Ο “θερμικός θόλος”, το συχνό πλέον φαινόμενο στο Κλίμα των ευρωπαϊκών πόλεων, σκοτώνει. Στην κυριολεξία. Πρόσφατη έρευνα που πραγματοποίησαν επιστήμονες του Imperial College, καταλήγει στο (αρχικό)συμπέρασμα ότι περίπου 2.300 άνθρωποι μπορεί να έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας των πρόσφατων ακραίων θερμοκρασιών. Η έρευνα εστιάζει στο διάστημα 10 ημερών, από το τέλος Ιουνίου έως και τις 2 Ιουλίου, σε 12 πόλεις της Ευρώπης στις οποίες μεγάλα τμήματα της Δυτικής Ευρώπης και των Βαλκανίων, μεταξύ αυτών και στην Ελλάδα, επλήγησαν από καύσωνες με τη θερμοκρασία να ξεπερνά τους 40° Κελσίου. Από τους 2.300 ανθρώπους που εκτιμάται ότι έχασαν τη ζωή τους στο διάστημα αυτό, υποστηρίζεται στην έρευνα ότι οι 1.500 θάνατοι δεν θα είχαν συμβεί αν δεν υπήρχε η κλιματική κρίση, η οποία έκανε το κύμα καύσωνα ακόμη πιο έντονο.
Τα κύματα καύσωνα είναι πλέον εξαιρετικά θανατηφόρα και οι θάνατοι μπορεί να είναι και περισσότεροι.
Όπως σημειώνεται στην έρευνα του Imperial πολλές πόλεις στην Ευρώπη βίωσαν το πρώτο ακραίο κύμα καύσωνα του καλοκαιριού κατά την τελευταία εβδομάδα του Ιουνίου και τις πρώτες ημέρες του Ιουλίου 2025. Καύσωνας που ακολούθησε έναν εξαιρετικά θερμό Ιούνιο με αρκετά ρεκόρ υψηλών θερμοκρασιών σε ευρωπαϊκές πόλεις. Στη Γαλλία για παράδειγμα έκλεισαν σχολεία, στην Ιταλία απαγορεύτηκε η εργασία σε εξωτερικούς χώρους κατά τις θερμότερες ώρες της ημέρας, στη Σερβία, για παράδειγμα, καταγράφηκε η θερμότερη ημέρα από τον 19ο αιώνα, από τότε που ξεκίνησαν οι μετρήσεις. Στην Ελλάδα ήδη ελήφθησαν 4 φορές έκτακτα μέτρα λόγω καύσωνα με κλείσιμο δημόσιων υπηρεσιών και απαγόρευση εξωτερικών μετακινήσεων (dilevery).
Παρότι ήταν ακόμα νωρίς στη σεζόν, ακόμη και στη νοτιοανατολική Αγγλία εκδόθηκαν δυο φορές προειδοποιήσεις για τους κατοίκους, ενώ σε πολλές πόλεις σε όλη την ήπειρο εκδόθηκαν ακόμα πιο αυστηρές προειδοποιήσεις, μεταξύ των οποίων το Παρίσι, η Ρώμη, το Μιλάνο, το Σάσσαρι, η Λισαβόνα και πολλές πόλεις των Βαλκανίων.
Στη μελέτη χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από 12 μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις λόγω ότι είναι σημαντικά αστικά κέντρα, είναι γεωγραφικά κατανεμημένες σε όλη την Ευρώπη καλύπτουν διάφορες υποπεριοχές και εκδόθηκαν προειδοποιήσεις για τη δημόσια υγεία λόγω ζέστης.
Οι πόλεις είναι: Λονδίνο, Παρίσι, Φρανκφούρτη, Βουδαπέστη, Ζάγκρεμπ, Αθήνα, Ρώμη, Μιλάνο, Σάσσαρι, Βαρκελώνη, Μαδρίτη και Λισαβόνα. (χάρτης). Παρότι αυτές οι 12 πόλεις επιλέχθηκαν ώστε να είναι ευρέως αντιπροσωπευτικές, σχεδόν όλες οι μεγάλες πόλεις και αστικά κέντρα της Ευρώπης επηρεάστηκαν από υψηλές ή και ακραίες θερμοκρασίες κατά την εν λόγω περίοδο.
Η επίμονη ζέστη οφειλόταν σε ένα σύστημα υψηλής πίεσης πάνω από τη Δυτική Ευρώπη, γνωστό και ως «θόλος καύσωνα». Αυτό το σύστημα λειτουργεί σαν καπάκι, παγιδεύοντας τον ζεστό και ξηρό αέρα από κάτω του, με αποτέλεσμα τη σταδιακή άνοδο της θερμοκρασίας. Καθώς το σύστημα μετατοπιζόταν ανατολικά τραβούσε θερμό αέρα από τη Βόρεια Αφρική, εντείνοντας προοδευτικά τη ζέστη στην περιοχή. Σύμφωνα με τη μελέτη των Li et al., 2025, τα κύματα καύσωνα που σχετίζονται με αυτά τα καιρικά φαινόμενα γίνονται όλο και πιο συχνά και έντονα εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.
Ακραία καταστροφικά φαινόμενα λόγω ακραίων θερμοκρασιών
Οι καιρικές συνθήκες ευνοούν την εκδήλωση καταστροφικών πυρκαγιών που επίσης είναι εξαιρετικά αυξημένες για την εποχή σε πολλές χώρες. Η Ανατολική Ευρώπη, τα Βαλκάνια και η Τουρκία βίωσαν ήδη μεγάλες πυρκαγιές. Στη Σαρδηνία ξέσπασαν επίσης πολλές για την εποχή. Ας μην ξεχνάμε ότι αρχές Ιουλίου κάηκε η Σμύρνη και τα παράλια της Τουρκίας, ενώ στην Ελλάδα βιώνουμε ήδη ένα ακραίο ξέσπασμα πυρκαγιών με σοβαρότερη μέχρι στιγμής αυτή στον Ωρωπό. Στην έρευνα πάντως γίνεται λόγος για την Ισπανία, την Ιταλία και τη Γαλλία, που επίσης επλήγησαν σοβαρά.
Τα τελευταία είκοσι χρόνια συχνότητα και η ένταση των ακραίων θερμικών φαινομένων αυξάνονται στη Δυτική Ευρώπη. Τα κύματα καύσωνα συνιστούν σοβαρή απειλή για την ανθρώπινη υγεία, την ευημερία, τις επιχειρηματικές δραστηριότητες και μπορούν να έχουν βαθιές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα.
Σημειώνεται ότι και στο πρόσφατο παρελθόν, η Ευρώπη κατέγραψε χιλιάδες επιπλέον θανάτους κάθε χρόνο που σχετίζονται με τη ζέστη. Αναφέρεται ως παράδειγμα το καλοκαίρι του 2022, όταν περισσότεροι από 60.000 άνθρωποι στην Ευρώπη πέθαναν λόγω του ακραίου καύσωνα.
Μια μελέτη απόδοσης επιπτώσεων έδειξε ότι πάνω από το 50% αυτών των επιπλέον θανάτων θα μπορούσαν να αποδοθούν στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Ακόμα και το επόμενο καλοκαίρι του 2023, που ήταν λιγότερο θερμό, καταγράφηκαν πάνω από 47.000 θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη.Ενώ η κλιματική αλλαγή επηρεάζει όλα τα κύματα καύσωνα, τα ευρήματά της έρευνας δείχνουν ότι η ένταση των καυσώνων τον Ιούνιο αυξάνεται πιο έντονα απ’ ό,τι τον Ιούλιο, αυξάνοντας έτσι και την πιθανότητα πρόωρων ακραίων φαινομένων.
Στο σημερινό κλίμα, το οποίο έχει θερμανθεί κατά 1,3°C λόγω της καύσης ορυκτών καυσίμων και της αποψίλωσης δασών, ο καύσωνας —που κορυφώθηκε στα τέλη Ιουνίου στην Αθήνα και τη Βουδαπέστη και στις αρχές Ιουλίου στις υπόλοιπες πόλεις που μελετήθηκαν— δεν είναι πλέον σπάνιο φαινόμενο, αλλά αναμένεται να συμβαίνει κάθε 2 έως 5 καλοκαίρια. Εξαίρεση αποτελεί η Λισαβόνα, όπου τέτοιες ακραίες θερμοκρασίες εξακολουθούν να θεωρούνται σπάνιες και αναμένονται λιγότερο από μία φορά στα 100 χρόνια.
Χωρίς την ανθρώπινη κλιματική αλλαγή, κύματα καύσωνα με τις παρατηρούμενες θερμοκρασίες θα ήταν πολύ σπανιότερα. Σε όλες τις πόλεις, εκτός της Λισαβόνας, οι καύσωνες με τη σημερινή συχνότητα θα ήταν 2-4°C ψυχρότεροι.
Συνολικά, σε 12 μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις με πληθυσμό άνω των 30 εκατομμυρίων, εκτιμάται ότι σημειώθηκαν 2.305 υπερβάλλοντες θάνατοι λόγω των υψηλών θερμοκρασιών, εκ των οποίων το 65% αποδίδεται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή. Αυτό σημαίνει ότι η κλιματική αλλαγή σχεδόντριπλασίασε τον αριθμό των αναμενόμενων επιπλέον θανάτων. Πάνω από το 80% των εκτιμώμενων θανάτων από ζέστη αφορούν άτομα άνω των 65 ετών.
Το Μιλάνο φαίνεται να έχει πληγεί περισσότερο σε απόλυτους αριθμούς, με περίπου 317 από τους 499 θανάτους να αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή. Η Μαδρίτη έχει πληγεί περισσότερο σε σχετικούς όρους, με πάνω από το 90% των θανάτων από καύσωνα να αποδίδονται στην κλιματική αλλαγή.
Τα κύματα καύσωνα αυξάνουν και τον κίνδυνο πυρκαγιών, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες ξεραίνουν τη βλάστηση. Οι ξηρότερες συνθήκες συμβάλλουν σε περισσότερες και πιο καταστροφικές φωτιές, ειδικά σε περιοχές με συνεχή βλάστηση.
Οι συνέπειες πέρα από τους θανάτους, όπως σημειώνεται στην έρευνα είναι η η αύξηση πυρκαγιών (η ξηρή βλάστηση εξαιτίας της ζέστης ενισχύει τις φωτιές), επιπλέον επιβάρυνση για τα συστήματα υγείας και ηλεκτροδότησης, ο καπνός από πυρκαγιές επιδεινώνει τις επιπτώσεις στη δημόσια υγεία (δεν συμπεριλαμβάνεται στους υπολογισμούς θανάτων).
Στην ανάγκη να ληφθούν άμεσα μέτρα στις πόλεις σημειώνονται δράσεις για τη μείωση καύσης ορυκτών καυσίμων, περισσότερα μέτρα προσαρμογής (π.χ ψυχροί χώροι, περισσότερο πράσινο στις πόλεις, καλή μόνωση κατοικιών) καθώς και σχέδια δράσης και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.
Το μέλλον σύμφωνα με τις εκτιμήσεις φαντάζει ζοφερό. Μέχρι το 2050, ένα σημαντικό ποσοστό του ευρωπαϊκού πληθυσμού αναμένεται να εκτεθεί σε ακραία θερμότητα. Σε σενάριο πιθανής αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 2°C, περίπου 163 εκατομμύρια Ευρωπαίοι θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν πρωτοφανείς θερινές θερμοκρασίες — σχεδόν διπλάσιοι από όσους επηρεάζονται σήμερα.
- Ολόκληρη την έρευνα μπορείτε να τη δείτε εδώ:
