Του Αλέξανδρου Δημητρίου *
Οι Βρυξέλλες παριστάνουν τις … ανήξερες για τις αιτίες που προκαλούν τις κοινωνικές εκρήξεις, οι οποίες εκφράζονται με τις μαζικές διαδηλώσεις διαμαρτυρίας σε Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Βέλγιο, κ.λ.π.. Ασχολούνται, όμως, με άλλα «σοβαρά» θέματα. Οπως για παράδειγμα που θα βρει τα 70 δις ευρώ που ζητάει επιπλέον ο Ζελένσκι. Ποιοι θα είναι οι εκπρόσωποι της σε μια διαπραγμάτευση για το μέλλον της Ουκρανίας. Το θέμα το συζητούν ζωηρά παντού -μεταξύ τους-, δίχως όμως να ρωτούν έναν από τους … ξενοδόχους. Τη Μόσχα.
Στο 19ο διεθνές Ευρασιατικό Οικονομικό Φόρουμ της Βερόνας που διεξήχθη τις προηγούμενες ημέρες στην Κωνσταντινούπολη, ο Ρώσος υφυπουργός Εξωτερικών, Αλεξάντρ Γκρουσκό, είπε ότι ΕΕ έχει πάψει να αποτελεί έναν «πόλο ειρήνης» και πλέον ο μόνος λόγος ύπαρξης της (raison d’ être) είναι η αντιπαράθεση με τη Ρωσία. Υπ’ αυτή την έννοια, δε μπορεί να υπάρξει κάποια βάση για διάλογο.
Ο ίδιος μετέφερε ξεκάθαρα τη «γραμμή» της Μόσχας: Από τα έως τώρα δεδομένα, φαντάζει απίθανο να δεχτεί η Μόσχα απεσταλμένους των Βρυξελλών ως «ουδέτερους διαμεσολαβητές» για τη διευθέτηση του πολέμου στην Ουκρανία, που επί της ουσίας έχει μετατραπεί σε πόλεμο ΝΑΤΟ – Ρωσίας.
Η Μόσχα δεν δέχεται να καθίσουν στο τραπέζι οι Ευρωπαίοι
Και όμως, παρ’ ότι οι σχέσεις Ευρώπης – Μόσχας κινούνται σε κατώτερες και από πολικές θερμοκρασίες, στις Βρυξέλλες συζητούν σενάρια για συμμετοχή εκπροσώπων της ΕΕ σε ενδεχόμενες ειρηνευτικές συνομιλίες για το Ουκρανικό. Μάλιστα, κυκλοφόρησαν ονόματα, όπως αυτό του Φινλανδού προέδρου, Στουμπ, που φέρεται και ο επικρατέστερος διότι, εκτός των άλλων, είναι … συμπαίκτης του Ντόναλντ Τραμπ στο γκολφ!
Άλλη υποψηφιότητα είναι αυτή της Τζόρτζια Μελόνι. Αυτό κουβεντιαζόταν στα πηγαδάκια, στο περιθώριο των εργασιών του Φόρουμ της Βερόνας, μεταξύ Ιταλών συμμετεχόντων, οι οποίοι, παρά τη ρωσοφοβία στην ΕΕ, εξακολουθούν να κρατούν ανοικτές γέφυρες επικοινωνίας με τη Ρωσία. Ακούγονται, επίσης, ονόματα των πρωθυπουργών της Νορβηγίας και της Τσεχίας, αλλά και των «γερακίνων», Ουρσούλα Φον Ντερ Λαιεν και Κάγια Κάλας.
Υπό αυτό το πρίσμα, εύλογα προκύπτει το ερώτημα: Τότε πως η Μόσχα επιχειρεί να τα «βρει» με την Ουάσιγκτον, όταν οι ΗΠΑ αποτελούν την καρδιά και την ψυχή του ΝΑΤΟ; Η απάντηση είναι απλή. Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν, χρηματοδότησαν, στήριξαν με όλα τα μέσα αυτόν τον πόλεμο, συμπαρασύροντας ολόκληρη τη Δύση. Αρα μόνο με αυτές μπορεί να βρεθεί διέξοδος, εκτιμούν στο Κρεμλίνο. Λύση στη βάση των δεδομένων «επί του εδάφους», επιμένει η ρωσική πλευρά, και εγγυήσεις ασφαλείας για τις δυο πλευρές και την Ευρώπη, συνολικά. Ουσιαστικά, δηλαδή, επιστροφή στις προτάσεις που έδωσε εγγράφως η Ρωσία τον Δεκέμβριο 2021, αλλά η Δύση τότε τις απέρριψε πανηγυρικώς.
Ουκρανικό – Γάζα: Δύο μέτρα και δύο σταθμά
Στο Ευρασιατικό Φόρουμ, όπου για πρώτη φορά συμμετείχαν και Αμερικανοί, ακούστηκαν ενδιαφέρουσες απόψεις από παράγοντες που μόλις πριν ένα – δυο χρόνια είτε απουσίαζαν είτε ήταν συγκρατημένοι στις τοποθετήσεις τους.
Ενδεικτικά, ο Μπιλάλ Ερντογάν, γιος του Τούρκου προέδρου και, σύμφωνα με εκτίμηση του Bloomberg, η οποία πάντως έως τώρα δεν έχει επιβεβαιωθεί, προαλειφόμενος «διάδοχός» του, το 2028, εξέφρασε τη θέση ότι δεν ευσταθούν οι ισχυρισμοί των Ευρωπαίων, σύμφωνα με τους οποίους η Ρωσία αποτελεί σοβαρή απειλή για την Ευρώπη, και για αυτό επιμένουν μανιωδώς να στηρίζουν τον Ζελένσκι. Η ιστορία των δυο παγκόσμιων πολέμων, ανέφερε στην ομιλία του, δείχνει ότι μια τέτοια άποψη δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Συγκρίνοντας, επίσης, τη στάση της ΕΕ στο Ουκρανικό με τη «γενοκτονία στη Γάζα» και την επίθεση Ισραήλ – ΗΠΑ κατά του Ιράν, είπε ότι οι Βρυξέλλες κωφεύουν.
Ο διπλός ο στόχος των ΗΠΑ κατά Ευρώπης και Ρωσίας
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες, ωστόσο, ήταν και κάποιες φωνές … από τις παλιές καλές εποχές της άνθισης των σχέσεων ΕΕ – Ρωσίας. Οπως του πρώην πρωθυπουργού της Ιταλίας και πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ρομάνο Πρόντι, ο οποίος έκανε λόγο για έξωθεν δύναμη που διαίρεσε την Ευρώπη αποκόβοντας τη από τη Ρωσία. Ανάλογη θέση που είχε εκφράσει πρόσφατα το Μέσον Ενημέρωσης, L’ Antidiplomatico, γράφοντας για τον «πολιτιστικό πόλεμο» των ΗΠΑ κατά της Ευρώπης.
Βέβαια ο γηραιός Ιταλός πολιτικός φροντίζει να μη αναφέρεται στα συστημικά προβλήματα της ενωμένης Ευρώπης που τόσο υπηρέτησε, να αποφεύγει τις «κακοτοπιές» των συνεχών περικοπών στα κοινωνικά προγράμματα, τις βιομηχανικές ζώνες που παρακμάζουν στην διαρκώς αποβιομηχανοποιούμενη Ευρώπη. Ζητήματα που αποτελούν καίριες αιτίες του ξεσηκωμού μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας σε χώρες – μέλη της ΕΕ.
Το κύκνειο άσμα του νεοφιλελευθερισμού
Πιο προωθημένες φάνταζαν οι θέσεις του ιδρυτή του ευρασιατικού οικονομικού Φόρουμ της Βερόνας, τραπεζίτη, καθηγητή και συγγραφέα, Αντόνιο Φάλικο. Χαρακτήρισε τις μεγάλες διενέξεις των ημερών μας ως το «κύκνειο άσμα» του νεοφιλελεύθερου, μονοπολικού, νεοαποικιοκρατικού κόσμου. Η ομάδα κρατών των BRICS+ δείχνει το νέο δρόμο κίνησης της ανθρωπότητας, είπε ο Ιταλός καθηγητής. Πρόκειται για ομάδα δυναμικά αναπτυσσόμενων χωρών, όχι ενάντια στη Δύση, αλλά χωρίς συμμετοχή της Δύσης.
Ότι και να συμβεί στις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, εκτιμά ο Φάλικο, δεν πρόκειται να υπάρχει επιστροφή στο μονοπολικό κόσμο. Δεν υπάρχουν ούτε οικονομικές – πολιτικές, ούτε και στρατιωτικές δυνατότητες για κάτι τέτοιο.
Δεν ήταν μακρυά από αυτή την άποψη και η θέση του έμπειρου Αμερικανού αναλυτή, συμβούλου του πρώην προέδρου Τζωρτζ Μπους, Τόμας Γκραμ. Κατά τον ίδιον, οι ΗΠΑ επεδίωξαν να οδηγήσουν σε σύγκρουση και να βάλουν στο περιθώριο Ευρώπη και Ρωσία ώστε να ασχοληθούν ανενόχλητες με την ανερχόμενη, για τα συμφέροντα τους, κινεζική απειλή. Παραδέχεται πως για τη χώρα του, η διαμόρφωση ενός νέου, πολυπολικού κόσμου αποτελεί «ανήκουστη πρόκληση» και θα κάνει τα πάντα για να την αποτρέψει.
Προς έναν νέο κόσμο
Να σημειωθεί πως, από το 2010 κιόλας, η τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Χίλαρι Κλίντον, υποστήριζε ότι η Ουάσιγκτον θα κάνει τα πάντα για να εμποδίσει τέτοιες εξελίξεις. Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, όμως, τα μέλη των BRICS+ διπλασιάστηκαν, ενώ τρεις δεκάδες χώρες μετέχουν πλέον ως μόνιμοι παρατηρητές.
Κοινή πεποίθηση μεταξύ των μετεχόντων και οργανωτών του Ευρασιατικού Οικονομικού Φόρουμ, που κλείνει πλέον 20ετια, είναι πως η εικόνα της παγκόσμιας σκακιέρας αλλάζει, ενώ υπάρχει σαφώς μετατόπιση προς Ανατολάς. Ενδεικτικό είναι, άλλωστε, ότι στην Ασία παράγονται πλέον σχεδόν τα 2/3 του παγκόσμιου ΑΕΠ, έχουν συσσωρευτεί γιγάντιες παραγωγικές δυνάμεις, από εκεί περνούν βασικές αρτηρίες μεταφορών και εμπορικοί δρόμοι.
* Ιστορικός, διεθνολόγος
