Τις προηγούμενες ημέρες, όπως αναφέρει το gr.euronews.com, οι Γερμανία, Ιταλία και Ελλάδα μπλόκαραν το σχέδιο της Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν, για μια ειδικού τύπου σχέση «σύνδεσης» της ΕΕ με τον Καναδά. «Συνεργαζόμενη συμμετοχή», την έχει χαρακτηρίσει η επικεφαλής της Κομισιόν. Ορος που μάλλον παραπέμπει σε … δημιουργική ασάφεια. Η μεθόδευσή της γίνεται χωρίς να έχει δοθεί ουσιαστική ενημέρωση στα κράτη – μέλη της ΕΕ, και θεωρείται ότι παραβιάζει τους ιδρυτικούς κανόνες λειτουργίας της ΕΕ.
Η Αθήνα, σύμφωνα με πληροφορίες, είναι επιφυλακτική για τη «σύνδεση» του Καναδά με την ΕΕ, μέσω της φόρμουλας «συνεργαζόμενης συμμετοχής» με την Ενωση ενός τρίτου κράτους εκτός της ΕΕ, διότι έτσι μπορεί να ανοίξει ο δρόμος για μια «ειδικού τύπου σχέση» της Τουρκίας με την ΕΕ. Εξάλλου, στους κόλπους της ΕΕ αρκετοί είναι οι θιασώτες μιας τέτοιας σχέσης με την Αγκυρα.
Να σημειωθεί πως, τελευταία, Καναδάς και Τουρκία αναπτύσσουν σημαντικές πολιτικές - οικονομικές σχέσεις (εκτός των άλλων και στην πολεμική βιομηχανία), όπως φάνηκε από την πρόσφατη επίσκεψη του Καναδού πρωθυπουργού, Μαρκ Κάρνεϊ, στην Τουρκία, και τη συνάντησή του με τον Τ. Ερντογάν.
Οι Γερμανία και Ιταλία διαφωνούν για άλλους λόγους. Πιθανώς, επειδή δεν θέλουν να χάσουν τις ισχυρές θέσεις τους έναντι άλλων μεγάλων χωρών της ΕΕ που διατηρούν με τον Καναδά, αλλά και επειδή φοβούνται ότι η «είσοδος» μιας μεγάλης χώρας όπως ο Καναδάς στην ΕΕ δεν είναι προς το συμφέρον τους.
Οπως και να’ χει, πρόκειται για μια ακόμη πραξικοπηματική ενέργεια της φον ντερ Λάϊεν, με την οποία διαφήμιζε τα προηγούμενα χρόνια τη στενή σχέση του ο Κυριάκος Μητσοτάκης.
Αυτή η κίνηση της επικεφαλής της Κομισιόν έρχεται λίγο πριν από τη σύνοδο ΕΕ – Καναδά στο Μόντρεαλ. Η σύσφιγξη της σχέσης έρχεται ως απάντηση στη ρήξη μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας του Καναδά με τον Τραμπ. Τον περασμένο μήνα, η πρόεδρος της Επιτροπής απηύθυνε στον Καναδά μια πρόταση-βόμβα: να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της ΕΕ.
Ωστόσο, οι όροι «συνδεδεμένο μέλος» ή «συνεργαζόμενη συμμετοχή», κατά τους επικριτές τους, είναι «θολοί» και πάσχουν από ασάφεια. Οπως δήλωσαν πέντε διπλωμάτες της ΕΕ στο Euronews, «η κύρια ανησυχία είναι ότι πρόκειται για άγνωστη ορολογία, μπορεί να προκαλέσει νομική αβεβαιότητα και προσδοκίες από άλλες τρίτες χώρες. Η Επιτροπή δεν είχε ενημερώσει εκ των προτέρων. Δεν ξέρουμε για τι μιλάμε».
Το κείμενο, αναφέρει ο ιστότοπος, επρόκειτο να εγκριθεί την Τρίτη μέσω της λεγόμενης σιωπηρής διαδικασίας, στο πλαίσιο της οποίας ένα έγγραφο θεωρείται ότι εγκρίνεται, εκτός αν κάποιο κράτος-μέλος εγείρει αντίρρηση. Η Γερμανία, η Ιταλία και η Ελλάδα υπέβαλαν όλες ενστάσεις πριν από τη λήξη της προθεσμίας. Πάντως, και ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, παρά τις διαφωνίες του Βερολίνου στη συμφωνία ΕΕ – Καναδά, είχε προτείνει για την Ουκρανία τη «συνδεδεμένη ιδιότητα» μέλους, αλλά σε μια ιδιότυπη των εγγυήσεων ασφαλείας.
Βέβαια, σημειώνει το Euronews, δεν είναι η πρώτη φορά που η φον ντερ Λάιεν κάνει κινήσεις, χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με τα κράτη – μέλη. Το 2023 ανακοίνωσε μια συμφωνία για το Μεταναστευτικό με την Τυνησία και επικρίθηκε ότι δεν διέθετε επίσημη εντολή για κάτι τέτοιο.
Χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση
Για τις μεθοδεύσεις της επικεφαλής της Κομισιόν, αλλά και τον – όχι και τόσο δημοκρατικό – τρόπο που λειτουργούν πλέον οι Βρυξέλλες, ενδιαφέρον έχει το παρακάτω κείμενο της εφημερίδας το Βήμα:
Υπάρχει μια ερώτηση στην οποία η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δεν έχει ποτέ μπορέσει να απαντήσει πειστικά: Ποιοι σας εξέλεξαν; Δεν υπήρξε υποψήφια σε κανένα ψηφοδέλτιο. Δεν έκανε προεκλογική εκστρατεία για τη θέση της.
Το 2019, οι ηγέτες της ΕΕ παρέκαμψαν τη διαδικασία των Spitzenkandidaten -το σύστημα που είχε σχεδιαστεί για να προσδώσει δημοκρατική νομιμοποίηση στην προεδρία της Επιτροπής- και την εξέλεξαν με αδιαφανείς διαδικασίες. Το 2024 επανεξελέγη από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με 401 ψήφους υπέρ και 284 κατά. Κοινοβουλευτική ψηφοφορία, ναι. Όχι όμως λαϊκή εντολή.
Το τελευταίο διάστημα, όλο και πιο συχνά, η φον ντερ Λάιεν λαμβάνει αποφάσεις που κανονικά θα απαιτούσαν τη συναίνεση εκλεγμένων αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων. Μιλά για εξωτερική πολιτική, εμπόριο και το μέλλον της Ένωσης σαν να ήταν κυρίαρχος ηγέτης. Και οι ηγέτες που έχουν λαϊκή εντολή παρακολουθούν τη δική τους νομιμοποίηση να καταρρέει.
Πρόσφατα τρεις περιπτώσεις -Ιράν, Καναδάς και Mercosur- ήρθαν να ρίξουν φως σε ένα δομικό πρόβλημα στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης: η Πρόεδρος της Επιτροπής συσσωρεύει εξουσίες που κανένα κείμενο Συνθήκης δεν της χορηγεί, ενώ η δημοκρατική νομιμοποίηση ολόκληρου του συστήματος διαβρώνεται.
Το ζήτημα της εντολής
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν εκλέγεται απευθείας από τους Ευρωπαίους πολίτες. Σύμφωνα με τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Πρόεδρος της Επιτροπής προτείνεται από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο — τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων των 27 κρατών μελών — και στη συνέχεια εκλέγεται από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Το σύστημα των Spitzenkandidaten, που μπήκε σε εφαρμογή το 2014, υποτίθεται ότι συνέδεε την προεδρία της Επιτροπής με τις ευρωεκλογές. Εγκαταλείφθηκε όμως το 2019, όταν προτάθηκε η φον ντερ Λάιεν.
Όπως έγραψε ένας αναλυτής εκείνη την εποχή: «Η φον ντερ Λάιεν δεν έχει λαϊκή εντολή. Δεν είναι εκλεγμένη. Προτάθηκε στην τωρινή της θέση σε κλειστές συσκέψεις γραφειοκρατών. Δεν εκπροσωπεί τους πολίτες καμίας ευρωπαϊκής χώρας». Με λίγα λόγια όταν η φον ντερ Λάιεν ενεργεί μονομερώς, δεν υπερβαίνει απλώς τον ρόλο της — το κάνει χωρίς τη δημοκρατική νομιμοποίηση που θα δικαιολογούσε αυτή την ενέργεια.
Ιράν
Ο πόλεμος στο Ιράν, που ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου του 2026, αποκάλυψε το πρόβλημα σε πραγματικό χρόνο. Μέσα σε λίγες ημέρες από την έναρξη του πολέμου η φον ντερ Λάιεν πλασαρίστηκε ως η κύρια διπλωματική φωνή της ΕΕ. Έστειλε σήμα στήριξης στην αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη — θέση που ξεπερνούσε κατά πολύ τη συναίνεση των κρατών μελών. Πραγματοποίησε τουλάχιστον μια ντουζίνα κλήσεις με ηγέτες της ΕΕ και του Κόλπου. Μιλούσε σαν να ήταν αρχηγός κράτους της ΕΕ.
Η αντίδραση πολλών Ευρωπαίων διπλωματών ήταν άμεση και σκληρή. Εννέα διπλωμάτες, αξιωματούχοι της ΕΕ και βουλευτές από μικρές και μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες δήλωσαν στο Politico ότι η φον ντερ Λάιεν είχε υπερβεί την εντολή της. Ένας ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ το έθεσε ωμά: «Λέει πράγματα που δεν είναι στην εντολή της».
Καναδάς
Στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, κατά την ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι η ΕΕ θα εξετάσει τη δυνατότητα να γίνει ο Καναδάς «συνδεδεμένο μέλος» της.
Το άρθρο 49 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση ορίζει ότι μόνο «ευρωπαϊκό κράτος» μπορεί να υποβάλει αίτηση ένταξης. Ο Καναδάς δεν είναι ευρωπαϊκό κράτος. Η αντίδραση των κρατών μελών ήταν έκπληξη και ανησυχία.
Η χορήγηση ιδιότητας μέλους στην ΕΕ είναι ευθύνη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, όχι της Προέδρου της Επιτροπής. Η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε την πρωτοβουλία χωρίς να συμβουλευτεί ούτε το Συμβούλιο, ούτε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Επινόησε μια νέα κατηγορία ιδιότητας μέλους σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση, προτού οι 27 κυβερνήσεις, τις οποίες υποτίθεται ότι υπηρετεί, είχαν την ευκαιρία να τη συζητήσουν.
Mercosur
Τον Φεβρουάριο του 2026, η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι η ΕΕ θα εφαρμόσει προσωρινά τη συμφωνία εμπορίου με το νοτιοαμερικανικό μπλοκ Mercosur — προτού το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ψηφίσει επ’ αυτής.
Η αποδοχή
Δημοσκοπικά δεδομένα αποκαλύπτουν ότι πολλοί Ευρωπαίοι δεν ξέρουν καν ποια είναι. Δημοσκόπηση του Politico που διενήργησε η Public First σε Γερμανία, Γαλλία και Ισπανία τον Σεπτέμβριο του 2026 έδειξε:
Γερμανία: Το 20% λέει ότι κάνει καλή δουλειά. Το 45% λέει ότι κάνει κακή δουλειά
Γαλλία: Μόνο το 12% λέει ότι κάνει καλή δουλειά. Σχεδόν το 1/3 λέει ότι κάνει κακή δουλειά
Ισπανία: Το 20% λέει ότι κάνει καλή δουλειά. Σχεδόν το 1/3 λέει ότι κάνει κακή δουλειά
Γαλλία: Περισσότεροι από ένας στους πέντε ερωτηθέντες δεν ήξεραν ποια είναι η φον ντερ Λάιεν
Ισπανία: Το 10% δεν ήξερε ποια είναι
Γερμανία: Το 5% δεν ήξερε ποια είναι
Αυτά είναι τα νούμερα μιας ηγέτιδας χωρίς εντολή. Δεν είναι αντιδημοφιλής με τον τρόπο που είναι αντιδημοφιλείς ο Μερτς και ο Μακρόν. Είναι άγνωστη. Και μια άγνωστη ηγέτιδα με ανεξέλεγκτη εξουσία δεν αποτελεί συνταγή δημοκρατικής λογοδοσίας.
Ακόμα και σήμερα και παρά τις αντιδράσεις που είχε προκαλέσει το Pfizergate, όταν η φον ντερ Λάιεν διαπραγματεύονταν συμβόλαια δισεκατομμυρίων ευρώ με τον CEO της Pfizer για την αγορά εμβολίων για τον Covid μέσω μηνυμάτων στο WhatsApp τα οποία ουδέποτε αποκάλυψε, συνεχίζει να κάνει διαπραγματεύσεις μέσω μηνυμάτων σε εφαρμογές που διαγράφουν αυτόματα τα μηνύματα αυτά.
Κρίση νομιμοποίησης
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει δομική κρίση νομιμοποίησης. Και η αρπαγή εξουσίας από την φον ντερ Λάιεν είναι ταυτόχρονα σύμπτωμα και αιτία. Το σύμπτωμα είναι ότι ηγέτες που εκλέχθηκαν από τους ψηφοφόρους, όπως ο Μακρόν και ο Μερτς είναι βαθιά αντιδημοφιλείς. Οι εντολές τους διαβρώνονται. Το κέντρο δεν αντέχει. Σε αυτό το κενό παρεμβαίνει η Πρόεδρος της Επιτροπής.
Η αιτία είναι ότι η φον ντερ Λάιεν συσσωρεύει εξουσίες που κανένα κείμενο Συνθήκης δεν της χορηγεί. Μιλά για εξωτερική πολιτική χωρίς εντολή. Επινοεί νέες κατηγορίες ιδιότητας μέλους χωρίς να συμβουλεύεται τα κράτη μέλη. Εφαρμόζει εμπορικές συμφωνίες πριν ψηφίσουν τα κοινοβούλια. Και τα κάνει όλα αυτά χωρίς να έχει αντιμετωπίσει ποτέ έναν Ευρωπαίο ψηφοφόρο.
Το ερώτημα δεν είναι αν η φον ντερ Λάιεν είναι προσωπικά δημοφιλής — δεν είναι. Το ερώτημα είναι αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να λειτουργήσει όταν ο πιο ισχυρός αξιωματούχος της δεν έχει δημοκρατική εντολή και οι αξιωματούχοι που έχουν εντολές είναι πολύ αδύναμοι για να την σταματήσουν.
Όταν η ευρωβουλευτής Μανόν Ομπρί ρώτησε την φον ντερ Λάιεν «Ποιος σου έδωσε δημοκρατική και λαϊκή εντολή γι’ αυτό;» — η Πρόεδρος της Επιτροπής δεν απάντησε. Δεν μπορούσε. Διότι η απάντηση είναι: κανείς. Και αυτό είναι το πρόβλημα.
