετοχής
Οι χρήστες δεν ήταν απλώς παθητικοί δέκτες πληροφοριών,· συμμετείχαν σε ζωντανές συζητήσεις, έστελναν ερωτήσεις και παρακολουθούσαν πώς οι απαντήσεις του υποψηφίου επηρεάζουν τις πολιτικές αποφάσεις. Ηταν μια στρατηγική με ιδιαίτερη απήχηση στις νεότερες ηλικίες, που αναζητούν άμεση και διαδραστική επικοινωνία.
Ωστόσο, η ψηφιακή παρουσία από μόνη της δεν εξηγεί το εκλογικό αποτέλεσμα της Τρίτης. Η καμπάνια Μαμντάνι συνδύασε ψηφιακή επικοινωνία με προσωπική επαφή: εθελοντές επισκέφθηκαν κάθε γειτονιά, διοργάνωσαν μικρές συγκεντρώσεις, συνάντησαν κατοίκους πρόσωπο με πρόσωπο και ενίσχυσαν την αίσθηση ότι οι πολίτες μπορούν να επηρεάσουν άμεσα τις αποφάσεις. Οι ψηφοφόροι αισθάνονταν ότι η συμμετοχή τους είχε πραγματικό αντίκτυπο, κάτι που καμία διαδικτυακή στρατηγική, όσο έξυπνη κι αν ήταν, δεν θα μπορούσε να πετύχει από μόνη της.
Η φυσική συνύπαρξη των ανθρώπων παραμένει από αυτή την άποψη αναντικατάστατη. Τα social media μπορούν να διευκολύνουν επικοινωνία και συντονισμό, αλλά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την αμεσότητα και την ενέργεια που δημιουργείται όταν οι άνθρωποι βρίσκονται στον ίδιο χώρο. Η πολιτική συμμετοχή αποκτά νόημα όταν η ψηφιακή διαδραστικότητα συνδυάζεται από την προσωπική εμπλοκή, όπως φάνηκε από την ενεργό συμμετοχή των εθελοντών που πραγματοποίησαν μια καμπάνια «πόρτα-πόρτα».
Από την άλλη, η «ψηφιακή πολιτική» συνοδεύεται από μια σειρά σοβαρές προκλήσεις τόσο για την ενημέρωση όσο και για την ίδια τη δημοκρατία. Ένα βασικό φαινόμενο είναι οι λεγόμενες θάλαμοι ηχούς (echo chambers), όπου οι χρήστες εκτίθενται σχεδόν αποκλειστικά σε απόψεις που απηχούν και επιβεβαιώνουν τις δικές τους.
Οι πλατφόρμες χρησιμοποιούν αλγοριθμικά φίλτρα περιεχομένου (filter bubbles), που επιλέγουν τι θα εμφανιστεί στον κάθε χρήστη με βάση τις προηγούμενες προτιμήσεις και δραστηριότητές του. Όλα αυτά μπορεί να αυξάνουν τα κλικ αλλά δημιουργούν συχνά μια πλασματική εικόνα συμμετοχής περιορίζοντας παράλληλα την έκθεση στον πραγματικό διάλογο ενισχύοντας παράλληλα τον κίνδυνο παραπληροφόρησης.
Παραδοσιακά μέσα και συλλογική δράση
Παρά τη δύναμη των ψηφιακών εργαλείων, τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης διατηρούν από αυτή την άποψη τη σημασία τους. Η διαδικασία διασταύρωσης και επαλήθευσης ειδήσεων που εφαρμόζουν λειτουργεί ως φίλτρο προστατεύοντας τους πολίτες από fake news ή ανακριβείς πληροφορίες.
Η περίπτωση του Μαμντάνι αναδεικνύει πάντως μια σημαντική μετατόπιση στη συμπεριφορά των νέων ψηφοφόρων. Δεν περιορίζονται σε παθητική ενημέρωση· οργανώνονται και συμμετέχουν ενεργά, διαμορφώνοντας κοινότητες που επηρεάζουν τις πολιτικές αποφάσεις.
Πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram έχουν χρησιμοποιηθεί πρόσφατα από νέους υποψηφίους στην Ισπανία και τη Νότια Κορέα για να κινητοποιήσουν ψηφοφόρους που παραδοσιακά δεν συμμετείχαν, ενώ στη Βραζιλία ψηφιακές καμπάνιες ενίσχυσαν τοπικές πρωτοβουλίες για κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα. Στη Γερμανία, διαδικτυακές συζητήσεις γύρω από την ενεργειακή κρίση επέτρεψαν σε νέους ψηφοφόρους να διατυπώσουν προτάσεις προς τοπικούς βουλευτές.
Η προσωπική επαφή, η διαδραστικότητα, η ταχύτητα και η ευελιξία των social media, μαζί με την αξιοπιστία, την επαλήθευση και το βάθος των παραδοσιακών μέσων, δημιουργούν ένα ολοκληρωμένο δίκτυο πληροφόρησης. Η εμπειρία του Μαμντάνι δείχνει ότι η επιτυχία δεν βασίζεται αποκλειστικά σε μια έξυπνη ψηφιακή καμπάνια, αλλά στον συνδυασμό ψηφιακής στρατηγικής, φυσικής παρουσίας και ενεργής συμμετοχής των πολιτών.
Οι ψηφιακές κοινότητες συνεχίζουν να αναδιαμορφώνουν το πολιτικό τοπίο διεθνώς, αλλά η πολιτική συμμετοχή παραμένει ζωντανή και ουσιαστική μόνο όταν συνδυάζεται με την ανθρώπινη συνύπαρξη και τη συλλογική δράση. Το παράδειγμα του Μαμντάνι υπενθυμίζει απλώς ότι η δημοκρατία ενισχύεται όταν η ψηφιακή και η φυσική διάσταση λειτουργούν συμπληρωματικά, και όχι όταν η μία αντικαθιστά την άλλη.
