Ήταν πολύ χειρότερο απ’ όσο αναμενόταν. Η απόπειρα του Προέδρου Τραμπ να ανατρέψει τους κανόνες του παγκόσμιου εμπορίου μέσω σαρωτικών δασμών εναντίον δεκάδων χωρών, συμπεριλαμβανομένων μεγάλων εμπορικών εταίρων όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ιαπωνία και η Κίνα, προκάλεσε κατάρρευση στις παγκόσμιες αγορές και αναστάτωση στα διοικητικά συμβούλια των επιχειρήσεων.
Από την περασμένη Τετάρτη 2 Απριλίου, τέθηκαν σε ισχύ δασμοί 10% σε όλους τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ εκτός από τον Καναδά και το Μεξικό. Επιπλέον, «ανταποδοτικοί» δασμοί θα επιβληθούν την Τετάρτη σε δεκάδες άλλες χώρες.
Η Κίνα αντιμετωπίζει τους σκληρότερους δασμούς – τουλάχιστον 54% – και απάντησε με ισοδύναμους δασμούς στα αμερικανικά προϊόντα. Αναμένεται και η απάντηση από την Ε.Ε. τα επόμενα 24ωρα.
Ο Τραμπ υποστήριξε (προς τους αμερικανούς πολίτες) ότι ο οικονομικός πόνος από τους δασμούς θα είναι βραχυπρόθεσμος και τελικά δικαιολογημένος λόγω της αναμενόμενης άνθησης της αμερικανικής οικονομίας, ωστόσο η είδηση των μέτρων συγκλόνισε τους επενδυτές. Ο δείκτης S&P 500 βρίσκεται κοντά στο όριο του «bear market», με τους αναλυτές να προειδοποιούν για αυξημένο κίνδυνο ύφεσης.
Μάλιστα, ο Τζερόμ Πάουελ, επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, παρουσίασε την περασμένη Παρασκευή μια μάλλον δυσοίωνη πρόβλεψη για τις προοπτικές ανάπτυξης και προειδοποίησε για αύξηση τιμών, για την οποία προειδοποίησε πως πιθανά να μην είναι παροδική.
Είναι δεδομένο και πέρα από κάθε αμφισβήτηση, πως συμβαίνουν πολλά. Το DealBook των New York Times, ζήτησε από οικονομολόγους, επενδυτικούς ερευνητές και άλλους ειδικούς με μορφή ερωτήσεων στο να βοηθήσουν στην κατανόηση του τι έπεται.
Πώς άλλαξαν οι νέοι δασμοί τον κίνδυνο ύφεσης;
Απαντά: Jason Furman, καθηγητής οικονομικών στο Χάρβαρντ και πρώην οικονομικός σύμβουλος του Προέδρου Μπαράκ Ομπάμα:
«Τα “γνωστά” των δασμών που έχει ανακοινώσει μέχρι τώρα ο Πρόεδρος Τραμπ θα αφαιρέσουν περίπου μία ποσοστιαία μονάδα από την αύξηση του ΑΕΠ, μειώνοντάς την από περίπου 2% σε κάτι πιο κοντά στο 1%. Αυτό προκύπτει από ένα τυπικό μακροοικονομικό μοντέλο, βασισμένο στις εμπορικές ροές και το πώς αυτές ανταποκρίνονται στις αλλαγές τιμών.
Το πρόβλημα είναι το μέγεθος των “άγνωστων συνιστωσών”: η καταναλωτική εμπιστοσύνη καταρρέει, η επιχειρηματική αβεβαιότητα βρίσκεται στο υψηλότερο καταγεγραμμένο επίπεδο, οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων πέφτουν – όλα δείχνουν προς μία μόνο κατεύθυνση για την ανάπτυξη: προς τα κάτω. Αν υπάρξει ύφεση, η αιτία θα είναι αυτοί οι άυλοι παράγοντες αντίληψης.»
Άλλες απόψεις:
Σε σημείωμα με τίτλο «Θα χυθεί αίμα», ο επικεφαλής οικονομολόγος της JPMorgan αύξησε την πιθανότητα παγκόσμιας ύφεσης από 40% σε 60%. «Η επίδραση αυτής της φορολογικής επιβάρυνσης πιθανότατα θα μεγεθυνθεί – μέσω αντίποινων, πτώσης του επιχειρηματικού κλίματος στις ΗΠΑ και διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα», έγραψε.
Οι αμερικανικοί δασμοί ανοίγουν ευκαιρίες για την Κίνα;
Απαντά: Gabriel Wildau, ειδικός για την Κίνα, στην εταιρεία Teneo:
«Οι εξαγωγές ήταν το σωσίβιο της κινεζικής οικονομίας τα τελευταία χρόνια, και τώρα θα πρέπει να στηριχθεί περισσότερο στην εγχώρια ζήτηση. Όμως η μειωμένη πρόσβαση στην οικονομία των ΗΠΑ θα αναγκάσει συμμάχους των ΗΠΑ όπως η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα – που στο παρελθόν ευθυγραμμίζονταν πλήρως με την Ουάσινγκτον για τον περιορισμό της Κίνας – να επανεξετάσουν αυτήν την πολιτική.
Ο Τραμπ πιστεύει ότι οι δασμοί θα εξαναγκάσουν τις παγκόσμιες εταιρείες να επενδύσουν στην παραγωγή εντός ΗΠΑ, όμως αυτό το κίνητρο μπορεί να υποσκελιστεί από την αντίληψη πως η επένδυση στις ΗΠΑ συνεπάγεται πλέον υψηλό πολιτικό ρίσκο. Αντιθέτως, η κινεζική ηγεσία έχει ξεκινήσει μια παγκόσμια “εκστρατεία γοητείας” για να προσελκύσει πολυεθνικούς επενδυτές, όπως φάνηκε και από τη συνάντηση του Προέδρου Σι με 40 παγκόσμιους διευθύνοντες συμβούλους την περασμένη εβδομάδα.
Εχω ακούσει από ξένες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Κίνα ότι οι ανώτεροι κυβερνητικοί αξιωματούχοι είναι πιο προσιτοί από ποτέ. Κατά τις συναντήσεις, μάλιστα, δίνουν άμεσες εντολές στους υφισταμένους τους να επιλύσουν τα παράπονα των ξένων επιχειρήσεων. Η Κίνα έχει υποφέρει από μείωση των εισροών ξένων επενδύσεων, όμως το “σοκ Τραμπ” δημιουργεί τώρα μια ευκαιρία αντιστροφής αυτής της τάσης».
Άλλες απόψεις:
Ο Τραμπ έχει στοχεύσει όχι μόνο την Κίνα, αλλά και πολλές εναλλακτικές οδούς (π.χ. Βιετνάμ, Καμπότζη) μέσω των οποίων διακινούνται κινεζικά προϊόντα προς τις ΗΠΑ.
Ο Χαν Σεν Λιν, διευθυντής της Asia Group στην Κίνα, είπε: «Αν κανένα έθνος δεν μπορεί να ξεφύγει από τους δασμούς, αναρωτιέμαι μήπως οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού επανέλθουν στην Κίνα, όπου τα οικονομικά της παραγωγής είναι υπερβολικά ελκυστικά.»
Η Jeanna Smialek σημειώνει στους New York Times πως υπάρχει μικρή πιθανότητα οι δασμοί να φέρουν την Κίνα πιο κοντά στην Ε.Ε., όμως είναι ακόμα μεγαλύτερη η πιθανότητα να τους απομακρύνουν.
Πόσο καιρό χρειάζονται οι βιομηχανίες για να προσαρμόσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού τους;
Απαντά: Erin McLaughlin, ανώτερη οικονομολόγος στο Conference Board:
«Μπορεί να χρειαστούν από αρκετούς μήνες έως και χρόνια για να προσαρμοστούν οι βιομηχανικές αλυσίδες παραγωγής σε νέους δασμούς. Παίζουν ρόλο η πολυπλοκότητα των προϊόντων, αν οι εφοδιαστές μπορούν να ανταποκριθούν στην εγχώρια παραγωγή, καθώς και το χρονοβόρο στάδιο αδειοδότησης, σχεδίασης, κατασκευής και εξοπλισμού εργοστασίων.
Οι σύγχρονες εγκαταστάσεις διαθέτουν υψηλή τεχνολογία όπως ρομποτικά συστήματα, πολύ πιο εξελιγμένα απ’ ό,τι τον 20ό αιώνα. Οι εταιρείες για να έχουν τέτοιον εξοπλισμό, τον παραγγέλνουν χρόνια πριν.
Και βέβαια, οι νέες μονάδες παραγωγής απαιτούν χρήματα και ανθρώπινο δυναμικό. Το υψηλό χρηματοδοτικό κόστου, η αβεβαιότητα της αγοράς, ο πληθωρισμός και η περιορισμένη διαθεσιμότητα εξειδικευμένων εργατών είναι επίσης κρίσιμοι παράγοντες».
Άλλες απόψεις:
Η περίπτωση της Apple, που επί χρόνια προσπαθεί να μεταφέρει μέρος της παραγωγής εκτός Κίνας, δείχνει τις δυσκολίες. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένοι κλάδοι στις ΗΠΑ βλέπουν θετικά τους δασμούς, παρά τον σκεπτικισμό για την ικανότητα επανεκκίνησης της εγχώριας βιομηχανίας.
Οι δασμοί αυξάνουν τον πληθωρισμό. Αυτό σημαίνει ότι η Fed σταματά τις μειώσεις επιτοκίων φέτος;
Απαντά: David Seif, επικεφαλής οικονομολόγος ανεπτυγμένων αγορών στη Nomura:
«Από το “καμία μείωση”, φέτος πήγαμε σε μία μείωση, αλλά απλώς επισπεύσαμε εκείνες που περιμέναμε για το 2026. Πιστεύουμε ότι η Fed θα διατηρήσει σταθερά τα επιτόκια μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025.
Αναμένουμε ότι ο πληθωρισμός λόγω δασμών θα είναι σημαντικός και ότι ο βασικός δείκτης PCE θα ξεπεράσει το 4,5% το 2025. Αυτός ο πληθωρισμός θα αποτελέσει προτεραιότητα για τη Fed σε σχέση με τη χαμηλή ανάπτυξη. Οι μειώσεις επιτοκίων μεταφέρθηκαν νωρίτερα επειδή οι δασμοί επιβάλλονται ταυτόχρονα. Άρα η αύξηση πληθωρισμού θα είναι πιο απότομη αλλά από την άλλη βραχύβια».
Άλλες απόψεις:
Η Morgan Stanley δεν προβλέπει μειώσεις φέτος, ενώ μετά τα εντυπωσιακά στοιχεία για την απασχόληση, οι αγορές αναμένουν τέσσερις μειώσεις έως το τέλος του έτους. Ο Τζερόμ Πάουελ δήλωσε ότι: «οι δασμοί ενδέχεται να επιτείνουν περαιτέρω τον πληθωρισμό και να επιβραδύνουν την ανάπτυξη και είναι «πολύ νωρίς για να πούμε ποια θα είναι η κατάλληλη πορεία νομισματικής πολιτικής».
Είναι αυτό το τέλος της παγκοσμιοποίησης;
Απαντά: Ian Bremmer, παγκόσμιος στρατηγικός αναλυτής και ιδρυτής των Eurasia Group και GZERO Media:
«Η παγκοσμιοποίηση έχει περιέλθει σε αδράνεια εδώ και καιρό. Οι ΗΠΑ βρίσκονταν στο περιθώριο, προωθώντας τη δική τους βιομηχανική πολιτική – το είδαμε τόσο επί (σ.σ. της πρώτης προεδρίας) Τραμπ όσο και επί Μπάιντεν. Όμως μέχρι την “Ημέρα Απελευθέρωσης”, δεν είχαν ξεκινήσει την ενεργή αποδόμησή της.
Πλέον είναι ασφαλές να πούμε ότι η εποχή της παγκοσμιοποίησης έληξε. Όπως οι Βρετανοί μετά το Brexit, αλλά σε παγκόσμια κλίμακα, μπαίνουμε σε μια νέα εποχή. Ακόμη κι αν κάποιες χώρες συνάψουν βραχυπρόθεσμες συμφωνίες με τις ΗΠΑ, μακροπρόθεσμα θα προσπαθήσουν να προστατευτούν από την αμερικανική αστάθεια και τις υψηλές τιμές. Το μήνυμα που στέλνουν αυτοί οι δασμοί είναι ξεκάθαρο.»
Άλλες απόψεις:
Ο Ryan Petersen, CEO της Flexport, υποστήριξε ότι το εμπόριο έχει επιβιώσει από πολέμους, επιδημίες και αποικιοκρατία και πιστεύει ότι σε δέκα χρόνια θα υπάρχει περισσότερο εμπόριο, όχι λιγότερο.
Η γενική διευθύντρια του ΠΟΕ, Ngozi Okonjo-Iweala, δήλωσε χθες πως οι δασμοί του Τραμπ «ενδέχεται να οδηγήσουν σε συνολική συρρίκνωση 1% στον παγκόσμιο όγκο εμπορίου αγαθών φέτος» και εξέφρασε «βαθιά ανησυχία για την υποχώρηση και τον κίνδυνο κλιμάκωσης».
