Του Ζαφείρη Χατζηδήμου
Η ακροδεξιά στην Ευρώπη έχει βαθιές ρίζες, με τις πρώτες εμφανίσεις της να χρονολογούνται από τις αρχές του 20ού αιώνα. Ωστόσο, η μορφή και η φύση της ακροδεξιάς έχουν εξελιχθεί με την πάροδο του χρόνου. Ιδιαίτερα μετά τα αποτελέσματα των Ευρωεκλογών του 2024, η άνοδος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη είναιπλέον ένας “άμεσος και ορατός κίνδυνος που έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία και προβληματισμό σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο. Η άνοδος της ακροδεξιάς όμως , δεν επήλθε σε μια νύχτα. Δεν είναι μια μονοδιάστατη και ευκαιριακή, πολιτική, πολιτισμική και κοινωνιολογική αναταραχη στο Status Quo της Ευρώπης. Γεννήθηκε και “μεγάλωσε” μέσα από την άγνοια των ευρωπαίων πολιτικών καθώς και μια πληθώρα παραγόντων που οι ίδιοι οι ευρωπαίοι ηγέτες αμέλησαν ή υποτίμησαν.
Ποια είναι όμως τα λάθη οι αβλεψίες που οδήγησαν στο να θεριέψει η απειλή;
Οι μεγάλες ροές μεταναστών και προσφύγων, ιδιαίτερα μετά τον εμφύλιο της Συρίας και τις συγκρούσεις στις χώρες της κεντρικής Αφρικής, έχουν προκαλέσει ανησυχίες σε πολλούς πολίτες σχετικά με την ασφάλεια, την πολιτιστική ταυτότητα και την οικονομική επιβάρυνση. Οι ακροδεξιοί πολιτικοί εκμεταλλεύονται αυτές τις ανησυχίες, υποσχόμενοι αυστηρότερα μέτρα ελέγχου της μετανάστευσης.
Παράλληλα, οι απανωτές οικονομικές κρίσεις, η ανεργία, η στεγαστική κρίση και η αύξηση της ανισότητας έχουν δημιουργήσει αίσθημα ανασφάλειας και απογοήτευσης σε δεκάδες εκατομμύρια πολιτών – της κατά τα άλλα – «Ευρώπης των λαών». Η ακροδεξιά υπόσχεται προστασία των εθνικών συμφερόντων και υποστηρίζει πολιτικές που προωθούν τον οικονομικό προστατευτισμό.
Δεν λείπει και η απογοήτευση προς το υπάρχον πολιτικό υπάρχον κατεστημένο, με αποτέλεσμα πολλοί πολίτες από όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ να αισθάνονται απογοήτευση από τα παραδοσιακά κόμματα και τους πολιτικούς που θεωρούν ότι δεν αντιπροσωπεύουν πλέον τα συμφέροντά τους. Για εκατομμύρια ευρωπαίους πολίτες η «Ευρώπη των λαών» υπό αυτές τις ηγεσίες είναι μια χίμαιρα. Η ακροδεξιά και εδώ, παρουσιάζεται ως εναλλακτική λύση που αμφισβητεί το κατεστημένο και υπόσχεται ριζικές αλλαγές.
Όμως και η παγκοσμιοποίηση καθώς και οι βίαιες αλλαγές στις κοινωνικές αξίες και παραδόσεις έχουν οδηγήσει σε ανησυχίες πολλά κοινωνικά στρώματα στην Ευρώπη, ότι θα απωλέσουν την εθνική και πολιτιστική τους ταυτότητα.
Άλλος ένας σημαντικός παράγοντας είναι η αύξηση της εγκληματικότητας και της βίας. Αν και οι στατιστικές από κάθε μία χώρα-μέλος της ΕΕ, δεν υποστηρίζουν πάντα την άποψη ότι η εγκληματικότητα έχει αυξηθεί, η αίσθηση της ανασφάλειας και η αντίληψη για την εγκληματικότητα έχουν αυξηθεί μεταξύ των ευρωπαίων πολιτών, ιδιαίτερα στις χώρες του βορρά σε σχέση με αυτές του νότου. Πλέον οι πολίτες, όπως στη Γερμανία, την Αυστρία, την Ολλανδία, την Σουηδία και τις Βαλτικές Χώρες επιθυμούν αυστηρότερα μέτρα ασφάλειας και γενικότερα την εφαρμογή του αμερικανικού σκληρού μοντέλου αστυνόμευσης, γνωστού και ως δόγμα: «νόμος και τάξη».
Δεν λείπει και η απογοήτευση προς το υπάρχον πολιτικό υπάρχον κατεστημένο, με αποτέλεσμα πολλοί πολίτες από όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ να αισθάνονται απογοήτευση από τα παραδοσιακά κόμματα και τους πολιτικούς που θεωρούν ότι δεν αντιπροσωπεύουν πλέον τα συμφέροντά τους.
Και φυσικά ο αρνητικός ρόλος των ΜΜΕ και η προπαγάνδα στα κοινωνικά δίκτυα. Η διάδοση κατασκευασμένων πληροφοριών και ψευδών ειδήσεων, χωρίς έλεγχο και τιμωρία μέσω των κοινωνικών δικτύων και των μέσων μαζικής ενημέρωσης έχει «εκτοξεύσει» την άνοδο της ακροδεξιάς. Ιδιαίτερα η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για τη διάδοση της προπαγάνδας και την κινητοποίηση ψηφοφόρων δείχνει πως έχει ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα, όπως αυτά καταγράφονται στα ποσοστά της ακροδεξιάς στην Ευρωπαϊκή Ενωση.
Γιατί η αριστερά «χάνεται» από την Ευρωπαϊκό χάρτη;
Η αριστερά στην Ευρώπη αντιμετωπίζει μια σειρά από προκλήσεις και λόγους για την πτώση της επιρροής της σε πολλές χώρες. Ποιές προκλήσεις όμως η αριστερά δείχνει ανύμπορη ανίκανη να τις αντιμετωπίσει όχι γιατί δεν μπορούσε αλλά κυρίως γιατί φέρθηκε αλλαζονικά υποτιμώντας τον κίνδυνο;
Οικονομική Παγκοσμιοποίηση και Νεοφιλελευθερισμός: Οι πολιτικές λιτότητας, οι μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας και η αποδυνάμωση των συνδικάτων έχουν αποδυναμώσει την παραδοσιακή εκλογική βάση της αριστεράς, δηλαδή την εργατική τάξη.
Μεταναστευτική Κρίση και Πολιτική του Φόβου: Η αύξηση της μετανάστευσης και η άνοδος της εθνικιστικής ρητορικής έχουν οδηγήσει πολλούς ψηφοφόρους, που παραδοσιακά υποστήριζαν την αριστερά, να στραφούν προς δεξιούς και ακροδεξιούς πολιτικούς.
Πολιτική Κατακερματισμού: Η άνοδος νέων πολιτικών κομμάτων και κινημάτων, όπως τα οικολογικά κόμματα και τα κινήματα κατά της λιτότητας, έχουν αποδυναμώσει την παραδοσιακή αριστερά, κατακερματίζοντας την ψήφο της.
Διαφθορά και Αποτελεσματικότητα: Ορισμένα αριστερά κόμματα έχουν υποστεί πλήγματα από σκάνδαλα διαφθοράς ή έχουν κριθεί για την αναποτελεσματικότητά τους όταν βρέθηκαν στην εξουσία.
Άνοδος των Δεξιών Λαϊκιστών: Οι δεξιοί λαϊκιστές έχουν επιτύχει να εκμεταλλευτούν την απογοήτευση και τον θυμό των ψηφοφόρων, προσφέροντας απλές λύσεις σε περίπλοκα προβλήματα, κάτι που δυσκολεύει την αριστερά να ανταγωνιστεί.
Αυτοί είναι μερικοί από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η αριστερά στην Ευρώπη καταποντίζεται. Φυσικά η κατάσταση είναι αρκετά πολύπλοκη και διαφέρει από χώρα σε χώρα, αλλά οι παραπάνω παράγοντες έχουν επηρεάσει γενικά την αριστερά σε όλη την γηραιά ήπειρο.
