Δύο εμπειρίες φαίνεται ότι ενίσχυσαν την πεποίθηση του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ ότι η νέα στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν θα είχε μόνο βραχυπρόθεσμες οικονομικές συνέπειες.
Η πρώτη ήταν η επιχείρηση για την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα, η οποία εξελίχθηκε με απροσδόκητη ευκολία και ακολουθήθηκε από την ταχεία συμμόρφωση της κυβέρνησης στο Καράκας με τις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον. Η δεύτερη ήταν ο σύντομος πόλεμος του περασμένου καλοκαιριού στο Ιράν, όταν τα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ προκάλεσαν μόνο μια σχεδόν στιγμιαία αναταραχή στις αγορές πετρελαίου προτού οι τιμές επιστρέψουν και πάλι στα προηγούμενα επίπεδα.
Οι δύο αυτές εμπειρίες φαίνεται ότι ενίσχυσαν την εκτίμηση του Λευκού Οίκου πως μια νέα στρατιωτική επιχείρηση δεν θα προκαλούσε σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ είχε δηλώσει χαρακτηριστικά τον Φεβρουάριο ότι ακόμη και οι επιθέσεις του προηγούμενου καλοκαιριού είχαν προκαλέσει μόνο μια προσωρινή άνοδο στις τιμές του πετρελαίου. «Οι τιμές ανέβηκαν λίγο και μετά επέστρεψαν εκεί που ήταν», είχε πει, εκφράζοντας μια γενικότερη αντίληψη που επικρατούσε στις τάξεις του επιτελείου Τραμπ.
Ηταν όμως μια εκτίμηση που αποδείχθηκε υπερβολικά αισιόδοξη. Καθώς ο νέος πόλεμος στο Ιράν ετοιμάζεται να συμπληρώσει δύο εβδομάδες, η πραγματικότητα στις διεθνείς αγορές πετρελαίου είναι εντελώς διαφορετική.
Οι απειλές της Τεχεράνης να πλήξει εμπορικά δεξαμενόπλοια που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ —το στρατηγικό πέρασμα από το οποίο μεταφέρεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου— έχουν οδηγήσει την εμπορική ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο σχεδόν σε ακινησία. Οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν και η κυβέρνηση Τραμπ αναγκάστηκε να αναζητήσει επειγόντως τρόπους για να περιορίσει τις οικονομικές επιπτώσεις, καθώς η άνοδος μεταφέρεται ήδη στην τιμή της βενζίνης για τους Αμερικανούς καταναλωτές.
Διαδοχικές αντιφάσεις
Το επεισόδιο αναδεικνύει μια βαθύτερη λανθασμένη εκτίμηση της Ουάσιγκτον: την υποτίμηση του τρόπου με τον οποίο θα αντιδρούσε το Ιράν σε έναν πόλεμο που η ηγεσία της χώρας αντιμετωπίζει ως υπαρξιακή απειλή. Σε αντίθεση με τη σχετικά περιορισμένη αντίδραση που είχε δείξει στην δωδεκαήμερη σύγκρουση του Ιουνίου του 2025, η Τεχεράνη αυτή τη φορά απάντησε με πολύ πιο επιθετικό τρόπο, εξαπολύοντας επιθέσεις με πυραύλους και drones εναντίον αμερικανικών βάσεων, πόλεων σε αραβικές χώρες της περιοχής αλλά και ισραηλινών αστικών κέντρων.
Όταν ο Τραμπ ενημερώθηκε πριν από τον πόλεμο για το ενδεχόμενο ανόδου των τιμών του πετρελαίου, αναγνώρισε ότι πρόκειται για πιθανό σενάριο. Ωστόσο υποβάθμισε τον κίνδυνο ως μια βραχυπρόθεσμη συνέπεια που δεν έπρεπε να επισκιάσει τον βασικό στόχο της εκστρατείας: την αποδυνάμωση ή ακόμη και την ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος. Παράλληλα ζήτησε από τον υπουργό Ενέργειας και τον υπουργό Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ να επεξεργαστούν σχέδια για την αντιμετώπιση μιας πιθανής εκτίναξης των τιμών.
Τα σχέδια αυτά, όμως, δεν παρουσιάστηκαν δημόσια παρά μόνο αφού η κρίση είχε ήδη ξεσπάσει. Περισσότερες από 48 ώρες μετά την έναρξη των επιχειρήσεων, η κυβέρνηση άρχισε να μιλά για μέτρα όπως η παροχή κρατικών εγγυήσεων κινδύνου για τις μεταφορές πετρελαίου ή η συνοδεία δεξαμενόπλοιων από πλοία του αμερικανικού ναυτικού. Μέχρι στιγμής, πάντως, όλα αυτά έχουν μείνει στα χαρτιά.
Η αβεβαιότητα αυτή αποτυπώθηκε και σε ένα επεισόδιο που προκάλεσε αναταραχή στις αγορές. Την Τρίτη ο υπουργός Ενέργειας ανάρτησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι το αμερικανικό ναυτικό είχε ήδη συνοδεύσει με επιτυχία ένα δεξαμενόπλοιο μέσω των Στενών του Ορμούζ. Η ανάρτηση προκάλεσε άμεση άνοδο των χρηματιστηριακών δεικτών και καθησύχασε προσωρινά τις αγορές πετρελαίου. Λίγες ώρες αργότερα όμως διαγράφηκε, όταν αξιωματούχοι της κυβέρνησης διευκρίνισαν ότι καμία τέτοια συνοδεία δεν είχε πραγματοποιηθεί, επαναφέροντας την αβεβαιότητα.
Οι προσπάθειες επανέναρξης της ναυσιπλοΐας περιπλέκονται και από πληροφορίες των αμερικανικών υπηρεσιών ότι το Ιράν προετοιμάζεται να τοποθετήσει θαλάσσιες νάρκες στο στενό. Παρότι οι προετοιμασίες βρίσκονταν ακόμη σε αρχικό στάδιο, προκάλεσαν έντονη ανησυχία στην Ουάσιγκτον. Ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε ότι έπληξε 16 ιρανικά σκάφη που φέρονταν να εμπλέκονται σε επιχειρήσεις τοποθέτησης ναρκών κοντά στην περιοχή.
Τα Στενά του Ορμούζ ως μοχλός πίεσης
Η αμερικανική κυβέρνηση αναγκάστηκε έτσι να προσαρμόσει τα σχέδιά της εν κινήσει. Πρεσβείες εκκενώθηκαν εσπευσμένα, εξετάζονται μέτρα για τη συγκράτηση της τιμής της βενζίνης και αναζητούνται τρόποι για την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με Δημοκρατικούς γερουσιαστές που ενημερώθηκαν σε κλειστή σύσκεψη στο Κογκρέσο, η κυβέρνηση δεν διαθέτει ακόμη σαφές σχέδιο για το πώς θα διασφαλιστεί η ασφαλής λειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Ακόμη και στο Πεντάγωνο υπήρξαν παραδοχές ότι η ένταση της ιρανικής αντίδρασης αιφνιδίασε σε κάποιο βαθμό την Ουάσιγκτον. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε ότι η αμερικανική πλευρά γνώριζε πως μια τέτοια αντίδραση ήταν πιθανή, αλλά παραδέχθηκε ότι δεν ήταν βέβαιη πως θα εκδηλωνόταν με αυτόν τον τρόπο.
Την ίδια ώρα ο Τραμπ εμφανίζεται ολοένα και πιο εκνευρισμένος με τις συνέπειες του πολέμου στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Σε τηλεοπτική συνέντευξη κάλεσε τα πληρώματα των δεξαμενόπλοιων να «δείξουν ότι έχουν κότσια» και να συνεχίσουν να ταξιδεύουν μέσα από τα στενά του Ορμούζ.
Στο εσωτερικό της κυβέρνησης, αρκετοί αξιωματούχοι εμφανίζονται όλο και πιο απαισιόδοξοι για την έλλειψη σχεδίου και, κυρίως, την απουσία σαφούς στρατηγικής εξόδου από τη σύγκρουση. Παρ’ όλα αυτά αποφεύγουν να το εκφράσουν ανοιχτά στον πρόεδρο, ο οποίος επιμένει ότι η στρατιωτική επιχείρηση αποτελεί ήδη πλήρη επιτυχία.
Χωρίς στρατηγική εξόδου
Τα μηνύματα από τον Λευκό Οίκο παραμένουν αντιφατικά. Ο Τραμπ έχει διατυπώσει μεγαλεπήβολους στόχους, όπως την αντικατάσταση της ιρανικής ηγεσίας από ένα καθεστώς που θα είναι πρόθυμο να συνθηκολογήσει με την Ουάσιγκτον. Αντίθετα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο υπουργός Άμυνας παρουσιάζουν μια πιο περιορισμένη στρατηγική που επικεντρώνεται κυρίως στην καταστροφή των ιρανικών πυραυλικών δυνατοτήτων.
Καθώς όμως ο πόλεμος παρατείνεται και οι διεθνείς τιμές πετρελαίου παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, η αναζήτηση διεξόδου γίνεται ολοένα πιο πιεστική. Η Τεχεράνη έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι θεωρεί τον έλεγχο των ενεργειακών οδών της περιοχής το βασικό της διαπραγματευτικό χαρτί.
«Τα Στενά του Ορμούζ θα είναι είτε ένα πέρασμα ειρήνης και ευημερίας για όλους είτε ένα πέρασμα ήττας για τους πολεμοκάπηλους», προειδοποίησε αυτή την εβδομάδα ο επικεφαλής του Συμβουλίου Ασφαλείας του Ιράν, Αλί Λαριτζανί. Για την Ουάσιγκτον, το μήνυμα δεν μπορούσε να είναι σαφέστερο. Η στρατιωτική ισχύς μπορεί να καθορίζει την πορεία ενός πολέμου αλλά στις σύγχρονες συγκρούσεις η πραγματική πίεση συχνά ασκείται από τις αγορές και την τιμή του πετρελαίου.
