Του Παύλου Ηλ.Αγιαννίδη *
Ξέρω, ξέρω. Είναι ψιλά γράμματα τέτοιες «ειδήσεις» στις μέρες μας. Όμως, κάποτε πρέπει να κάνουμε μια μικρή στάση στο σημαντικό και πολύτιμο για τη Μνήμη.
Δύο, εξαιρετικά πολύτιμα, ιδιωτικά αρχεία πέρασαν στη δημόσια σφαίρα μέσα στη χρονιά που φεύγει. Στη δημόσια σφαίρα, για πρόσβαση, μελέτη και διατήρηση του πλέον σημαντικού για το πολιτιστικό χνάρι μιας χώρας: τη Μνήμη.
Μιλάω, πρώτα, για το τεράστιο αρχείο – που δωρήθηκε στην ΕΡΤ – του αγαπημένου μουσικού παραγωγού (είναι πολλά περισσότερα από αυτό, όπως στιχουργός μεγάλων επιτυχιών και καταλύτης μουσικών «αποκαλύψεων») Γιώργου Παπαστεφάνου.
Μιλάω και για το ογκωδέστατο αρχείο, για τα μεγάλα ονόματα της όπερας και τιτάνες, τότε, Έλληνες που διέπρεψαν στα πέρατα της γης, Στάθη Αρφάνη – που δωρήθηκε στο Ωδείο Αθηνών. Από το δεινό συλλέκτη, άλλοτε τραπεζικό, που μια ζωή ολόκληρη διέθεσε ενέργεια και χρήμα σε άγνωστους σήμερα σε πολλούς άλλοτε σταρ της όπερας και σημαντικό «μοχλό» στη διεθνή βιογραφία που φώτισε τον ασκητή μαέστρο και συνθέτη στο διεθνή μουσικό χώρο, Δημήτρη Μητρόπουλο. Αλλά γι’ αυτό λέω να μιλήσουμε σε άλλο κεφάλαιο…
Ας μείνουμε, εδώ, στο Γιώργο Παπαστεφάνου (ή Γ.Στεφάνου, όπως υπέγραψε διάσημους στίχους, όπως θα δείτε παρακάτω), ο οποίος δώρισε στη Δημόσια Ραδιοτηλεόραση την τεράστια δισκοθήκη (7.000 δίσκοι, ανάμεσά τους και σπανιότατα βινύλια) και βιβλιοθήκη του. Κι εκείνη με τη σειρά της έδωσε το όνομά του στην ταινιοθήκη της Ραδιοφωνίας της ΕΡΤ.
«Καλησπέρα, κύριε Έντισον», «Οι Παλιοί μας Φίλοι», «Μουσικές βραδιές» είναι μερικοί από τους τίτλους των πολύτιμων εκπομπών του, που μαζί με τα μουσικά τους σήματα ηχούν ακόμη στα αυτιά όσων τις είχαν κοινωνήσει από τις ραδιοσυχνότητες. Και αργότερα, σε τηλεοπτική «συσκευασία», από τις τηλεσυχνότητες. Από το 1960, που ο 19χρονος λάτρης της μουσικής ξεκίνησε να κάνει ραδιόφωνο…
Σάς καλώ να πάμε, με τις ιστορίες του, πίσω στο χρόνο, τότε που «ανακάλυψε» την Αρλέτα, έγραψε τους πρώτους του στίχους και με έναν τρόπο άλλαξε τα δισκογραφικά «πράγματα»:
Ύδρα του 1966. Μια φορά θυμάμαι μ’ αγαπούσες…
«Φεβρουάριος ήταν τότε που πρωτοσυναντηθήκαμε με την Αρλέτα, σε μια Ύδρα άδεια και μουντή και ήταν Καθαρή Δευτέρα. Μάλιστα, μετά από έρευνες σε ξεχασμένα χαρτιά και ημερολόγια, κατέληξα και στην οριστική ημερομηνία. 21 Φεβρουαρίου του 1966», έγραφε ο Γιώργος Παπαστεφάνου.
Τήν άκουσε να τραγουδάει με μια παρέα συμφοιτητών της (στη Σχολή Καλών Τεχνών, όπου φοιτούσε). «Ανηφορίζαμε προς τον Μύλο της Σοφίας Λόρεν, όπως ονομαζόταν εκείνο το σημείο από την εποχή που γυριζότανε στην Ύδρα ‘Το παιδί και το δελφίνι’, όταν άκουσα τη φωνή του κοριτσιού να τραγουδά ‘Με το Λύχνο του Άστρου’ από το ‘Άξιον εστί’ (σ.σ.: κατά Οδυσσέα Ελύτη και Μίκη Θεοδωράκη). Μα αυτή είναι έτοιμη τραγουδίστρια, είπα στον φίλο Μπάμπη Γονίδη, έκπληκτος. Μετά, το κορίτσι τραγούδησε τον ‘Σωκράτη’ από τους ‘Όρνιθες’ (κατά Αριστοφάνη και Μάνο Χατζιδάκι)», όπως είχε αφηγηθεί ο Γιώργος Παπαστεφάνου στον Σιδερή Πρίντεζη.
«Δεν ξέρει μόνο να τραγουδά, έχει και καλό γούστο. Θα την πάω στον Αλέκο Πατσιφά (σ.σ.: της δισκογραφικής Lyra), είπα ξανά στον Μπάμπη, σίγουρος πια πως είχα ανακαλύψει την Ελληνίδα Τζόαν Μπαέζ».
Η Αρλέτα δήλωνε, συχνά, πως αυτός ο χαρακτηρισμός δεν τής άρεσε καθόλου. Προτιμούσε να είναι Η Ελληνίδα Αρλέτα», όπως η ίδια μού είχε πει σε κάποια από τις – δημοσιογραφικές – κουβέντες μας.
Συνεχίζουμε: «Στο καράβι της επιστροφής της μίλησα, ανταλλάξαμε τηλέφωνα, αλλά δεν την είδα να ενθουσιάζεται με την ιδέα να γίνει τραγουδίστρια. Εγώ πηγαίνω για ζωγράφος, μού είπε».
Τήν πήγε, όμως, στον Αλέκο Πατσιφά της πανίσχυρης τότε δισκογραφικής Lyra. «Και κείνος τής είπε: ‘Καλή είσαι, αλλά σαν την Μοσχολιού μπορείς να τραγουδάς;’. Αγρίεψα. ‘Κύριε Πατσιφά, σάς φέρνω κάτι εντελώς καινούριο και ζητάτε κάτι που ήδη υπάρχει;’».
Έτσι, όμως, γεννήθηκε ο πρώτος της δίσκος, υπό τον τίτλο «Τραγουδά η Αρλέτα», που έκανε το μεγάλο «μπαμ». Και κάπως έτσι «πάτησε» στις νότες του μεγάλου Γιάννη Σπανού και τους στίχους του – φοιτητή Νομικής, τότε – Γιώργου Παπαστεφάνου στον ύμνο «Μια φορά θυμάμαι μ’ αγαπούσες / Τώρα βροχή / Μια φορά θυμάμαι μου μιλούσες / Τώρα σιωπή»…
Να κι άλλη μια ιστορία του Γιώργου Παπαστεφάνου, χαρακτηριστική για το πόσο «κυνηγούσε» την Μουσική για να τή φωτίσει και να τή… μιλήσει με τη χαρακτηριστική φωνή του – κόντρα στη Λήθη – με τα λόγια του. Η συνάντηση με τη μεγάλη Δαλιδά:
Ιούνιος του 1977. «Με το συνεργείο μας και με τον Λάκη Καλύβα οπερατέρ, είχαμε πάει στο αεροδρόμιο τού Ελληνικού για να υποδεχθούμε την Γιολάντα Κριστίνα Τζιλιότι, που θα ερχόταν από το Παρίσι με πτήση τής Ολυμπιακής. Η εν λόγω κυρία ήταν πιο γνωστή ως Νταλιντά, έτσι την ξέραμε όλοι.
»Αστέρι πρώτου μεγέθους σε όλη την Ευρώπη, και βέβαια εξαιρετικά δημοφιλής και στην Ελλάδα. Άλλωστε, είχε συνδέσει με την χώρα μας και την φωνή και την καριέρα της. Και όχι μόνο με τα ‘Παιδιά τού Πειραιά’ και τον ‘Χασάπικο χορό’ τού Χατζιδάκι (σ.σ.: το μουσικό θέμα με τίτλο «Η Μελαγχολία της Ευτυχίας», ως Le Bonheur, με γαλλικούς στίχους του Ζακ Λαρού – από την ταινία «Ποτέ την Κυριακή» του Ζιλ Ντασέν), αλλά και με το ‘Συρτάκι τού Ζορμπά’ τού Θεοδωράκη και το παραδοσιακό ‘Ντιρλαντά’ από την Κάλυμνο. Αργότερα δε, πρόσθεσε στις επιτυχίες της και το εξ ίσου τουριστικό ‘Jouez bouzouki’».
Η Δαλιδά κατέλυσε στο Χίλτον, όπου ο Γιώργος Παπαστεφάνου με το συνεργείο, μαγνητοσκόπησαν τη συνέντευξή της, ενώ «τα τραγούδια θα τα μαγνητοσκοπούσαμε στην Αγία Παρασκευή μέσα σε ένα ελληνοπρεπές σκηνικό που θύμιζε Αιγαίο».
»Μόνο που ήταν υπερβολικά μεγάλο και δεν κλείνανε οι πόρτες. Μικρό το κακό, αφού όλα τα τραγούδια πλην ενός, ήτανε πλέι-μπακ. Όσες μέρες έμεινε στην Αθήνα η Νταλιντά, ήταν απίστευτα απλή, υπομονετική και υπάκουη. Δεν έκανε την ντίβα, όπως ίσως θα περίμενε κανείς. Το μόνο που είχε ζητήσει ήταν να μην γίνονται πριν απ’ το μεσημέρι τα γυρίσματα. Το βράδυ που την βγάλαμε με τον Γιάννη Πετρίδη για φαγητό την παρακολουθούσα. Όσο κοινωνικός και τρα λα λα ήταν ο αδελφός της ο Ορλάντο, τόσο κλειστή και σοβαρή ήταν εκείνη…».
Για το φινάλε, μια λεπτομέρεια. Για τη Μνήμη. Στο πολύτιμο υλικό της βιβλιοθήκης του, που δώρισε ο Γιώργος Παπαστεφάνου, περιλαμβάνεται το σύνολο των εκδόσεων του περιοδικού «Εκλογή», του πρώτου πολιτιστικού εντύπου που κυκλοφόρησε στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1950, υπό την επιμέλεια της θρυλικής Ελένης Γ.Βλάχου.
Η λεπτομέρεια: Στην «Εκλογή», που παρουσίαζε και τα προγράμματα των αθηναϊκών κέντρων, το 1959-60, πρωτοαναφέρθηκε ο λαϊκός βάρδος Μανώλης Αγγελόπουλος ως «ο μαύρος γύφτος». Αναφορά που χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον αργότερα, το 1983, στον πόλεμο που ξέσπασε εναντίον του, για τις συναυλίες του στο Λυκαβηττό. Όταν γράφτηκε, βέβαια, η «Εκλογή» για αυτόν τον ρατσιστικό χαρακτηρισμό «μαύρος γύφτος» είχε απέναντί της, αξιόμαχους, το διευθυντή της Columbia, Τάκη Β. Λαμπρόπουλο, και το διευθυντή του Ιδρύματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας Πύρρο Σπυρομήλιο…
* Δημοσιογράφος
