Ο Ντόναλντ Τραμπ αναζητά διέξοδο από έναν πόλεμο που ξεκίνησε με υποσχέσεις γρήγορης νίκης και εξελίσσεται σε έναν από τους μεγαλύτερους πολιτικούς πονοκεφάλους της προεδρίας του. Οκτώ μήνες μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν, η Τεχεράνη εξακολουθεί να αντιστέκεται, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν πεδίο αντιπαράθεσης και το κόστος της σύγκρουσης επιστρέφει στην Ουάσιγκτον με τη μορφή πληθωρισμού, εκλογικών απωλειών και εσωτερικών συγκρούσεων.
Η βαριά ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου περιόρισε δραστικά τα πολιτικά περιθώρια του Αμερικανού προέδρου. Ο Τραμπ καλείται πλέον να επιλέξει ανάμεσα σε μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση, έναν επώδυνο συμβιβασμό ή την παράταση μιας σύγκρουσης χωρίς ορατό τέλος. Καμία επιλογή δεν εγγυάται την επιτυχία. Και καμία δεν επιτρέπει να εξαφανιστούν οι συνέπειες των προηγούμενων αποφάσεών του.
Η σύγκρουση φτάνει στον Λευκό Οίκο
Η πολιτική φθορά του πολέμου αποτυπώθηκε με ασυνήθιστη σαφήνεια στη δημόσια αντιπαράθεση ανάμεσα στον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ. «Ο λόγος που χάσαμε είναι ο πόλεμος», δήλωσε ο Βανς, συνδέοντας ευθέως την εκλογική συντριβή με την επέμβαση στο Ιράν. Ο Χέγκσεθ απάντησε με ένα βίντεο που προέβαλλε το σύνθημα «πολεμήστε, πολεμήστε, πολεμήστε», επιμένοντας στην ανάγκη στρατιωτικής αποφασιστικότητας.
Πίσω από την αντιπαράθεση διαμορφώνεται μια βαθύτερη σύγκρουση για την κατεύθυνση της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Ο Βανς εκπροσωπεί την πτέρυγα που αντιμετωπίζει τις παρατεταμένες στρατιωτικές επεμβάσεις ως οικονομική και πολιτική παγίδα. Ο Χέγκσεθ επιμένει ότι η επίδειξη συντριπτικής στρατιωτικής ισχύος μπορεί ακόμη να επιβάλει τους όρους της Ουάσιγκτον.
Για τον Τραμπ, η διαφωνία έχει αποκτήσει και προσωπική διάσταση. Ο πρόεδρος που υποσχόταν να τερματίσει τους ατελείωτους πολέμους των ΗΠΑ βρίσκεται αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο να κληροδοτήσει έναν ακόμη στον διάδοχό του. Παράλληλα, ο Βανς, πιθανός διεκδικητής της προεδρίας το 2028, επιχειρεί ήδη να αποστασιοποιηθεί από μια πολιτική που οι ψηφοφόροι τιμώρησαν.
Το κόστος των επιχειρήσεων εκτιμάται σε τουλάχιστον 47 δισεκατομμύρια δολάρια, χωρίς να υπολογίζονται οι ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης. Και η απώλεια του ελέγχου του Κογκρέσου καθιστά ακόμη δυσκολότερη την εξασφάλιση πρόσθετων πόρων.
Η στρατιωτική υπεροχή και τα όριά της
Στο τραπέζι βρίσκεται μια νέα, εντατική επιχείρηση εναντίον ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων, πυραυλικών συστημάτων και ενεργειακών υποδομών. Το Πεντάγωνο έχει συγκεντρώσει σημαντικές αεροναυτικές δυνάμεις στην περιοχή, ενώ εξετάζονται και πιο περιορισμένα πλήγματα.
Η Ουάσιγκτον διαθέτει αναμφισβήτητη στρατιωτική υπεροχή. Ωστόσο, οι προηγούμενες επιθέσεις έχουν ήδη αποκαλύψει τα όρια της αποτελεσματικότητάς της. Το Ιράν έχει υποστεί τεράστιες καταστροφές, αλλά διατήρησε μέρος των στρατιωτικών δυνατοτήτων του, ανασυγκρότησε εγκαταστάσεις και συνέχισε να απειλεί τη ναυσιπλοΐα.
Μια νέα επίθεση θα μπορούσε να καταστρέψει περισσότερους στόχους. Δεν υπάρχει όμως αξιόπιστη εγγύηση ότι θα εξαναγκάσει την Τεχεράνη να συνθηκολογήσει. Αντίθετα, η ιρανική απάντηση θα μπορούσε να πλήξει ενεργειακές εγκαταστάσεις των χωρών του Κόλπου, εμπορικά πλοία, κέντρα δεδομένων και υποθαλάσσια καλώδια επικοινωνιών. Η σύγκρουση θα αποκτούσε έτσι ακόμη μεγαλύτερες διεθνείς οικονομικές διαστάσεις.
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το σημαντικότερο πλεονέκτημα της Τεχεράνης. Παρά την αμερικανική ναυτική παρουσία, το Ιράν εξακολουθεί να επηρεάζει μια από τις κρισιμότερες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας. Η δυνατότητα αυτή του επιτρέπει να μεταφέρει μέρος του κόστους του πολέμου στους αντιπάλους του και στην παγκόσμια οικονομία.
Η διπλωματία και η παγίδα του συμβιβασμού
Η δεύτερη επιλογή περνά από τη διαπραγμάτευση. Ο Βανς έχει επιχειρήσει να ανοίξει απευθείας δίαυλο με τον Μοχσέν Ρεζαΐ, κεντρικό παράγοντα του ιρανικού μηχανισμού ασφαλείας, ενώ το Κατάρ, η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία έχουν αναλάβει μεσολαβητικές πρωτοβουλίες.
Το βασικό εμπόδιο παραμένει η αμοιβαία δυσπιστία. Οι ΗΠΑ απαιτούν πρώτα ουσιαστικές δεσμεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα. Η Τεχεράνη ζητά άρση κυρώσεων, αποδέσμευση κεφαλαίων και εγγυήσεις ότι δεν θα δεχθεί νέες επιθέσεις.
Η δυσπιστία των Ιρανών έχει συγκεκριμένο ιστορικό υπόβαθρο. Η χώρα δέχθηκε αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη διπλωματικές προσπάθειες. Επιπλέον, ο ίδιος ο Τραμπ εγκατέλειψε το 2018 τη συμφωνία του 2015, η οποία περιόριζε δραστικά το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Το ενδεχόμενο να αναζητήσει τώρα μια συμφωνία παρόμοια με εκείνη που κατήργησε αποτελεί ιδιαίτερα δυσάρεστη πολιτική προοπτική για τον Λευκό Οίκο. Υπάρχει και μια τρίτη επιλογή. Η διατήρηση του ναυτικού αποκλεισμού, η συνέχιση περιορισμένων επιχειρήσεων και η αναζήτηση μιας προσωρινής συμφωνίας για το Ορμούζ. Κάτι τέτοιο θα επέτρεπε στον Τραμπ να αποφύγει μια άμεση απόφαση, αλλά θα παρέτεινε την οικονομική ασφυξία του Ιράν και την αβεβαιότητα στην περιοχή, χωρίς να επιλύει τα βασικά ζητήματα της σύγκρουσης.
Ο πόλεμος που επιστρέφει στον εμπνευστή του
Η Τεχεράνη γνωρίζει ότι ο χρόνος δεν λειτουργεί αποκλειστικά εναντίον της. Η αμερικανική κοινωνία κουράζεται, οι οικονομικές επιπτώσεις συσσωρεύονται και ο Τραμπ εισέρχεται στο τελευταίο μέρος της προεδρίας του με αποδυναμωμένη πολιτική επιρροή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ιράν βρίσκεται κοντά σε κάποια νίκη. Η οικονομία του έχει υποστεί βαρύτατα πλήγματα και ο πληθυσμός πληρώνει τεράστιο τίμημα. Σημαίνει όμως ότι η στρατιωτική επιβίωση μπορεί να αποδειχθεί αρκετή για να στερήσει από την Ουάσιγκτον την πολιτική νίκη που επιδίωκε.
Ο Τραμπ ξεκίνησε τον πόλεμο πιστεύοντας ότι η αμερικανική ισχύς θα επέβαλλε γρήγορα μια νέα πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή. Οκτώ μήνες αργότερα, ανακαλύπτει ότι μπορεί να καταστρέφει ιρανικές εγκαταστάσεις χωρίς να επιβάλλει την πολιτική του βούληση. Και όσο αρνείται να αναγνωρίσει αυτό το όριο, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος να επιχειρήσει να διορθώσει με περισσότερες βόμβες μια αποτυχία που οι προηγούμενες βόμβες δεν κατάφεραν να αποτρέψουν.
