Του Ζαφείρη Χατζηδήμου
Η πρώην βασιλική οικογένεια της Ελλάδας, πλέον γνωστή με το επώνυμο Γλύξμπουργκ-Ντεγκρές, έχει αυξήσει τη δημόσια παρουσία της τα τελευταία χρόνια. Η στρατηγική τους επικεντρώνεται στη διατήρηση μιας εικόνας αμερόληπτης, φιλανθρωπικής και πολιτιστικής επιρροής, κάτι που έχει εγείρει ερωτήματα σχετικά με το εάν θα μπορούσε η οικογένεια αυτή να επιχειρήσει μια πολιτική επιστροφή.
Παρότι μια ευθεία επαναφορά της μοναρχίας φαντάζει δύσκολη, υπάρχουν πολιτικές και κοινωνικές παράμετροι που θα μπορούσαν να καταστήσουν εφικτή τη δημιουργία ενός πολιτικού σχηματισμού που θα είχε ως έμμεσο στόχο την ενίσχυση της δυναστείας τους στην ελληνική πολιτική σκηνή.
Η ιστορική μνήμη και η επιλεκτική λήθη
Η ιστορία έχει δείξει ότι οι πολιτικές κρίσεις και η απογοήτευση από το υπάρχον σύστημα μπορούν να λειτουργήσουν υπέρ εναλλακτικών λύσεων, ακόμα και αν αυτές έχουν απορριφθεί στο παρελθόν. Στην Ελλάδα, η πολιτική αστάθεια, η οικονομική κρίση και η διάχυτη δυσπιστία προς το πολιτικό κατεστημένο έχουν δημιουργήσει ένα εύφορο έδαφος για νέες πολιτικές αφηγήσεις.
Σε αρκετές χώρες της Ευρώπης, πρώην βασιλικές οικογένειες έχουν επιχειρήσει να επανέλθουν μέσω πολιτικών σχημάτων, όπως στη Βουλγαρία με τον Σιμεόν Β’, που εξελέγη πρωθυπουργός. Αν η δυσαρέσκεια προς τα υπάρχοντα κόμματα αυξηθεί, δεν αποκλείεται να εμφανιστεί ένα πατριωτικό ή ενωτικό πολιτικό κίνημα που θα επιχειρήσει να εκμεταλλευτεί αυτή την απογοήτευση.
Ένα από τα μεγαλύτερα όπλα της πρώην βασιλικής οικογένειας είναι το γεγονός ότι ο ελληνικός λαός ξεχνάει εύκολα. Οι νεότερες γενιές δεν έχουν βιώσει τη μοναρχία και η αρνητική ιστορική μνήμη που συνδέεται με τον Κωνσταντίνο Β’ και τις πολιτικές του παρεμβάσεις έχει αρχίσει να εξασθενεί.
Τα περισσότερα σκάνδαλα της δυναστείας Γλύξμπουργκ δεν αποτελούν πλέον ζωντανό ζήτημα για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού, ενώ η πολιτική ιστορία τους εμφανίζεται σε ορισμένους ως μια παλιά ιστορία που μπορεί να επαναξιολογηθεί. Η επαναφορά ιστορικών ονομάτων δεν είναι σπάνιο φαινόμενο στην Ελλάδα.
Πολιτικές δυναστείες όπως των Παπανδρέου, Καραμανλή και Μητσοτάκη έχουν αποδείξει ότι η ιστορική μνήμη διαγράφεται γρήγορα όταν οι περιστάσεις το επιτρέπουν.
Η καλλιέργεια της δημόσιας εικόνας
Η επικοινωνιακή στρατηγική των Ντεγκρές είναι προσεκτικά σχεδιασμένη. Αποφεύγουν πολιτικές δηλώσεις και εστιάζουν σε κοινωνικές και φιλανθρωπικές δραστηριότητες. Εμφανίζονται ως καθαροί και μη διεφθαρμένοι, σε αντίθεση με το πολιτικό σύστημα που έχει φθαρεί από σκάνδαλα. Χρησιμοποιούν την κοσμοπολίτικη εικόνα τους, καθώς έχουν μεγαλώσει και ζήσει στο εξωτερικό, ενισχύοντας την αίσθηση ότι είναι ανεξάρτητοι από τις τοπικές πολιτικές αντιπαλότητες. Δεν δείχνουν πολιτικές φιλοδοξίες, διατηρώντας μια στρατηγική ουδετερότητας, παρότι η παρουσία τους στα ελληνικά κοινωνικά δρώμενα αυξάνεται διαρκώς.
Η μέθοδος αυτή θυμίζει τη στρατηγική άλλων βασιλικών οικογενειών της Ευρώπης που έχουν καταφέρει να παραμείνουν δημοφιλείς, ακόμα και σε χώρες όπου η μοναρχία έχει καταργηθεί.
Το σενάριο της πολιτικής επανόδου
Αν η πρώην βασιλική οικογένεια επιδιώξει ενεργή πολιτική ανάμειξη, το πιο ρεαλιστικό σενάριο δεν θα ήταν η άμεση διεκδίκηση της μοναρχίας, αλλά η δημιουργία ενός πολιτικού κόμματος που θα στηρίζεται σε πατριωτικές και εθνικές αξίες.
Η δημιουργία ενός ενωτικού κόμματος που δεν θα αναφερόταν ευθέως στη μοναρχία, αλλά θα υπονοούσε μια επιστροφή στην ιστορική συνέχεια, η συγκέντρωση δυσαρεστημένων πολιτών από όλα τα κόμματα, η στήριξη από επιχειρηματικά συμφέροντα και ΜΜΕ που μπορεί να δουν στη μοναρχία μια πιο σταθερή πολιτική εναλλακτική, η χρήση της εθνικής ταυτότητας και της πολιτιστικής κληρονομιάς ώστε να προσελκύσουν συντηρητικούς ψηφοφόρους και η προβολή της νέας γενιάς της οικογένειας ως σύγχρονων ηγετών, θα μπορούσαν να είναι βασικοί πυλώνες μιας τέτοιας στρατηγικής.
Ένα ακραίο σενάριο, αν και δύσκολο να πραγματοποιηθεί, θα ήταν ένα δημοψήφισμα για την επαναφορά της μοναρχίας ως θεσμικού ρόλου, ακολουθώντας το παράδειγμα άλλων χωρών.
Ναι μεν, αλλά…
Αν και η άμεση επιστροφή της μοναρχίας είναι μάλλον απίθανη, η δυνατότητα της πρώην βασιλικής οικογένειας να αποκτήσει πολιτική επιρροή μέσω ενός νέου κόμματος ή έμμεσων μηχανισμών δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Οι κρίσιμες προϋποθέσεις για να συμβεί κάτι τέτοιο θα ήταν μια σοβαρή πολιτική και οικονομική κρίση που θα διέλυε την εμπιστοσύνη στα υπάρχοντα κόμματα, μια επιτυχής επικοινωνιακή στρατηγική που θα πρόβαλε την οικογένεια ως σταθεροποιητικό παράγοντα, η δημιουργία ενός πολιτικού σχηματισμού που δεν θα παρουσίαζε ανοιχτά φιλομοναρχικά στοιχεία αλλά θα λειτουργούσε έμμεσα προς αυτήν την κατεύθυνση και η στήριξη από ισχυρά οικονομικά συμφέροντα και μέσα ενημέρωσης.
Το αν οι Ντεγκρές θα κάνουν το επόμενο βήμα εξαρτάται από τις εξελίξεις στην πολιτική σκηνή, αλλά αν το πολιτικό σκηνικό αποσταθεροποιηθεί σε μεγαλύτερο βαθμό, δεν αποκλείεται να επιχειρήσουν μια επιστροφή, έστω και με διαφορετική μορφή.
Η ΤΑΡΑΧΩΔΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Η βασιλική οικογένεια της Ελλάδας είχε μια ταραχώδη ιστορία από το 1843 έως το 1995, με πολλές παρεμβάσεις στην πολιτική ζωή της χώρας, που συχνά είχαν αρνητικές συνέπειες. Παρακάτω είναι μια απαρίθμηση των κυριότερων αρνητικών ενεργειών τους:
19ος Αιώνας (1843 – 1900)
Επιβολή από ξένες δυνάμεις (1843) – Ο Όθωνας επιβλήθηκε ως βασιλιάς από τις Μεγάλες Δυνάμεις (Βρετανία, Γαλλία, Ρωσία) χωρίς τη συναίνεση του ελληνικού λαού.
Απολυταρχική διακυβέρνηση (1833-1843) – Ο Όθωνας κυβέρνησε χωρίς σύνταγμα μέχρι την Επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, που τον ανάγκασε να παραχωρήσει συνταγματική μοναρχία.
Κακοδιαχείριση και αποπομπή Όθωνα (1862) – Ο Όθωνας εξορίστηκε καθώς είχε προκαλέσει δυσαρέσκεια με τη διακυβέρνησή του, τον αυταρχισμό και την κακή οικονομική κατάσταση.
Εθνικός Διχασμός για τη διαδοχή (1863) – Η αντικατάσταση του Όθωνα με τον Γεώργιο Α’ έγινε με έντονη ανάμειξη ξένων δυνάμεων, υπονομεύοντας την εθνική κυριαρχία.
Υπογραφή της Συνθήκης της Κωνσταντινούπολης (1881) – Ο Γεώργιος Α’ αποδέχτηκε την προσάρτηση της Θεσσαλίας και της Άρτας με όρους που δεν ευνοούσαν πλήρως την Ελλάδα.
Δυσμενής πορεία του πολέμου του 1897 – Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Α’ ανέλαβε την ηγεσία του στρατού στον καταστροφικό Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, οδηγώντας σε ταπεινωτική ήττα και οικονομικό εξευτελισμό.
20ος Αιώνας (1900 – 1995)
Αντίδραση στον Ελευθέριο Βενιζέλο (1915-1917) – Ο Κωνσταντίνος Α’ αρνήθηκε να συνταχθεί με την Αντάντ στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, προκαλώντας τον Εθνικό Διχασμό και οδηγώντας στην εξορία του.
Κακή διαχείριση της Μικρασιατικής Εκστρατείας (1920-1922) – Η επιστροφή του Κωνσταντίνου Α’ έφερε την κατάρρευση της ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας στη Μικρά Ασία και την Καταστροφή του 1922.
Επιβολή δικτατορίας Πάγκαλου με σιωπηλή αποδοχή της βασιλείας (1925-1926) – Ο Γεώργιος Β’ δεν αντέδρασε στη δικτατορία του Πάγκαλου.
Συμμετοχή στο πραξικόπημα του 1935 – Ο βασιλιάς Γεώργιος Β’ επέστρεψε στην εξουσία μέσω στρατιωτικού κινήματος και δημοψηφίσματος που χαρακτηρίστηκε στημένο.
Στήριξη του δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά (1936-1941) – Ο Γεώργιος Β’ στήριξε τη μετατροπή της Ελλάδας σε δικτατορία, που κατέλυσε το κοινοβούλιο και τις ελευθερίες.
Απόδραση της βασιλικής οικογένειας κατά τη γερμανική εισβολή (1941) – Ο βασιλιάς Γεώργιος Β’ και η κυβέρνησή του εγκατέλειψαν τη χώρα χωρίς ουσιαστική οργάνωση αντίστασης.
Ανατροπή της Λαϊκής Κυριαρχίας (1946) – Το δημοψήφισμα του 1946 για την επαναφορά του βασιλιά θεωρήθηκε νοθευμένο, επιδεινώνοντας τον Εμφύλιο Πόλεμο.
Υποστήριξη των ξένων παρεμβάσεων στον Εμφύλιο (1946-1949) – Ο βασιλιάς Παύλος και η βασίλισσα Φρειδερίκη συνεργάστηκαν με τις ΗΠΑ και τη Βρετανία, διχάζοντας τον λαό.
Βασιλικές αυθαιρεσίες της Φρειδερίκης (1950-1967) – Η βασίλισσα Φρειδερίκη εμπλεκόταν συνεχώς στην πολιτική, υποστηρίζοντας συντηρητικές δυνάμεις και προκαλώντας έντονες αντιδράσεις. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι η δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ Γρηγόρη Λαμπράκη με εντολή της τότε βασίλισσας Φρειδερίκης. Ο στρατηγός Βαρδουλάκης, που είχε αναλάβει αμέσως μετά τη δολοφονία την διοικητική έρευνα για τις ευθύνες των αστυνομικών, εκμυστηρεύτηκε πολλά χρόνια αργότερα στον Ανδρέα Παπανδρέου, ότι: «ο Λαμπράκης σκοτώθηκε κατά λάθος, είχε δοθεί απλώς η εντολή από τη βασίλισσα Φρειδερίκη να τον στραπατσάρουν»...
Αυταρχική συμπεριφορά Κωνσταντίνου Β’ (1964-1967) – Ο βασιλιάς Κωνσταντίνος Β’ αναμείχθηκε στην πολιτική με σκοπό την αποδυνάμωση του εκλεγμένου πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου, οδηγώντας στην αποστασία του 1965.
Αποτυχημένο βασιλικό αντιπραξικόπημα (1967) – Ο Κωνσταντίνος Β’ αποπειράθηκε ανεπιτυχώς να ανατρέψει τη Χούντα, με αποτέλεσμα την εξορία του και την ενίσχυση της δικτατορίας.
Δημοψήφισμα του 1974 και οριστική κατάργηση της μοναρχίας – Ο Κωνσταντίνος Β’ επέστρεψε στην Ελλάδα προσπαθώντας να επηρεάσει το δημοψήφισμα, αλλά η συντριπτική πλειοψηφία απέρριψε τη βασιλεία.
Δικαστική διεκδίκηση περιουσίας του Ελληνικού Δημοσίου (1991-1995) – Ο τέως βασιλιάς Κωνσταντίνος προσέφυγε στα διεθνή δικαστήρια για να διεκδικήσει ακίνητα της βασιλικής οικογένειας, προκαλώντας έντονες πολιτικές αντιδράσεις.
