Αν όλα πάνε σύμφωνα με το σχέδιο, η τελετή έναρξης των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων στο στάδιο Σαν Σίρο του Μιλάνο θα είναι ένα καλοκουρδισμένο θέαμα παγκόσμιας εμβέλειας. Αν πάλι κάτι πάει στραβά, τουλάχιστον θα ξέρουμε ότι δεν έφταιξε η έλλειψη μέτρων ασφαλείας, ούτε χρημάτων.
Γιατί, πριν καλά καλά ανάψει η ολυμπιακή φλόγα, η Ιταλία έχει ήδη επενδύσει σε έναν άθλο διαφορετικού τύπου: έναν από τους πιο σύνθετους και ακριβούς μηχανισμούς ασφάλειας στην ιστορία της χώρας. Περισσότεροι από 6.000 αστυνομικοί, drones, κέντρα κυβερνοασφάλειας και αποκλεισμένες ζώνες στο Μιλάνο υπενθυμίζουν ότι οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 21ου αιώνα διεξάγονται πρώτα απ’ όλα στο χώρο της ασφάλειας.
Ο Φραντς Ρέγκουλ, ο άνθρωπος που είχε την ευθύνη της κυβερνοασφάλειας στους Ολυμπιακούς του Παρισιού το 2024, το είπε χωρίς περιστροφές: αν κάποιος θέλει να «πειράξει» τους Αγώνες, η τελετή έναρξης είναι ο ιδανικός τρόπος. Τα μαθήματα του παρελθόντος είναι ακόμη νωπά. Το 2018, στην Πιονγκτσάνγκ, μια μεγάλης κλίμακας κυβερνοεπίθεση έριξε δίκτυα, τηλεοπτικές μεταδόσεις, drones και –το χειρότερο απ’ όλα– εμπόδισε θεατές να τυπώσουν εισιτήρια, αφήνοντας άδεια καθίσματα σε μια τελετή που υποτίθεται ότι συμβόλιζε την παγκόσμια ενότητα.
Η Ρωσία παραμένει, σύμφωνα με δυτικούς αναλυτές, η πιο επίμονη κρατική απειλή για τους Αγώνες. Κι όμως, η μεγαλύτερη προ-ολυμπιακή αναστάτωση στο Μιλάνο δεν προήλθε από τη Μόσχα, αλλά από την Ουάσιγκτον. Η αποκάλυψη ότι πράκτορες της διαβόητης και φονικής Υπηρεσίας Μετανάστευσης και Τελωνείων των ΗΠΑ (ICE) θα συνοδεύσουν Αμερικανούς αξιωματούχους προκάλεσε διαδηλώσεις, πολιτικές αντιδράσεις και έναν μικρό διπλωματικό πονοκέφαλο.
Παρά τις διαβεβαιώσεις ότι ο ρόλος τους θα είναι «αμιγώς συμβουλευτικός», ο δήμαρχος του Μιλάνο , Τζουζέπε Σάλα τους χαρακτήρισε ανεπιθύμητους, με αποτέλεσμα το περιβόητο «Ice House» των Αμερικανών να μετονομαστεί εσπευσμένα σε «Winter House» προς αποφυγήν παρεξηγήσεων.
Ολυμπιακή διαφάνεια
Κατά τα άλλα, τα μέτρα ασφαλείας των διοργανωτών είναι δρακόντεια. Και η ειρωνεία είναι ότι, χάρη σε μια πρωτοβουλία πολιτών με το όνομα Open Olympics 26, γνωρίζουμε περισσότερα από ποτέ για το τι πραγματικά κοστίζει αυτή η «ολυμπιακή θωράκιση». Μετά από πίεση της κοινωνίας των πολιτών, οι διοργανωτές δεσμεύτηκαν να δημοσιεύουν όλες τις οικονομικές συναλλαγές σε ενιαία δημόσια πλατφόρμα, ενημερωμένη κάθε 45 ημέρες. Ένα μικρό θαύμα διαφάνειας σχεδόν ολυμπιακών διαστάσεων.
Με βάση τα στοιχεία, από τα περίπου 5,7 δισ. ευρώ που συνδέονται με τη διοργάνωση, μόλις 1,6 δισ. αφορούν την «πραγματοποίηση των Αγώνων». Τα υπόλοιπα 4,12 δισ. ευρώ κατευθύνονται σε «συνδεόμενα έργα», με πρωταθλητή τις οδικές υποδομές στο Μιλάνο: 2,816 δισ. ευρώ για δρόμους, πολλοί από τους οποίους –όπως αποδεικνύεται– δεν θα εξυπηρετήσουν καν τους Αγώνες. Περισσότερα από τα μισά από τα 98 ολυμπιακά έργα δεν θα έχουν ολοκληρωθεί μέχρι την τελετή λήξης. Κάποια έχουν ορίζοντα ολοκλήρωσης το… 2033, μετατρέποντας τους Αγώνες σε μια διοργάνωση με ασυνήθιστα μακρύ επίλογο.
Χάρη και πάλι στα δεδομένα που ανέδειξαν οι οργανώσεις πολιτών, γνωρίζουμε επίσης ότι το 60% των έργων υλοποιήθηκε χωρίς καμία περιβαλλοντική μελέτη. Όχι επειδή δεν υπάρχουν νόμοι, αλλά επειδή –όπως εξηγούν οι ακτιβιστές– στην Ιταλία οι νόμοι διαφάνειας συνοδεύονται από γενναιόδωρες εξαιρέσεις. Και μία από τις πιο ανθεκτικές εξαιρέσεις ακούει στο όνομα: Ολυμπιακοί Αγώνες.
Όπως λέει ο Λεονάρντο Φεράντε, ένας από τους ανθρώπους πίσω από το Open Olympics 26, η πρωτοβουλία γεννήθηκε μετά από ένα βαθύ ρήγμα ανάμεσα στην κοινωνία των πολιτών και τους θεσμούς. «Ό,τι γνωρίζουμε σήμερα για τους Αγώνες σε επίπεδο δεδομένων είναι αποτέλεσμα της δράσης των πολιτών», σημειώνει.
Η κανονικοποίηση της «έκτακτης ανάγκης»
Άλλη μια εκπρόσωπος των Ανοιχτών Ολυμπιακών, η Ελίζα Ορλάντο, το θέτει πιο ωμά: κάθε μεγάλο γεγονός στην Ιταλία βαφτίζεται «κατάσταση έκτακτης ανάγκης», και η έκτακτη ανάγκη –ως γνωστόν– είναι ο καλύτερος σύμμαχος των εξαιρέσεων, είτε πρόκειται για διαφάνεια είτε για δημόσιες προμήθειες.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τα δρακόντεια μέτρα ασφαλείας στο Μιλάνο μοιάζουν λιγότερο με αναγκαίο κακό και περισσότερο με σταθερή επένδυση: για εταιρείες ιδιωτικής ασφάλειας, τεχνολογικούς παρόχους, συμβούλους κινδύνου, κατασκευαστικές και προμηθευτές συστημάτων επιτήρησης. Οι αθλητές θα φύγουν, τα μετάλλια θα απονεμηθούν, αλλά τα συμβόλαια θα μείνουν.
Αν τελικά οι Αγώνες κυλήσουν χωρίς απρόοπτα, η επιτυχία της ασφάλειας θα είναι απόλυτη και αόρατη. Αν όχι, το ερώτημα δεν θα είναι μόνο «πώς συνέβη», αλλά και πόσο κόστισε για να μη συμβεί. Και σε κάθε περίπτωση, οι Ολυμπιακοί του Μιλάνο φαίνεται πως έχουν ήδη πετύχει κάτι σπάνιο: να μας θυμίσουν ότι, στις σύγχρονες μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις σύγχρονους, το πραγματικό αγώνισμα παραμένει η διαχείριση του φόβου, του χρήματος και, γιατί όχι, της λογοδοσίας.
