Εξαιρετικά ασυνήθιστη κινητικότητα, εκδηλώθηκε με επίκεντρο τη Μόσχα, όπου αυτές τις ημέρες “παρήλασαν” ο επικεφαλής της CIA και ο απεσταλμένος του Βατικανού. Την ίδια στιγμή, στο Κίεβο έκανε την πρώτη του επίσκεψη ο νέος πρωθυπουργός της Βρετανίας, δίνοντας έτσι το στίγμα των γεωπολιτικών – στρατιωτικών προτεραιοτήτων του Λονδίνου.
Και ενώ το διπλωματικό προσκήνιο και παρασκήνιο μαίνεται, συνεχίζεται με αμείωτη ένταση η στρατιωτική αντιπαράθεση, με πλήγματα drones από την Ουκρανία και πυραύλους από τη Ρωσία. Ολα αυτά, εν μέσω έντονης φημολογίας περί επικίνδυνης κατάστασης που μπορεί να οδηγηθεί στα άκρα, με άμεση σύγκρουση ΝΑΤΟ – Ρωσίας. Κάτι που έσπευσε να διαψεύσει ο Τραμπ, ο οποίος πάντως κάθε άλλο παρά φημίζεται για την σταθερότητα των δηλώσεών του.
Ενα στοιχείο των τελευταίων εξελίξεων στο μέτωπο της Ουκρανίας, ωστόσο, στο οποίο έχει δοθεί μικρή σημασία, είναι οι ρωσικές επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και εγκαταστάσεις στο λιμάνι της Οδησσού. Τη μόνη εμπορική πύλη εξόδου της Ουκρανίας. Πρακτικά, τα πλήγματα έχουν καταστήσει τον λιμένα μη λειτουργικό. Κάτι που, αναμφισβήτητα, θα επιδράσει στην εφεξής πορεία του πολέμου, δεδομένου ότι οι οικονομικές συνέπειες για την Ουκρανία, λόγω του “ναυτικού αποκλεισμού” της, εάν συνεχιστεί, θα είναι μεγάλες. Οπως το ίδιο και για την προμήθεια των διεθνών αγορών με σιτηρά.
Επέκταση του πολέμου
Με δεδομένο, επίσης, ότι στα πεδία των μαχών δεν υπάρχουν κάποιες σοβαρές εξελίξεις, ο πόλεμος έχει μεταστραφεί σε πόλεμο φθοράς και σε πλήγματα κατά οικονομικών στόχων. Είναι χαρακτηριστικό ότι το Κίεβο, με την καθοριστική συμβολή και προμήθειά του με χιλιάδες drones από τη Βρετανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, πλήττει εμπορικά πλοία που μεταφέρουν ρωσικά προϊόντα, ως επί το πλείστον ενεργειακά, μεταξύ αυτών και ελληνικών συμφερόντων καράβια, διϋλιστήρια, ακόμα και γιγαντιαίες εγκαταστάσεις ηλεκτρονικού εμπορίου μέσα στη Ρωσία, μέχρι και τη Μόσχα. Προφανής στόχος η δημιουργία οικονομικών προβλημάτων, αλλά και η πρόκληση δυσαρέσκειας στους κόλπους του ρωσικού πληθυσμού.
Ωστόσο, ο οικονομικός πόλεμος διευρύνεται. Ως γνωστόν, το τελευταίο διάστημα επλήγησαν εγκαταστάσεις, εντός της Ρωσίας, όπου όμως φορτωνόταν σε τάνκερ πετρέλαιο από το Καζακστάν. Πλούσια ενεργειακά χώρα της Κεντρικής Ασίας που θεωρείται φίλα προσκείμενη στη Μόσχα. Κάτι που προκάλεσε μεγάλη ένταση μεταξύ Καζακστάν και Ουκρανίας. Εσχάτως, μάλιστα, ένα από τα τρία μεγαλύτερα διυλιστήρια πετρελαίου του Καζακστάν, στο Ατιράου, έπιασε φωτιά, αλλά περιέργως πως αιτία της πυρκαγιάς παραμένει άγνωστη (!). Ως γνωστόν, εξαιτίας πληγμάτων σε ελληνικά πλοία που φόρτωναν καζαχικό πετρέλαιο, ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, είχε πρόσφατα τηλεφωνική επικοινωνία με τον Καζάχο ομόλογό του.
Ιράν ή Ουκρανικό στο μενού;
Η μυστική άφιξη του επικεφαλής της CIA, Τζον Ράτκλιφ, το πρωΐ της Τρίτης στη Μόσχα από τη Ρίγα της Εσθονίας, με στρατιωτικό αεροσκάφος, Boeing C-17A Globemaster III, έχει προκαλέσει πολλά ερωτηματικά. Πόσο μάλλον, που, αν και η επίσκεψή του τελικώς έγινε γνωστή, δεν έχει διευκρινιστεί ακόμα η ατζέντα των επαφών του με τους ομολόγους του των ρωσικών μυστικών υπηρεσιών. Κατά δήλωση της ρωσικής πλευράς, πάντως, δεν υπήρξε συνάντηση με τον Πούτιν.
Σύμφωνα με την έως τώρα φημολογία, στην ατζέντα ήταν το ζήτημα μιας ενδεχόμενης άμεσης σύγκρουσης μεταξύ Ρωσίας και χωρών του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, ο Τραμπ έσπευσε να διαψεύσει τις φήμες ότι η επίσκεψη συνδεόταν με τις προετοιμασίες της Ρωσίας να “δοκιμάσει την αποφασιστικότητα του ΝΑΤΟ” ή να “επιτεθεί στη Βρετανία”, λέγοντας ότι τίποτα από αυτά δεν είχε καμία σχέση με την πραγματικότητα, και ότι η επίσκεψη του Ράτκλιφ ήταν “υπόθεση της ρουτίνας” για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Από τη μεριά τους, ιρανικές πηγές ισχυρίζονται ότι ο επικεφαλής της CIA μετέβη στη Μόσχα, με στόχο να πειστεί το Ιράν να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το Κρεμλίνο αρνήθηκε. Σε αντίστοιχο μήκος κύματος κινήθηκαν και εκτιμήσεις αναλυτών. Οπως του πρώην σύμβουλου στον Λευκό Οίκο και το Πεντάγωνο, Άντριου Τέρνερ, ο οποίος χαρακτήρισε την επίσκεψη Ράτκλιφ “εξαιρετικά ασυνήθιστη. Νομίζω ότι έχει να κάνει πολύ με το Ιράν και τη στρατηγική πίεσης που εξετάζει ο πρόεδρος των ΗΠΑ εναντίον της Τεχεράνης. Πιστεύω ότι ζητά ή προσπαθεί να πείσει τη Ρωσία να σταματήσει να υποστηρίζει την Τεχεράνη και να διακόψει τους δεσμούς μαζί της… Η Ρωσία είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο πρόεδρος Τραμπ δυσκολεύεται αυτή τη στιγμή”.
Βατικανό – Μόσχα – Κίεβο
Μια όχι μικρότερης διπλωματικής σημασίας ήταν η επίσκεψη στη Μόσχα του γραμματέα Διεθνών Υποθέσεων του Βατικανού, Πολ Ρίτσαρντ Γκάλαχερ, ο οποίος συναντήθηκε με τον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, τον σύμβουλο του Ρώσου προέδρου για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Γιούρι Ουσάκοφ, και βέβαια με υψηλόβαθμο εκπρόσωπο του Πατριαρχείου της Μόσχας.
Το Βατικανό, ως γνωστόν, επανειλημμένως έχει εκφραστεί υπέρ της λήξης του πολέμου. Ωστόσο, σε αυτή τη φάση της σύγκρουσης, η επίσκεψη Γκάλαχερ έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Μόσχα, πάντως, με μια σχετικά λιτή ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών μετά τη συνάντηση Λαβρόφ – Γκάλαχερ, έσπευσε να κρατήσει ανοικτό τον δίαυλο με το Βατικανό, αν και σε ήσσονα ζητήματα. “Η Ρωσία αποτιμά θετικά τις ειρηνευτικές πρωτοβουλίες του Βατικανού και δηλώνει την ετοιμότητά της να συνεχίσει τη στενή συνεργασία με την Αγία Έδρα σε πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της επανένωσης οικογενειών και των ανταλλαγών κρατουμένων. (…) Υπάρχει σύμπτωση των προσεγγίσεων Ρωσίας – Αγίας Έδρας σε σειρά περιφερειακών συγκρούσεων”
Ρωσικά Μέσα Ενημέρωσης που πρόσκεινται στη Ρωσική Εκκλησία δεν εκφράστηκαν τόσο “κομψά” για το Βατικανό. Θεωρούν ότι η προσπάθειες του Βατικανού για εμπλοκή στο Ουκρανικό έχουν να κάνουν με τις βλέψεις της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας στην Ουκρανία, στο πλευρό των Ουνιτών, με παράλληλο παραγκωνισμό των Ορθοδόξων.
Ενώ το επίκεντρο των εξελίξεων ήταν η Μόσχα, την ίδια στιγμή στο Κίεβο, για την Ημέρα Ανεξαρτησίας της Ουκρανίας, βρισκόταν ο νέος πρωθυπουργός της Βρετανίας, Άντι Μπέρναμ (καθώς και άλλοι Ευρωπαίοι, κυρίως από τις χώρες της Βαλτικής, Φινλανδία, κ.α.), υποσχόμενος στον Ζελένσκι να δώσει στην Ουκρανία άδεια παραγωγής των πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς Storm Shadow. Να σημειωθεί πως τέτοιοι πύραυλοι έχουν ήδη δοθεί στην Ουκρανία. Τώρα όμως δίδεται και το πακέτο της τεχνολογίας που θα επιτρέψει στην Ουκρανία, όχι μόνο να χρησιμοποιήσει αυτούς τους πυραύλους, αλλά και, πιθανώς, να τους παράγει ή να δημιουργήσει ανάλογους. Ο γαλλο-βρετανικός πύραυλος Storm Shadow, γνωστός στη γαλλική εκδοχή του ως SCALP-EG, έχει εμβέλεια 250 με 500 χιλιόμετρα, ανάλογα με την έκδοσή του.
Παράλληλα, το Λονδίνο έκανε σαφές ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός, μαζί με άλλους Ευρωπαίους, θα μεταβούν σύντομα στην Ουάσιγκτον, όπου θα ζητήσουν από τον Τραμπ να δώσει στο Κίεβο άδεια κατασκευής των αντιαεροπορικών συστημάτων, Patriot.
Οι “κακοί”, οι “καλοί” μπάτσοι, η ΕΕ, το Λονδίνο και το Ουκρανικό
Ο Μπέρναμ ανέλαβε την πρωθυπουργία μόλις πριν από λίγες εβδομάδες, μετά την παραίτηση του Κιρ Στάρμερ, ο οποίος είχε ρίξει τα ποσοστά των Εργατικών στα Τάρταρα. Ηδη, χάρις σε φιλολαϊκές διακηρύξεις του Μπέρναμ, οι Εργατικοί ανακάμπτουν.
Σε σχέση με τη Ρωσία και την Ουκρανία, πάντως, οι θέσεις του Λονδίνου ουδόλως άλλαξαν. Η, δε, πρώτη σημαντική επίσκεψη του νέου πρωθυπουργού, που επέλεξε το Κίεβο αντί της Ουάσινγκτον, δείχνει ότι η νέα βρετανική κυβέρνηση σκοπεύει να δώσει προτεραιότητα στην Ουκρανία ως γεωπολιτικό εργαλείο της, ανεξάρτητα από τις αλλαγές στον Λευκό Οίκο.
Ο Μπέρναμ, επαναλαμβάνοντας την τυπική βρετανική ατάκα των τελευταίων ετών, είπε ότι “η Ουκρανία έχει γίνει ο υπερασπιστής της Ευρώπης, όχι βάρος για την ασφάλειά μας, αλλά η πρώτη γραμμή της άμυνάς της”. Και πρόσθεσε: “Είμαστε μαζί σας σε αυτόν τον αγώνα μέχρι το τέλος, με την καρδιά και την ψυχή. Ως πρωθυπουργός, είμαι μαζί σας”.
Η ρητορική Μπέρναμ προφανώς απευθύνεται σε εκείνες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες που ολοένα περισσότερο πιστεύουν ότι ο πόλεμος κοστίζει στην Ευρώπη πάρα πολύ, λέγοντάς τους δημόσια: Δεν είναι βάρος. Πρέπει να συνεχίσουμε. Το Λονδίνο παίζει τον ρόλο του “κακού μπάτσου” μέσα στην … παραδοσιακή λέσχη της Ευρώπης. Το Βατικανό παίζει τον ρόλο του “καλού” που προτείνει ειρήνη. Η Γαλλία προετοιμάζεται για την Λεπέν. Η Ιταλία θέλει μεγαλύτερη επιρροή, να αυξήσει το γεωπολιτικό αποτύπωμά της και να τα μεγαλοϊδεατικά όνειρά της. Οι Μελόνι και Μερτς διστάζουν. Η Μαδρίτη τσακώνεται με τη Ρώμη για τη Θέουτα. Η Πολωνία χτίζει το δικό της σχέδιο. Και η Ουκρανία παραμένει ένα πεδίο στο οποίο όλοι αυτοί οι παίκτες επιδιώκουν τις δικές τους ατζέντες. Και το Λονδίνο διασφαλίζει ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία θα συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.
“Ναυτικός αποκλεισμός” της Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα
Η πτυχή του οικονομικού πολέμου στην Ουκρανία, πέραν της κρεατομηχανής στα πεδία των μαχών, πρωτίστως έχει να κάνει με το εμπόριο. Και τα πλήγματα που, μετά από χρόνια αποφάσισε η ρωσική πλευρά στο λιμάνι της Οδησσού (μετά τα ουκρανικά πλήγματα σε πλοία που μεταφέρουν ρωσικά προϊόντα), είναι στοιχείο καίριας σημασίας σε αυτή τη φάση του πολέμου.
Οι ρωσικές επιθέσεις στα λιμάνια της Οδησσού, που γίνονται το τελευταίο διάστημα, μπορεί να κοστίσουν στην Ουκρανία σχεδόν 2% του ΑΕΠ φέτος, αναφέρει το Bloomberg, επικαλούμενο την Oxford Economics. Το 90% των ουκρανικών εξαγωγών σιτηρών γίνεται μέσω των λιμένων της Οδησσού.
Από την αρχή του Αυγούστου, οπότε ήδη έχουν πληγεί καράβια και ο λιμένας της Οδησσού, έχουν μεταφερθεί περίπου 500.000 τόνοι. Δηλαδή, μόλις το ένα πέμπτο των ποσοτήτων που κανονικά θα έπρεπε να εξαχθούν. Εάν ο αποκλεισμός συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, το 2027, οι απώλειες θα μπορούσαν να φτάσουν το 5,3% του ΑΕΠ. Οι αγρότες θα εξαναγκαστούν να αποθηκεύουν τις σοδειές τους, διακινδυνεύοντας να χαθούν, ή να τις πουλήσουν στην εγχώρια αγορά με σημαντική χασούρα.
“Τα σιτηρά μπορεί να καθορίσουν την έκβαση του πολέμου πιο γρήγορα από τις οποιεσδήποτε στρατιωτικές επιχειρήσεις”, σχολιάζει ο Ρώσος πολιτικός αναλυτής, Μαξίμ Σεφστσένκο. "Αν ο αποκλεισμός διαρκέσει μέχρι το επόμενο έτος, το 5,3% του ΑΕΠ είναι ένα πλήγμα συγκρίσιμο με τις συνέπειες μιας πλήρους οικονομικής κρίσης". Στο μεταξύ, προσθέτει, “η Ουκρανία επιτέθηκε στο λιμάνι του Νοβοροσίσκ, προσπαθώντας να εμποδίσει τις ρωσικές εξαγωγές σιτηρών. Αλλά η Ρωσία έχει εναλλακτικές λύσεις, ενώ η Ουκρανία ουσιαστικά δεν έχει καμία. Οι γέφυρες προς τον Δούναβη έχουν βομβαρδιστεί, ενώ Πολωνία και Σλοβακία απαγορεύουν τις μεταφορές σιτηρών. Η Οδησσός ήταν η μόνη πύλη της Ουκρανίας και τώρα είναι κλειστή”.
