Εξαρτήσεις και πρόληψη: Ενας αναστοχασμός για την παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών

  • «Κοινότητα, πρόληψη των εξαρτήσεων, Κέντρα Πρόληψης».Εστέβε Πουχόλ Ι Πονς- Ινές Λουθ Γκονθάλεθ, 20 Αξίες της ζωής ( βασικό εγχειρίδιο για τους γονείς, για τους εκπαιδευτικούς , για όλους….. ), εκδόσεις Άγκυρα, Αθήνα 2003.
  • Ζαφειρίδης, Φ. (2018) Για τις αιτίες και τη θεραπεία των εξαρτήσεων: Απαντώντας στις ερωτήσεις του εξαρτησιολόγου William L. White, Αθήνα: Πεδίο.
  • Ζαφειρίδης, Φ. (2018) Για τις αιτίες και τη θεραπεία των εξαρτήσεων: Απαντώντας στις ερωτήσεις του εξαρτησιολόγου William L. White, Αθήνα: Πεδίο.
  • Ζαφειρίδης Φοίβος, 2009, Εξαρτήσεις και κοινωνία. Θεραπευτικές κοινότητες: Ομάδες αυτ?

    Του Γιώργου Λεχουρίτη*

    Τα Κέντρα Πρόληψης (ΚΠ) των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας (άρθρο 61 του ν. 3459/2006 – ΦΕΚ Α’103 – σύμφωνα με την παράγραφο 4 του άρθρου 60 του ν. 4139/2013 – ΦΕΚ Α’74) «είναι εγκεκριμένοι οργανισμοί για την υλοποίηση προγραμμάτων πρόληψης στα πλαίσια του Εθνικού Σχεδίου Δράσης κατά των Ναρκωτικών» και έκτοτε επιλέχθηκε να συμβάλλονται με τον ΟΚΑΝΑ και να αποτελούν τον κύριο φορέα υλοποίησης των προγραμμάτων πρόληψης, σε τοπικό επίπεδο, καθώς κρίνεται και είναι αναγκαία η συμμετοχή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των τοπικών φορέων στην ενεργοποίηση του συνόλου των τοπικών κοινωνιών.

    Σπατάλη ανθρώπινων πόρων

    Τα ΚΠ σύμφωνα με τον πρόσφατο νόμο 4675/2020 (ΦΕΚ Α’54) εντάσσονται στις δομές που υλοποιούν το σχέδιο για τη δημόσια υγεία και έτσι χρηματοδοτούνται τακτικά σε ποσοστό 100% από το Δημόσιο μέσω του ΟΚΑΝΑ με ειδική διυπουργική Προγραμματική Σύμβαση, ενώ η αρχική τους σύσταση ως «αστικές μη κερδοσκοπικές εταιρείες» με κύριους εταίρους -σχεδόν αποκλειστικά- ΟΤΑ, ΝΠΔΔ κι άλλους δημόσιους φορείς δημιουργεί καθημερινά προβλήματα στη λειτουργία τους, εφόσον δεν είναι ξεκάθαροι οι κανόνες. Έχουν ενσωματώσει στις δομές τους όλα τα αρνητικά στοιχεία του δημόσιου μαζί με όλα τα αντίστοιχα του ιδιωτικού…. Συνεπώς με μια τέτοια γραφειοκρατία γίνεται σπατάλη ανθρώπινων και οικονομικών πόρων.

    Σήμερα υπάρχουν 75 ΚΠ των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας, τα οποία καλύπτουν 50 νομούς της χώρας και εφαρμόζουν προγράμματα πρόληψης, βασισμένα στη φιλοσοφία της αγωγής και της προαγωγής της υγείας, και επιδιώκουν την ευαισθητοποίηση των φορέων και των πολιτών των τοπικών κοινωνιών, με σκοπό την ενεργοποίησή τους στον αγώνα της πρόληψης.

    Τα προγράμματα που αναπτύσσουν τα Κέντρα Πρόληψης απευθύνονται:

    • Σε γονείς

    • Σε μαθητές και εφήβους

    • Σε στρατευμένους και σε αστυνόμους

    • Σε αθλητικούς συλλόγους και ομάδες

    • Σε επαγγελματίες που έρχονται σε άμεση επαφή με το πρόβλημα (εκπαιδευτικούς, προπονητές, αστυνομικούς, επαγγελματίες υγείας, ιερείς, φαρμακοποιούς, στρατιωτικούς κ.ά.)

    • Σε ειδικές πληθυσμιακές ομάδες (παλιννοστούντες, πρόσφυγες, μειονοτικές ομάδες, φυλακισμένους κ.ά.)

    • Στην ευρύτερη κοινότητα.

    Οι στόχοι τους, ανάλογα με την ομάδα στην οποία απευθύνονται και τη διάρκεια της παρέμβασης, είναι:

    • Η ενδυνάμωση, υποστήριξη και εκπαίδευση των νέων ώστε να υιοθετήσουν μια θετική και αγωνιστική στάση ζωής και να αναπτύξουν ικανότητες και δεξιότητες που να αντιστέκονται στη χρήση των εξαρτησιογόνων ουσιών, αλλά και σε άλλες εξαρτητικές συμπεριφορές (τζόγος, διαδίκτυο κ.ά.).

    • Η συμβουλευτική και υποστήριξη της οικογένειας με σκοπό την ενίσχυση του γονεϊκού ρόλου και τη βελτίωση της επικοινωνίας.

    • Η ευαισθητοποίηση καθηγητών και δασκάλων σε θέματα πρόληψης, η ενίσχυση του παιδαγωγικού τους ρόλου και η ενδυνάμωση των σχέσεων εκπαιδευτικών -μαθητών.

    • Η ενημέρωση των ενδιαφερομένων για τα υπάρχοντα θεραπευτικά προγράμματα

    • Η πληροφόρηση, ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση της ευρύτερης κοινότητας.

    Πολύ-παραγοντικό φαινόμενο

    Από την άλλη το φαινόμενο της τοξικοεξάρτησης είναι ένα πολύ-παραγοντικό φαινόμενο, με την έννοια ότι πάρα πολλοί παράγοντες συμβάλλουν στη γέννηση και ανάπτυξή του (κοινωνικοί, οικονομικοί, ψυχολογικοί, ιστορικοί, πολιτισμικοί, βιολογικοί κλπ), όπως όλα όμως τα πολυπαραγοντικά φαινόμενα έτσι και αυτό είναι κατεξοχήν κοινωνικό.

    Εντάσσεται σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικοοικονομικό σύστημα το οποίο τελικά ορίζει τις συνθήκες παραγωγής, πώλησης αλλά και κατανάλωσης ναρκωτικών ουσιών.

    Επιστημονικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι η αιτιολογία της τοξικοεξάρτησης είναι ένα πολύπλοκο θέμα που περιλαμβάνει κοινωνικούς, βιολογικούς και ψυχολογικούς παράγοντες.

    Ας αναφερθούμε επιγραμματικά και στους τρεις παραπάνω παράγοντες (Epstein, 2001 • Μάτσα, 2004 • Χριστοπούλου, 2008):

    α) Οι βιολογικοί παράγοντες συμβάλλουν στην έναρξη της χρήσης και κατάχρησης με διαφόρους τρόπους. Σύμφωνα με έρευνες σε διδύμους το κύριο λόγο έχει η κληρονομικότητα με ποσοστό κατάχρησης ουσιών 85% και χρήσης 35%. (Kendler, Kristen, Prescott & Neal, 2003)

    β) Oι κοινωνικοί παράγοντες που οδηγούν εν μέρει σε χρήση ουσιών είναι η ανεργία, η φτώχεια, ο ρατσισμός, ο πόλεμος κ.α.(Μάτσα, 2000 • Μιχαλαρέας, 2001 • Νικολάου, 1988 • Χριστοπούλου, 2008)

    γ) Τέλος, οι απόψεις για τους ψυχολογικούς παράγοντες, ενώ διαφέρουν ως προς τις τοποθετήσεις των ειδικών, συγκλίνουν σ’ ένα βασικό άξονα, ο οποίος προτάθηκε αρχικά από τον Cooper (1994) που είπε ότι η προβληματική χρήση ουσιών οφείλεται στο γεγονός ότι η χρήση της ουσίας μειώνει την εσωτερική ένταση. Η άποψη αυτή έχει οδηγήσει στη θεωρία αυτοφαρμακευτικής χρήσης, σύμφωνα με την οποία οι χρήστες λαμβάνουν ουσίες επιχειρώντας με λανθασμένο τρόπο την αυτοίασή τους (Χριστοπούλου, 2008).

    Η εκπαίδευση, η οικογενειακή καθοδήγηση και η συμμετοχή στην κοινότητα δεν εγγυώνται από μόνες τους ότι όλα τα άτομα θα υιοθετήσουν υγιή πρότυπα ζωής, αφού είναι γνωστό ότι η οικονομική εξαθλίωση, η ανεργία, η μερική απασχόληση, η επισφαλής εργασία και το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο αποτελούν σημαντικές αιτίες περιθωριοποίησης, που μπορεί να οδηγήσουν στη χρήση ψυχοτρόπων ουσιών όλες τις κοινωνικές ομάδες (Μάτσα Κατερίνα, 2000).

    Η κοινωνική διάσταση του φαινομένου γίνεται ορατή σε τρεις κυρίως εκφάνσεις κοινωνικής δυσλειτουργίας: στις επιπτώσεις της εξάρτησης στη σωματική και ψυχική υγεία των χρηστών, στην επακόλουθη περιθωριοποίηση με τον αποκλεισμό τους από την εργασιακή/παραγωγική διαδικασία και στην, έστω περιορισμένη, σύνδεση εγκλήματος και χρήσης ψυχοτρόπων ουσιών (Λεχουρίτης Γιώργος, 2023).

    Ο Ι. Γιαλόμ

    Από την άλλη η βασική ιδέα της αυτοβοήθειας βασίζεται στην «Αρχή του Διευκολυντή της Θεραπείας» («Helper Therapy Principal»). Η αρχή αυτή έχει περιγραφεί αναλυτικά από τον Irvin Yalom και ο ίδιος την έχει ονομάσει ως Αλτρουισμό (Yalom D. Irvin, 2005, 2012). Σύμφωνα λοιπόν με την αρχή του αλτρουισμού, «όταν προσπαθείς να βοηθήσεις κάποιον άλλον, μπορεί εκείνος να μην ωφελείται, συνήθως όμως ωφελείσαι εσύ».

    Ο Γιάλομ στέλνει ένα πολύ σημαντικό μήνυμα, ίσως μια έκκληση, να αναλάβουμε δράση, τώρα που κλινική ψυχολογία και ψυχιατρική υποκύπτουν στην οργανική αναγωγή και υπεραπλούστευση του βιο-ιατρικού μοντέλου.

    Η κατεύθυνση του Γιάλομ τονίζει την επιστροφή από τη μηχανιστική στην ανθρωπιστική προσέγγιση.

    Συνεπώς ο Γιάλομ δεν αρκείται στην εξάλειψη των συμπτωμάτων αλλά στην αλλαγή δομών του χαρακτήρα και του τρόπου ζωής που οδήγησαν στα συμπτώματα. Αυτή είναι και η φιλοσοφία της ανθρωπιστικής-υπαρξιακής προσέγγισης που εκπροσωπεί.

    Από την άλλη, με τον όρο αυτοβοήθεια ευρύτερα εννοείται η ενεργοποίηση των πολιτών, με στόχο την αντιμετώπιση των κοινών ή παρεμφερών προβλημάτων τους, μέσα σε ένα πλαίσιο συντροφικής συλλογικότητας και αλληλεγγύης και κατ’ επέκταση την αναίρεση της αλλοτριωτικής παθητικότητας που τείνει να χαρακτηρίζει τη στάση των πολιτών σε ζητήματα υγείας σήμερα (Ζαφειρίδης Φοίβος, 2009).

    Η πρόληψη

    Έτσι η Πρόληψη δίνει αγώνα ενάντια σε όλα τα ναρκωτικά (σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο), που πρέπει να δοθεί και στις τρεις κορυφές του τριγώνου της εξάρτησης:

    α) στον περιορισμό της διαθεσιμότητας των ουσιών και της επιτρεπτικότητας των εξαρτητικών συμπεριφορών,

    β) στην καλλιέργεια των ατομικών παραγόντων που ενισχύουν την προσωπικότητα (προσωπικές και κοινωνικές δεξιότητες π.χ. αυτοεκτίμηση, ενθάρρυνση, επικοινωνία, συνεργασία) και

    γ) στην ενίσχυση των προστατευτικών περιβαλλοντικών παραγόντων (και παράλληλη μείωση των παραγόντων κινδύνου του περιβάλλοντος -οικογενειακού, σχολικού, φιλικού, κοινοτικού, εργασιακού, ευρύτερα κοινωνικού).

    Μια καινούργια ψυχο-παιδαγωγική προσέγγιση

    Η εκπαίδευση πιστεύουμε ότι μπορεί να λειτουργήσει «θεραπευτικά», αν θεωρηθεί θεραπευτική κάθε διαδικασία η οποία προκαλεί αλλαγή στην κατεύθυνση της κάλυψης των ανθρώπινων συναισθημάτων και πνευματικών αναγκών και στοχεύει στο να κάνει τους ανθρώπους πιο ολοκληρωμένους και ευτυχισμένους.

    Στη λογική αυτή ο Ζαφειρίδης, η Ζιώγου-Καραστεργίου και η Χαρίτου-Φατούρου προτείνουν ένα σχολείο σαν το Σχολείο Εργασίας ως «θεραπεία» αλλά και πρόληψη στην εξάπλωση των ναρκωτικών και άλλων ψυχοκοινωνικών προβλημάτων. Υποστηρίζουν, επίσης, το μετασχηματισμό του σύγχρονου σχολείου ως προϋπόθεση για τη ριζική αντιμετώπιση των σύγχρονων κοινωνικών προβλημάτων. Για να γίνει αυτό χρειάζεται αλλαγή των στάσεων και των συμπεριφορών των ανθρώπων της σχολικής κοινότητας, μαθητών, γονιών και δασκάλων με τα δοκιμασμένα εργαλεία του Σχολείου εργασίας, όπως για παράδειγμα η κριτική έρευνα δράσης, αλλά και των ομάδων επικοινωνίας και επεξεργασίας των ανθρώπινων σχέσεων, ανθρωποκεντρικού τύπου, που έχουν εφαρμοστεί με επιτυχία στην εκπαίδευση.

    Η πρόταση αυτή αποτελεί μια καινοτόμα ολιστική ψυχο-παιδαγωγική προσέγγιση οργάνωσης του δημοκρατικού και συνεργατικού σχολείου στο οποίο οι νοητικές, οι συναισθηματικές, οι κοινωνικές και οι ηθικές δυνατότητες του παιδιού αναγνωρίζονται και καλλιεργούνται, ενδυναμώνοντας την ελευθερία και αυτονομία του. Τα παιδιά μαθαίνουν όχι μόνο με το μυαλό αλλά και με όλες τους τις αισθήσεις: την αφή, την κίνηση, την ακοή, την όραση και την ακρόαση.

    Το σχολείο συνεπώς, εκτός από τη γνώση, είναι σημαντικό να στοχεύει ταυτόχρονα στα ακόλουθα:

    Στην ενίσχυση της συναισθηματικής νοημοσύνης των μαθητών, με εστίαση στην αναγνώριση των αποθεμάτων τους και των ονείρων που έχουν για το μέλλον τους, ώστε να είναι συνδεδεμένο/ες με μια ταυτότητα αυτοεκτίμησης και ένα προσανατολισμό προς το μέλλον.

    Στην ενίσχυση της ηθικής/πνευματικής νοημοσύνης, με εστίαση στο ότι οι πρακτικές βίας συνδέονται με την ματαίωση , την αυτό-υποτίμηση σε συνδυασμό με την παρακμή ,αποδυνάμωση των αξιακών πλαισίων που προάγουν την συλλογικότητα και το ομαδικό πνεύμα.

    Πολλά, λοιπόν, από τα σύγχρονα ψυχοκοινωνικά προβλήματα στο βαθμό που σήμερα απαντώνται, είναι απόρροια του σύγχρονου μοντέλου ανάπτυξης σε οικονομικό, κοινωνικό και πολιτισμικό επίπεδο και κατ’ επέκταση των στάσεων, προτύπων και τρόπων ζωής, που το κυρίαρχο μοντέλο υπαγορεύει στους ανθρώπους. Πιο συγκεκριμένα το μοντέλο αυτό, χαρακτηρίζεται από µια σειρά φαινομένων όπως ο έντονος ανταγωνισμός, η αναγωγή του πλούτου και της δύναμης σε υπέρτατη αξία, η εντατικοποίηση της εργασίας και των ρυθμών ζωής γενικότερα. Τα φαινόμενα αυτά που αποτελούν προτεραιότητες του συγκεκριμένου μοντέλου και υπηρετούν την επιβίωση του, δεν διασφαλίζουν µε κανένα τρόπο την ψυχική και σωματική υγεία του ανθρώπου.

    Τουναντίον δημιουργούν μοναξιά, εγωκεντρισμό, παθητικότητα, αποπροσωποποίηση του ατόμου, αποκλεισμό όσων δεν ανταποκρίνονται στις απάνθρωπες απαιτήσεις του κυρίαρχου μοντέλου.

    Έτσι ας θυμηθούμε και τη θέση του Claude Olievenstein στο «τρίγωνο της εξάρτησης» ότι η εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες γεννιέται τη στιγμή της ταυτόχρονης συνάντησης του ατόμου με την ουσία σε μια συγκεκριμένη κοινωνικοπολιτισμική στιγμή.

    Ο Φοίβος Ζαφειρίδης, επίσης αναφέρει με νόημα ότι:

    «Μια απαλλαγμένη από πολιτικές και οικονομικές δεσμεύσεις ψυχολογική και ψυχιατρική έρευνα θα αναδείκνυε τη σημασία της διαφάνειας, της κοινωνικής δικαιοσύνης, της κοινωνικής συνοχής και της μείωσης των οικονομικών ανισοτήτων ως ελάχιστες προϋποθέσεις για τη διασφάλιση της ψυχικής υγείας των πολιτών.

    Οι ψυχοθεραπευτικές διαδικασίες θα αποκτούσαν ουσιαστικό νόημα και θα συνεισέφεραν στην προσωπική και κοινωνική αλλαγή μόνο αν συνέδεαν τα προσωπικά ψυχολογικά προβλήματα των μελών τους με τις εκάστοτε επικρατούσες κοινωνικές συνθήκες». (Φοίβος Ζαφειρίδης, 2018) Και τέλος ο Ζαφειρίδης, μεταξύ άλλων, δίνει έμφαση στη διάσταση της κοινότητας ως προϋπόθεσης για την υποστήριξη των ατόμων που επιζητούν κάποιας μορφής απεξάρτηση από ουσίες, ενδεχομένως και από συμπεριφορές. Επικεντρώνεται κυρίως σε δύο τύπους συλλογικής οργάνωσης: αυτόν των θεραπευτικών κοινοτήτων και αυτόν των ομάδων αυτοβοήθειας – ως «νέα» πρόκληση για τις επιστήμες του Ανθρώπου.(Φοίβος Ζαφειρίδης, 2009)

    Στο βιβλίο που εκδώσαμε με τίτλο: «Κοινότητα, πρόληψη των εξαρτήσεων, Κέντρα Πρόληψης», από τη μία πλευρά συμπυκνώνεται η εμπειρία και οι θεωρητικές αναζητήσεις εικοσαετίας, οι οποίες είναι πολύτιμες στον σύγχρονο δημόσιο διάλογο για την Πρόληψη. Από την άλλη πλευρά το γεγονός ότι συγγράφηκε από μια μεγάλη ομάδα «μάχιμων» επιστημόνων δίνει το ζωντανό παράδειγμα, του πως λειτουργούμε και προτρέπουμε στην καθημερινή μας δουλειά, την Συλλογικότητα, σε διαλεκτική αλληλεπίδραση με την ατομικότητα.

    Συνεπώς περισσότερο από ποτέ έχει αξία να υιοθετήσουμε ένα συστημικό, κριτικό αλλά και αναπτυξιακό υπόδειγμα για τον άνθρωπο και τις ομάδες του. Ένα μοντέλο που να προωθεί την κριτική αυτογνωσία και την κριτική κοινωνιογνωσία οι οποίες συνδέονται διαλεκτικά μεταξύ τους.

    Έτσι διεκδικούμε μια στρατηγική πρόληψης που θα έχει στο επίκεντρο τις αιτίες του φαινομένου της εξάρτησης και θα περνά μέσα από την εκπαίδευση, την εργασία, την οικογένεια, τα κοινωνικά δικαιώματα, τα ΜΜΕ, τους αθλητικούς και πολιτιστικούς φορείς, το στρατό, τη ψυχαγωγία, το δημιουργικό ελεύθερο χρόνο (Λεχουρίτης Γιώργος, 2023).

    Παλεύουμε για μια Πολιτική Πρόληψης που θα διακατέχεται από ενιαίο σχεδιασμό και φιλοσοφία θέτοντας εμπόδια σε αντιεπιστημονικές απόψεις και ταυτόχρονα θα έχει τη δυνατότητα να εξειδικεύει στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε πληθυσμιακής ομάδας.

    Για αυτό Πρόληψη δεν είναι απλά η ενημέρωση αλλά η προβολή ενός άλλου τρόπου ζωής, με ενδιαφέροντα, αξίες, στόχους, που ενισχύει τη συλλογική δράση και βάζει φραγμούς στην ατομική φυγή και την απόσυρση.

    Σε οποιοδήποτε γεγονός έχει κοινωνικές προεκτάσεις, μια Ολιστική Διαλεκτική Συστημική οπτική, που είναι ταυτόχρονα πολύ-επίπεδη και πολύ-εστιακή, χρειάζεται να προσπαθεί να βρει τα αίτια, να μετασχηματίσει Στάσεις και Συνειδήσεις,, να αλλάξει το κοινωνικό πλαίσιο και τις κυρίαρχες πρακτικές. Έτσι διαλεκτική είναι να μπορείς να αντιμετωπίζεις κάθε φαινόμενο στο συγκεκριμένο πλαίσιο και τη συγκυρία που εμφανίζεται, και μέσα από την πολυπλοκότητα των αντιθέσεων που το καθορίζουν και το διαπερνάνε.

    Με αυτόν τον τρόπο η βαθιά Συστημική Αλλαγή, προχωρά και ανελίσσεται μέσα από την αλλαγή στις δομές και τους θεσμούς, στις σχέσεις μας (με τους άλλους), την αλλαγή μέσα μας και ιδανικά, χρειάζεται να γίνεται σε όλα τα επίπεδα, προκειμένου να διασφαλίζεται η βιωσιμότητά της.

    Στο δια ταύτα: Χρειαζόμαστε ένα νέο επιστημονικό παράδειγμα που θα στοχεύει στην κοινωνική αλλαγή, ένα νέο σχέδιο πολιτικής για την πρόληψη, θεραπεία και κοινωνική επανένταξη, που να υπερασπίζεται και να διεκδικεί:

    -Συστημική, ολιστική θεώρηση της πραγματικότητας και συνειδητοποίηση της αλληλεξάρτησης σε όλα τα επίπεδα, σώματος-νου, σκέψης-δράσης, ατόμου-κοινωνίας, κοινωνίας και περιβάλλοντος.

    -Ευρεία αντίληψη των ανθρώπινων ιδιοτήτων σύμφωνα με την υπαρξιακή-ανθρωπιστική ψυχολογία, και την ανθρωπολογική, κοινωνιολογική προσέγγιση.

    -Άνοιγμα στο διάλογο και στη συνάντηση με το διαφορετικό μέσω της επεξεργασίας αποτελεσματικών στρατηγικών συνύπαρξης και της συνέργειας.

    -Συνειδητοποίηση των κοινωνικών, πολιτισμικών και οικονομικών επιπτώσεων της κρίσης στην καθημερινότητα όλων μας.

    -Εμπιστοσύνη στον δυναμικό της ανάπτυξης του ανθρώπου (ως πρόσωπο και μέλος ομάδας) και στη βασική του ελευθερία, δημιουργικότητα και υπευθυνότητα.

    -Ικανότητα επικοινωνίας και συναισθηματικής κατανόησης σε όλα τα επίπεδα και για όλους.

    -Ελεύθερη και ανεξάρτητη κριτική σκέψη, η οποία δεν θα παρασύρεται παθητικά από γενικεύσεις και συνθηματολογίες.

    – Αποδοχή όλων των διαφορετικών πολιτισμικών πλαισίων στον χώρο και τον χρόνο, χωρίς αποκλεισμούς ή προκαταλήψεις.
    Στόχος μας ο εξανθρωπισμός της κοινωνίας και η κοινωνικοποίηση του ανθρώπου!

    *Ο Γιώργος Λεχουρίτης, είναι Ψυχολόγος, συστημικού θεραπευτής με υπαρξιακό/ανθρωπιστικό προσανατολισμό, στελέχος Πρόληψης των εξαρτήσεων

    • «Κοινότητα, πρόληψη των εξαρτήσεων, Κέντρα Πρόληψης».Εστέβε Πουχόλ Ι Πονς- Ινές Λουθ Γκονθάλεθ, 20 Αξίες της ζωής ( βασικό εγχειρίδιο για τους γονείς, για τους εκπαιδευτικούς , για όλους….. ), εκδόσεις Άγκυρα, Αθήνα 2003.
    • Ζαφειρίδης, Φ. (2018) Για τις αιτίες και τη θεραπεία των εξαρτήσεων: Απαντώντας στις ερωτήσεις του εξαρτησιολόγου William L. White, Αθήνα: Πεδίο.
    • Ζαφειρίδης, Φ. (2018) Για τις αιτίες και τη θεραπεία των εξαρτήσεων: Απαντώντας στις ερωτήσεις του εξαρτησιολόγου William L. White, Αθήνα: Πεδίο.
    • Ζαφειρίδης Φοίβος, 2009, Εξαρτήσεις και κοινωνία. Θεραπευτικές κοινότητες: Ομάδες αυτ?

Πραγματική ενημέρωση στο
mailbox σας. Χωρίς λογοκρισία.

Σχετικά Άρθρα

Αγία Πετρούπολη: Η πόλη χωρίς φέρετρα

Στην Αγία Πετρούπολη δεν φτάνουν πολλά φέρετρα, και στα νεκροταφεία δεν θα δεις πολλές στρατιωτικές κηδείες

Η Ύδρα, ο Λέοναρντ Κοέν και το μπουζούκι

Ποιος το φανταζόταν: Ένα υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος στο Λονδίνο, «έστειλε» τον Λέοναρντ Κοέν για πρώτη φορά στην Ελλάδα, το 1960

Eάν έβρισκε οδό διαφυγής χωρίς ποινικά θέματα, θα αποχωρούσε

Του Σπύρου Γκουτζάνη * Μπορεί η κυβέρνηση που έχει μπει...

O Τραμπ κακοποίησε τη συντηρητική διόρθωση που ευαγγελιζόταν

Αυτό που έκανε ο Τραμπ ήταν ότι, αντί να επιφέρει μια συντηρητική διόρθωση, στρέβλωσε και κακοποίησε αυτή τη συντηρητική διόρθωση με τις ακρότητές του

Θαλάσσιο θέατρο παραλόγου – Ενημέρωση στο όνομα της παρανομίας

Η ΝΔ αντί να απορρίψει τις τουρκικές απαιτήσεις ανάθεσε σε τρίτη χώρα να διαχειριστεί τα δικαιώματά της. Αλλά η τρίτη χώρα τα υπονόμευσε, πιθανά με την συναίνεση της ΝΔ