Γράφει η Μαρία Καραντουμάνη*
Ύστερα από την επιδίκαση αποζημίωσης ύψους 660 εκατ. δολαρίων, η Greenpeace International ανοίγει τον δρόμο για την εφαρμογή της νέας ευρωπαϊκής νομοθεσίας κατά των SLAPP αγωγών, φέρνοντας την αμερικανική εταιρεία πετρελαϊκών αγωγών Energy Transfer ενώπιον των δικαστηρίων στην Ολλανδία.
Η Greenpeace International φέρνει για πρώτη φορά τον αμερικανικό ενεργειακό κολοσσό Energy Transfer ενώπιον των ευρωπαϊκών δικαστηρίων, σε μια ιστορική υπόθεση που εφαρμόζει για πρώτη φορά τη νέα Οδηγία της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά των SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation). Στις 2 Ιουλίου 2025 ξεκίνησε η πρώτη ακρόαση της υπόθεσης στο Άμστερνταμ, τραβώντας την προσοχή της διεθνούς κοινότητας.
Από τις όχθες του Missouri στο δικαστήριο του Άμστερνταμ: Το χρονικό της διαμάχης
Η Energy Transfer, ιδιοκτήτρια του αμφιλεγόμενου έργου Dakota Access Pipeline, υπέβαλε δύο διαδοχικές αγωγές κατά της Greenpeace στις ΗΠΑ, κατηγορώντας την ότι οργάνωσε και υποκίνησε τις κινητοποιήσεις του Standing Rock το 2016. Οι διαμαρτυρίες αυτές ξεκίνησαν τον Απρίλιο 2016 από αυτόχθονες κοινότητες και υποστηρικτές τους στις βόρειες ΗΠΑ και έληξαν τον Φεβρουάριο 2017, μετά από επέμβαση της Εθνοφρουράς. Οι ιθαγενείς προειδοποιούσαν ότι μια πιθανή διαρροή θα μπορούσε να μολύνει το νερό, προκαλώντας σοβαρή καταστροφή στην υγεία και το περιβάλλον, ενώ υποστήριζαν ότι ο αγωγός απειλεί ιερούς χώρους και αρχαίους τάφους. Η πρώτη υπόθεση απορρίφθηκε, όμως η δεύτερη συνεχίζεται.
Πρόσφατα, ένορκοι στη Βόρεια Ντακότα διέταξαν την Greenpeace να καταβάλει πάνω από 660 εκατομμύρια δολάρια σε αποζημιώσεις, κρίνοντας ότι οι ενέργειές της παρεμπόδισαν την κατασκευή του αγωγού.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η Greenpeace επέλεξε να «αντεπιτεθεί» δικαστικά στην Ευρώπη, διεκδικώντας αποζημίωση για τις ζημιές και τα δικαστικά έξοδα που υπέστη από τις καταχρηστικές SLAPP αγωγές στις ΗΠΑ. Η οργάνωση υποστηρίζει ότι οι αγωγές αυτές αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα SLAPP, δηλαδή στρατηγικές νομικές κινήσεις που χρησιμοποιούνται από ισχυρές εταιρείες, με στόχο την οικονομική εξάντληση των μη κερδοσκοπικών οργανισμών και τη φίμωση της δημόσιας κριτικής. Σύμφωνα με την οργάνωση CASE (Coalition Against SLAPPs in Europe), την περίοδο 2010–2023 καταγράφηκαν 1.049 υποθέσεις SLAPP στην Ευρώπη, με τον αριθμό να αυξάνεται ανησυχητικά τα τελευταία χρόνια.
Υπενθυμίζεται ότι η νέα Οδηγία 2024/1019 της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που εγκρίθηκε τον Απρίλιο 2024, στοχεύει ακριβώς στην προστασία δημοσιογράφων, ακτιβιστών και φορέων της κοινωνίας των πολιτών από τέτοιου είδους καταχρηστικές αγωγές. Δίνει στα κράτη μέλη προθεσμία έως τον Μάιο 2026 για την ενσωμάτωσή της στο εθνικό τους δίκαιο, με την Ολλανδία να πρωτοστατεί, εφαρμόζοντάς την άμεσα. Έτσι, η υπόθεση της Greenpeace αποτελεί την πρώτη ουσιαστική εφαρμογή της στην Ένωση.
Συμμαχία οργανώσεων και δημοσιογράφων για την υπεράσπιση της ελευθερίας του λόγου
Περισσότερες από 40 οργανώσεις και δημοσιογραφικοί φορείς σε 15 χώρες εξέφρασαν δημόσια στήριξη στη Greenpeace, καλώντας τις κυβερνήσεις να επιταχύνουν τη νομοθετική εφαρμογή. Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων, μέσω της προέδρου Maja Sever, δήλωσε: «Μετά από χρόνια διαπραγματεύσεων, ήρθε η ώρα να δούμε πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη η ευρωπαϊκή Οδηγία κατά των SLAPP και να δοκιμαστεί η αποτελεσματικότητά της στην προστασία της δημόσιας συμμετοχής. Σήμερα, οι Ευρωπαίοι δημοσιογράφοι στέκονται σταθερά στο πλευρό της Greenpeace: ενάντια στην κατάχρηση εξουσίας, υπέρ της ελευθερίας έκφρασης και του δικαιώματος στη διαμαρτυρία. Αυτή η υπόθεση μας αφορά όλους.»
Η Energy Transfer δεν αποτελεί τη μοναδική περίπτωση εταιρείας που χρησιμοποίησε SLAPP ως εργαλείο πίεσης. Στην Ευρώπη, η Greenpeace έχει βρεθεί αντιμέτωπη και με άλλες πετρελαϊκές εταιρείες. Χαρακτηριστικά, τον Μάρτιο του 2024, η Greenpeace Γαλλίας νίκησε την TotalEnergies σε υπόθεση SLAPP, ενώ η Greenpeace UK και η Greenpeace International ανάγκασαν τη Shell να αποσύρει τη δική της αγωγή τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Παράλληλα, η Greenpeace Ιταλίας και η Greenpeace Ολλανδίας συνεχίζουν να δίνουν νομική μάχη κατά της ENI στην Ιταλία.
Εάν τελικά τα ολλανδικά δικαστήρια δικαιώσουν την Greenpeace, η απόφαση αυτή θα αποτελέσει σημαντικό νομικό προηγούμενο. Θα ενδυναμώσει οργανώσεις και δημοσιογράφους σε όλη την Ευρώπη, προσφέροντας ένα ισχυρό «νομικό ανάχωμα»απέναντι στις πολυεθνικές που επιχειρούν να καταπνίξουν τον δημόσιο διάλογο.
Όπως δήλωσε ο Mads Christensen, Διευθύνων Σύμβουλος της Greenpeace International: «Η επίθεση της Energy Transfer στο δικαίωμα της διαμαρτυρίας είναι επίθεση στην ελευθερία του λόγου όλων μας. Αυτή η υπόθεση είναι μόνο η αρχή της αντίστασης απέναντι στις τακτικές εκφοβισμού των εταιρειών ορυκτών καυσίμων».
* Νομική συντάκτρια του portal της Νομικής Βιβλιοθήκης
Πηγή: https://daily.nb.org/
