Ολοένα και συχνότερα βλέπουμε τον πορτοκαλί ουρανό στις πόλεις της Ελλάδας. Η σκόνη καλύπτει απόκοσμα το τοπίο, οι εικόνες κοκκινίζουν μπροστά στα μάτια μας. Το πρόσφατο κύμα αφρικανικής σκόνης στη χώρα μας κάλυψε για ολόκληρες ώρες τις πόλεις, το φαινόμενο ήταν ιδιαίτερα έντονο στην Κρήτη. Το πρόβλημα δεν είναι απλά αισθητικό. Ούτε ότι η σκόνη καλύπτει τα αυτοκίνητα, τους τοίχους και τα παράθυρα. Το πρόβλημα είναι ότι η σκόνη της Σαχάρας έχει μεταβληθεί. Υποβαθμίζει σημαντικά την ποιότητα του αέρα. Κυρίως αυξάνει τα επίπεδα των αόρατων σωματιδίων που είναι επικίνδυνα για την υγεία των ανθρώπων.
Τα σωματίδια αυτά, γνωστά ως PM10, έχουν τη δυνατότητα διείσδυσης βαθιά στους πνεύμονες. Μπορεί να προκαλέσουν, άσθμα και καρδιαγγειακά προβλήματα. Δυστυχώς στην Ελλάδα δεν υπάρχει έρευνα που να έχει μελετήσει τη σχέση ανάμεσα στη σκόνη της Σαχάρας και τα προβλήματα υγείας. Υπάρχουν όμως έρευνες που πραγματοποιήθηκαν σε Ιταλία και Ισπανία, χώρες που αντιμετωπίζουν εξίσου συχνά, τη μεταφορά της αφρικανικής σκόνης στις πόλεις. Σύμφωνα με τις έρευνες αυτές η σκόνη από τη Σαχάρα μπορεί να ευθύνεται για έως και 44% των θανάτων που συνδέονται με τη ρύπανση από τα σωματίδια PM10.
Η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει τη σκόνη της Σαχάρας και η Ευρώπη είναι στο δρόμο των ανέμων
Σύμφωνα με ανάλυση του επίκουρου καθηγητή στο Τμήμα Μηχανικής Υδατικών Πόρων στο Πανεπιστήμιο Lund Χοσεΐν Χασεμί στο theconversation, ο θολός ουρανός που συχνά φέρνει τη “βροχή αίματος”, νερό στο χρώμα της σκουριάς που αφήνει τη λεπτή άμμο στα αυτοκίνητα και τα παράθυρα, αποτελεί μια μεταβαλλόμενη περιβαλλοντική κρίση. Κρίση στην οποία είναι εκτεθειμμένη όλη η Ευρώπη, εξαιτίας της ροής των ανέμων και η οποία δεν λαμβάνεται υπόψη στα σοβαρά.
“Η Σαχάρα ευθύνεται για περισσότερο από το ήμισυ των συνολικών εκπομπών σκόνης στον κόσμο. Υπό θερμές, ξηρές και θυελλώδεις συνθήκες, τα σωματίδια ανυψώνονται αρκετά χιλιόμετρα στην ατμόσφαιρα και μεταφέρονται σε όλες τις ηπείρους”, εξηγεί ο καθηγητής.
Οι περισσότεροι άνεμοι ταξιδεύουν δυτικά προς την Αμερική, αλλά ορισμένοι κινούνται βόρεια προς την Ευρώπη, ιδιαίτερα μεταξύ Φεβρουαρίου και Ιουνίου. Όπως το πρόσφατο έντονο ρεύμα ανέμου, το “Calima” που καλύπτει την Ισπανία και φτάνει μέχρι τη Βόρεια Θάλασσα και τη Σκανδιναβία.
Η άνοδος της θερμοκρασίας ξηραίνει τα εδάφη και επιταχύνει την ερημοποίηση, με αποτέλεσμα να είναι πολύ πιο εύκολη η μεταφορά της σκόνης-μαζί και των λεπτών σωματιδίων της- με τον άνεμο. “Υπό ακραίες συνθήκες θέρμανσης, η ποσότητα της σκόνης της Σαχάρας που ανυψώνεται στην ατμόσφαιρα θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 40% έως 60% μέχρι το τέλος του αιώνα”, προειδοποιεί στην ανάλυσή του ο καθηγητής.
Προσθέτει ότι αυτό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα μοτίβα των ανέμων αλλά και τις αλλαγές που γίνονται σε κλιματικά μοντέλα μεγάλης κλίμακας.
Οι συνέπειες ωστόσο της μεταφοράς αφρικανικής σκόνης είναι σοβαρές. Εκτός από τους κινδύνους στην υγεία των ανθρώπων από τα σωματίδια PM10, καταγράφεται της επιτάχυνση της τήξης. Όταν για παράδειγμα επικάθεται στο χιόνι στις Άλπεις, σκουραίνει την επιφάνεια και την καθιστά λιγότερο ικανή να αντανακλά το ηλιακό φως. Επιπλέον η σκόνη μπορεί να μειώσει την απόδοση των ηλιακών συλλεκτών και να διαταράξει την αεροπορία ή την οδική κυκλοφορία μειώνοντας την ορατότητα.
Στις επόμενες δεκαετίες, εκτιμάται ότι η “ζώνη σκόνης” της Σαχάρας θα παραμείνει ένας από τους βασικούς δείκτες για την υγεία του πλανήτη μας.
Ως μέτρο για την αντιμετώπισή της προτείνεται “η πρόληψη της διατάραξης των άθικτων εδαφών”. Η υπερβόσκηση, η κατασκευή φραγμάτων στα ποτάμια και η εγκατάλειψη γης μπορούν να αυξήσουν τις εκπομπές σκόνης. Για αυτό και απαιτείται η αποκατάσταση της βλάστησης, η διατήρηση της ροής των ποταμών και η προστασία του εύθραυστου στη “βιοκρούστας” βακτηρίων, βρύων και άλλων οργανισμών που δεσμεύουν τα πρώτα χιλιοστά των εδαφών της ερήμου και σχηματίζουν μια φυσική ασπίδα κατά της διάβρωσης από τον άνεμο.
Στις χώρες της Ευρώπης η έμφαση δίνεται στην πρόβλεψη με τα συστήματα της έγκαιρης προειδοποίησης για τον καιρό. Όμως, όπως σημειώνεται στην ανάλυση, “η τεχνολογία και η πρόβλεψη από μόνες τους δεν θα αρκούν για να λύσουν το πρόβλημα”.
Η σκόνη δεν σέβεται τα σύνορα και ο κίνδυνος είναι κοινός για όλους. Η διαχείρισή της θα απαιτήσει ισχυρότερη διεθνή συνεργασία – και δεσμευτικές συμφωνίες – σε όλα, από τη διαχείριση των λεκανών απορροής ποταμών έως την αποτροπή της ξήρανσης των κοιτών των λιμνών, έως τις δράσεις δημόσιας υγείας σε όλη την Ευρώπη.
