«Τα καταφέραμε!» δήλωσε με το καλύτερο χαμόγελο του ο Κιρ Στάρμερ στη συγκέντρωση νίκης στο Λονδίνο τις πρώτες ώρες της Παρασκευής, μετά την επισημοποίηση των εκλογικών αποτελεσμάτων. Και πως να μην ήταν χαρούμενος;
Επρόκειτο για ημέρα θριάμβου για τους Εργατικούς, οι οποίοι επανήλθαν στην εξουσία μετά από την ιστορική νίκη τους στις εκλογές, ισοπεδώνοντας τους κυβερνώντες Συντηρητικούς.
Ο ηττημένος πρωθυπουργός των Τόρις, Ρίσι Σούνακ, παραιτήθηκε το πρωί της Παρασκευής μετά την ήττα στις πρόωρες εκλογές που είχε προκηρύξει έξι εβδομάδες νωρίτερα, οδηγώντας το κόμμα του στη χειρότερη ήττα στα σχεδόν 200 χρόνια ιστορία του.
Το σημαντικότερο αποτέλεσμα όμως αυτών των εκλογών, είναι πως αυτό σηματοδοτεί την πλήρη απόρριψη από τον λαό της κυβερνώσας ελίτ. Το Συντηρητικό Κόμμα που διοικούσε το Ηνωμένο Βασίλειο τα τελευταία 14 χρόνια παρασύρθηκε από το κύμα της οργής των Βρετανών για την προβληματική οικονομία της Βρετανίας, τις δημόσιες υπηρεσίες που έχουν καταρρεύσει και μια σειρά πολιτικών σκανδάλων.
Η έκταση της νίκης ήταν πρωτόγνωρη, με το Εργατικό Κόμμα να κερδίζει 170 έδρες στην Κάτω Βουλή το μεγαλύτερο ποσοστό από την περίφημη νίκη του Τόνι Μπλερ το 1997.
Και αυτό έφερε στην εξουσία τον 61χρονο δικηγόρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Σερ Κιρ Στάρμερ, ο οποίος κατάφερε με μεθοδικό τρόπο να μετατρέψει την έρημο στην οποία είχε καθηλωθεί το κόμμα του, σε βασιλική όαση. Ετσι, το απόγευμα της Παρασκευής διορίστηκε και επισήμως πρωθυπουργός από τον Βασιλιά Κάρολο στο Παλάτι του Μπάκιγχαμ.
Καθώς μπήκε μέσα στο Παλάτι, πρώτα απέτινε φόρο τιμής στον Ρ. Σούνακ, τον πρώτο ασιατικής καταγωγής πρωθυπουργό της Βρετανίας, και αμέσως ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνησή του θα βάλει μια γραμμή κάτω από αυτά που περιέγραψε ως χρόνια σκανδάλων και κακοδιαχείρισης των Τόρις. Συμπληρώνοντας:
«Όταν το χάσμα μεταξύ των θυσιών που κάνουν οι πολίτες και των υπηρεσιών που λαμβάνουν από τους πολιτικούς που βρίσκονται στην εξουσία γίνεται τόσο μεγάλο, οδηγεί σε κόπωση την καρδιά ενός έθνους, σε αποστράγγιση της ελπίδας, του πνεύματος, της πίστης σε ένα καλύτερο μέλλον που χρειαζόμαστε για να προχωρήσουμε μπροστά»
Για τους Τόρις, το αποτέλεσμα – αν και ήταν σχετικά αναμενόμενο – είναι το χειρότερο δυνατό, μια καταστροφική κατάληξη της τολμηρής εκλογικής κίνησης του Σούνακ. Οι Τόρις έμειναν με μόλις 121 από τις 650 έδρες της Κάτω Βουλής – ο χαμηλότερος αριθμός στην περίφημη ιστορία του κόμματος. Μιλώντας καθώς έφευγε από το νούμερο 10 της Downing Street για τελευταία φορά ως πρωθυπουργός, ο Σούνακ είπε ότι: «ακούσα την οργή των Βρετανών», επαινώντας παράλληλα τον νικητή αντίπαλό του.
«Σε αυτή τη θέση, οι επιτυχίες του [Στάρμερ] θα είναι επιτυχίες όλων μας, και του εύχομαι και στην οικογένειά του τα καλύτερα,» είπε ο ηττημένος ηγέτης των Τόρις. «Όποιες και αν ήταν οι διαφωνίες μας σε αυτή την αναμέτρηση, είναι ένας αξιοπρεπής, άνθρωπος του πνεύματος της δημόσιας ζωής που σέβομαι».
Οι Συντηρητικοί έχασαν πολλές άλλες βασικές έδρες, συμπεριλαμβανομένων αυτών που κατείχαν πρώην πρωθυπουργοί (!) όπως, η Λιζ Τρας, ο Μπόρις Τζόνσον, η Τερέζα Μέι και ο Ντέιβιντ Κάμερον.
Τα ποσοστά των άλλων κομμάτων
Και βλέποντας αυτό που έχει συμβεί, η νίκη του Εργατικού Κόμματος στο Ηνωμένο Βασίλειο έρχεται σε αντίθεση με την πτώση της κεντροαριστεράς σε πολλές ευημερούσες δυτικές οικονομίες. Αυξανόμενοι αριθμοί ψηφοφόρων σε χώρες όπως η Γαλλία, η Ιταλία και η Γερμανία έχουν αγκαλιάσει την ακροδεξιά στις πρόσφατες εκλογές για την Ευρωβουλή. Ενώ στη Γαλλία, το κόμμα της Μαρίν Λεπέν είναι κοντά στο να αναλάβει για πρώτη φορά την εξουσία μέσω των βουλευτικών εκλογών της Κυριακής.
Αν δούμε τα αποτελέσματα όμως λίγο πιο αναλυτικά, η τάση ανόδου της ακροδεξιάς έγινε φανερή και στη Μεγάλη Βρετανία, αλλά χωρίς συνέπειες για την εξουσία της χώρας. Ο δεξιός λαϊκιστής Νάιτζελ Φάρατζ κέρδισε μια έδρα στην Κάτω Βουλή – στην όγδοη προσπάθειά του – με το νεοσύστατο κόμμα του, Reform UK, να κερδίζει εκατομμύρια ψήφους. Η μεγαλύτερη επίδραση του Reform ήταν να στερήσει από τους Συντηρητικούς δεκάδες έδρες σε όλη τη χώρα, διχάζοντας την δεξιά ψήφο και επιτρέποντας στους Εργατικούς ή τους κεντρώους Φιλελεύθερους Δημοκράτες να αυξήσουν τα ποσοστά τους.
Όμως, αυτή η «νύχτα τρόμου» για τους Τόρις, έπληξε και ηγετικές φυσιογνωμίες του Συντηρητικού Κόμματος. Η πρώην πρωθυπουργός Λιζ Τρας έχασε την έδρα της σε μια ταπεινωτική ήττα που είδε την διαχρονική συνεχή εκλογή της, να ανατρέπεται από τους Εργατικούς υποψήφιους.
Οι Συντηρητικοί έχασαν πολλές άλλες βασικές έδρες, συμπεριλαμβανομένων αυτών που κατείχαν πρώην πρωθυπουργοί όπως ο Μπόρις Τζόνσον, η Τερέζα Μέι και ο Ντέιβιντ Κάμερον.
Στη δική του ομιλία αποδοχής στο παραθαλάσσιο θέρετρο Clacton, ο ηγέτης του Reform UK Φάρατζ χαιρέτισε ένα «πραγματικά εξαιρετικό» αποτέλεσμα και υποσχέθηκε να «χτίσει ένα μαζικό εθνικό κίνημα τα επόμενα χρόνια» για να αμφισβητήσει την εξουσία των Εργατικών στις επόμενες εκλογές, που αναμένονται το 2029.
«Κάτι πολύ σημαντικό συμβαίνει», δήλωσε ο Φάρατζ. «Υπάρχει ένα τεράστιο κενό στη δεξιά πλευρά της βρετανικής πολιτικής και η δουλειά μου είναι να το γεμίσω» και πρόσθεσε: «Αυτό είναι μόνο το πρώτο βήμα σε κάτι που θα σας εκπλήξει όλους».
Παράλληλα, η πολυαναμενόμενη αναβίωση ήρθε επιτέλους για τους κεντρώους Φιλελεύθερους Δημοκράτες, που επέστρεψαν ως το τρίτο μεγαλύτερο κόμμα της Βρετανίας με 71 έδρες – το καλύτερο αποτέλεσμα του κόμματος – μετά από σχεδόν μια δεκαετία αφάνειας.
Από την άλλη τα νέα ήταν άσχημα για το κάποτε πανίσχυρο Σκωτικό Εθνικό Κόμμα (SNP).
Το 2019, το υπέρ της ανεξαρτησίας της Σκωτίας SNP κέρδισε 48 από τις 57 έδρες της Σκωτίας στη Βουλή των Κοινοτήτων. Και τώρα το SNP έχει εκλέξει μόλις οκτώ βουλευτές. Τα ποτελέσματα αυτά μόνο που τυχαία δεν είναι για μιας και το κόμμα έχει να αντιμετωπίσει μια σειρά από σκάνδαλα που οδήγησαν σε ραγδαία πτώση της δημοτικότητάς του τα τελευταία χρόνια. Μιλώντας στο ITV, η πρώην πρώτη υπουργός της Σκωτίας Νίκολα Στέρτζον είπε ότι υπάρχουν «ερωτήματα που πρέπει να τεθούν» σχετικά με το πως το SNP απομακρύνθηκε τόσο από τους ψηφοφόρους του.
Οι Τόρις απέναντι στο μέλλον τους…
Μέσα στους κύκλους των Τόρις, το παιχνίδι της επίρριψης ευθυνών είχε ήδη ξεκινήσει, με βασικές φιγούρες να κατηγορούν παγκόσμιες κρίσεις όπως η πανδημία Covid-19 καθώς και τον Σούνακ και την ατυχής εκστρατεία του. Ο απερχόμενος πρωθυπουργός παραιτήθηκε επίσης από ηγέτης των Τόρις μετά την ήττα, προκαλώντας αυτό που σίγουρα θα μπορεί να χαρακτηριστεί ως πορεία μέσα στη φωτιά για τη μελλοντική κατεύθυνση του κόμματος.
Πάντως, κάποιοι Συντηρητικοί απλά ανακουφίστηκαν που το αποτέλεσμα δεν ήταν ακόμη χειρότερο. Ορισμένες προεκλογικές δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι το κόμμα θα μπορούσε να εξαλειφθεί ουσιαστικά από τον εκλογικό χάρτη. «Είχα φοβηθεί τα χειρότερα,» παραδέχθηκε πρώην υπουργός των Τόρις.
Από την άλλη, ο καθηγητής πολιτικής του Πανεπιστημίου Queen Mary του Λονδίνου, Τιμ Μπέιλ που γνωρίζει άριστα τους Συντηρητικούς είπε: «Είναι καταστροφή για τους Τόρις – αλλά δεν είναι η ολική καταστροφή που κάποιοι προέβλεπαν» και συνέχισε: «Θα τρομοκρατηθούν, όμως, από αυτό που φαίνεται να είναι μια ισχυρή εμφάνιση από το Reform. Το ερώτημα είναι: Θα δούμε τους Τόρις να στρέφονται ακόμη περισσότερο προς την λαϊκιστική δεξιά από ό,τι έχουν ήδη κάνει;»
Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΗΝΩΜΕΝΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Keir Starmer – Πρωθυπουργός
Rachel Reeves – Υπουργός Οικονομικών
David Lammy – Υπουργός Εξωτερικών
Yvette Cooper – Υπουργός Εσωτερικών
John Healey – Υπουργός Άμυνας
Emily Thornberry – Υπουργός Δικαιοσύνης
Angela Rayner – Υπουργός Εκπαίδευσης
Lisa Nandy – Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Φροντίδας
Jonathan Reynolds – Υπουργός Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής
Steve Reed – Υπουργός Εργασίας και Συντάξεων
Rosena Allin-Khan – Υπουργός Πολιτισμού, ΜΜΕ και Αθλητισμού
Jim McMahon – Υπουργός Περιβάλλοντος, Τροφίμων και Αγροτικών Υποθέσεων
Ed Miliband – Υπουργός Επιστήμης και Καινοτομίας
Louise Haigh – Υπουργός Μεταφορών
Jess Phillips – Υπουργός Στέγασης, Κοινοτήτων και Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Thangam Debbonaire – Υπουργός Ίσων Ευκαιριών και Γυναικών
Lord Falconer – Λόρδος Καγκελάριος και Υπουργός Δικαιοσύνης για τη Βουλή των Λόρδων
