Πρόσφατα προκλήθηκε θόρυβος από την απόφαση του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας (ΕΚΚΟΜΕΔ), το οποίο υπάγεται στο Υπουργείο Πολιτισμού, να «κόψει» μια χρηματοδότηση που θα έδινε στον διευθυντή της εφημερίδας, «Καθημερινή», Αλέξη Παπαχελά, για το ντοκιμαντέρ που φτιάχνει σχετικά με την οργάνωση 17 Νοέμβρη. Αιτία; Οτι το ντοκιμαντέρ θα περιλαμβάνει και συνέντευξη του καταδικασμένου και έγκλειστου στη φυλακή, μέλους της οργάνωσης, Δημήτρη Κουφοντίνα.
Το εκδοτικό συγκρότημα του Φαλήρου της οικογένειας Αλαφούζου, το οποίον ως γνωστόν είναι άκρως φιλοκυβερνητικό, με προμετωπίδα του τον «Σκάϊ», εξεμάνη και εξέφρασε την … «ιερή αγανάκτησή» του. Ο Γιάννης Αλαφούζος, μάλιστα, κατήγγειλε το ΕΚΚΟΜΕΔ και έκανε λόγο για «αυθαίρετη παρέμβαση και προληπτική λογοκρισία» στο ντοκιμαντέρ με τίτλο «17 Νοέμβρη, άνοδος και πτώση».
Κατόπιν άνωθεν εντολής
Είναι προφανές ότι το υπουργείο Πολιτισμού και το ΕΚΚΟΜΕΔ, έγιναν αποδέκτες άνωθεν διαμαρτυριών. Η, δε, απόφαση για ανάκληση της μερικής χρηματοδότησης του ντοκιμαντέρ, δείχνει «λογικές» ολοκληρωτισμού και φίμωσης της δημοσιογραφικής έρευνας και της ελευθερίας του λόγου.
Θα πει κανείς, τόσοι και τόσοι έκτισαν καριέρες πάνω στο σκηνικό της ελληνικής τρομοκρατίας ή του ελληνικού «αντάρτικου πόλης». Ακόμα και πάνω σε νεκρούς. Από πολιτικούς, στελέχη των διωκτικών υπηρεσιών και ιδιώτες, μέχρι δημοσιογράφους και πρόσωπα εγχώριων και ξένων «ευαγών ιδρυμάτων». Εύλογο είναι τώρα να μην θέλουν να αναμοχλευθεί εκείνη η περίοδος. Βολεύει η λήθη ή και η μονόπλευρη θεώρηση των γεγονότων ως κυρίαρχης.
Η «υπόθεση 17Ν» κομμένη και ραμμένη στα μέτρα τους
Κι’ όλα αυτά τη στιγμή που κοινή πεποίθηση είναι ότι, παρά τα σόου του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη, όταν ήταν υπουργός Δημόσιας Τάξης, οπότε συνελήφθησαν κάποια μέλη της 17Ν, το 2002, αλλά και όσα διημείφθησαν στη διάρκεια της ιστορικής δίκης, το 2003, η πραγματική ιστορία της 17 Νοέμβρη δεν έχει αποκαλυφθεί, παρά μόνο ένα κομμάτι της.
Τότε, το 2002, μέσα σε κλίμα πρωτοφανούς τρομο-υστερίας, απόλυτης φίμωσης κάθε δημοσιογραφικής έρευνας που αναζητούσε λογικές απαντήσεις σε εύλογες ερωτήσεις, και μαζικού βομβαρδισμού είτε κατασκευασμένων «πληροφοριών» είτε πραγματικών ειδήσεων από σύσσωμη την κυβέρνηση Σημίτη, πρωτοστατούντων του υπουργείου Δημόσιας Τάξης, της ηγεσίας της ΕΛΑΣ, της αντιτρομοκρατικής, καθώς και των μυστικών υπηρεσιών (ξένων, όπως οι βρετανικές, και ντόπιων), η «υπόθεση 17Ν» κόπηκε και ράφτηκε όπως βόλευε.
Εξάλλου, λόγω των επικείμενων Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, και των ισχυρών εξωτερικών – κυρίως αμερικανικών, εκ μέρους του τότε πρέσβη, Μίλλερ – πιέσεων για «ασφαλή» Ολυμπιάδα, έπρεπε να κλείσει με συνοπτικές διαδικασίες. Αλλωστε, πολλά από τα ευρήματα που είχαν συγκεντρώσει οι υπηρεσίες δίωξης ήταν ισχυρά, αν και όπως φάνηκε στη δίκη αρκετά από αυτά ήταν έωλα.
Εμενε μόνο η πλήρης «στράτευση» των Μέσων Ενημέρωσης και το κατάλληλο αμπαλάζ του πακέτου που θα πλασαριζόταν στην κοινή γνώμη. Και το εκδοτικό κατεστημένο της εποχής, το οποίο μέχρι τότε είχε φτάσει στο σημείο να στέλνει ευχαρίστως τους διευθυντές του στις φυλακές του Κορυδαλλού, επειδή η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη είχε απαγορεύσει τη δημοσίευση των προκηρύξεων της 17Ν, στρατεύθηκε σύσσωμη με τον Κώστα Σημίτη.
Μάλιστα, μπροστάρης ήταν η εφημερίδα «Καθημερινή». Μόνο που τότε δεν είχε διευθυντή τον Παπαχελά, αλλά άλλον, ο οποίος στη συνέχεια μεταπήδησε στο πόστο του διευθυντή άλλου συγκροτήματος Τύπου.
Το γεγονός ότι έλειπαν και εξακολουθούν να λείπουν κρίσιμα κομμάτια του παζλ – και βέβαια πολλά πρόσωπα – από την ιστορική διαδρομή της οργάνωσης 17Ν, τους ήταν αδιάφορο. Απλά, το μόνο που χρειαζόταν ήταν να πείσουν ότι, μετά από σχεδόν τρεις δεκαετίες, επιτέλους εξάρθρωσαν τους «τρομοκράτες», τους «δολοφόνους».
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι συλληφθέντες κατηγορούμενοι, ήταν καταδικασμένοι προτού καν γίνει η δίκη τους. Ε, αν σε κάποιους από αυτούς χορηγήθηκαν και ψυχοφάρμακα, για να «ξεράσουν», ουδείς ενδιαφέρεται. Ως γνωστόν, οι περισσότεροι έχουν αφεθεί ελεύθεροι. Απολύσεις, τις οποίες συνοδεύει όργιο φημών για παρασκηνιακά ντηλ.
Το ξένο παράδειγμα
Μόνο που η ιστορία ενός τέτοιου φαινομένου, όπως της ελληνικής τρομοκρατίας, δεν γράφεται από κάποιους ανακριτικούς υπαλλήλους, ούτε από πολιτικούς που εκ του πονηρού ζητούν λογοκρισία. Πολλές κοινωνίες, όπως η ιταλική, η γερμανική και πάμπολλες άλλες στον κόσμο, όπου εκδηλώθηκε ανάλογο φαινόμενο, κοίταξαν τον εαυτό τους στον καθρέφτη. Χύθηκαν τόνοι μελάνης σε δημοσιεύματα και βιβλία, έγιναν δεκάδες ντοκιμαντέρ και δημοσιογραφικές έρευνες, όπου βέβαια βασικά πρόσωπα στις συνεντεύξεις ήταν οι παλιοί τρομοκράτες.
Ο Κάρλος «το τσακάλι» έχει δώσει δεκάδες συνεντεύξεις, μεταξύ των άλλων, και ελάχιστες σε ελληνικά ΜΜΕ, που ήταν λίαν αποκαλυπτικός τόσο για σοβαρότατες υποθέσεις και πρόσωπα της διεθνούς τρομοκρατίας, όσο και για το φαινόμενο της ελληνικής τρομοκρατίας, το πολιτικό παρασκήνιο της εποχής, αλλά και για πρόσωπα και πράγματα.
Η δημοσιογραφική έρευνα στην Ιταλία, έφερε στο φως κρίσιμες πτυχές της παρακρατικής δράσης δεξιών οργανώσεων, στην υπηρεσία μυστικών υπηρεσιών, που έκαναν βομβιστικές επιθέσεις με πολλά θύματα πολίτες, προκειμένου να ενοχοποιήσουν την αριστερά. Εξαιρετικά σημαντικά ήταν και τα στοιχεία που αποκαλύφθηκαν για τη δολοφονία του Αλντο Μόρο από τις «Ερυθρές Ταξιαρχίες», αλλά και τον βρώμικο ρόλο της τότε Χριστιανοδημοκρατίας στην Ιταλία και του βαθέως παρακράτους της Gladio.
Ολοκληρωτισμός – ηθικός πανικός
Εχει μήπως κανείς αμφιβολία ότι και η Ελλάδα, με απόσταση 23 χρόνων από τις συλλήψεις για τη 17Ν, πρέπει επιτέλους να κοιτάξει τον εαυτό της στον καθρέφτη; Κάποιοι σίγουρα δεν το θέλουν. Τι φοβούνται, άραγε;
Οπως εύστοχα παρατηρεί ο καθηγητής Πολιτειολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου και Κοσμήτορας της Σχολής Πολιτικών Επιστημών από το 2021, Δημήτρης Χριστόπουλος, σε άρθρο του, στον ιστότοπο news247.gr, «έτσι όπως πήγαινε αυτός ο εσμός του ολοκληρωτισμού και ηθικού πανικού σχετικά με τους καταδικασθέντες της 17 Νοέμβρη (και κυρίως τους Κουφοντίνα και τον Γιωτόπουλο), ήταν θέμα χρόνου να βρεθεί στο στόχαστρο του συστήματος αυτού ακόμη και ο διευθυντής της Καθημερινής. Αυτό όμως δεν ήρθε απροειδοποίητα».
Κοίτα ποιον στοχοποιούν!
Μετά από τόσα χρόνια από τη στιγμή που έπαψε να υπάρχει η 17Ν, με ψυχραιμία πλέον μπορεί να διεξαχθεί μια δημοσιογραφική έρευνα, μακριά από τα αστυνομικά και δικαστικά σενάρια του 2002 – 2003. Ο Α. Παπαχελάς, εξάλλου, έχει κάνει πολλές τέτοιες επιτυχίες στο παρελθόν, όπως μεταξύ άλλων οι συνεντεύξεις του με τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, οι οποίες έβγαλαν πολλές ειδήσεις.
Και όμως, στοχοποιήθηκε το ντοκιμαντέρ και ο ίδιος ο βασικός συντελεστής του. Ποιος ο Α. Παπαχελάς, ένας άκρως συστημικός δημοσιογράφος, που το 2002, μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα από τότε που έγιναν οι συλλήψεις για τη 17Ν, εξέδωσε βιβλίο με πάρα πολλά στοιχεία για την οργάνωση. Στοιχεία, τα οποία δεν θα μπορούσε επουδενί να συγκεντρώσει η δημοσιογραφική έρευνα τόσο γρήγορα. Ηταν, δε, ουσιαστικά ένα κατηγορώ σε βάρος της 17Ν. Τότε, ουδείς εστράφη εναντίον του. Τώρα, τον ψέγουν.
Το νέο θύμα του ηθικού πανικού, σημειώνει ο Δ. Χριστόπουλος, είναι ο «έως χθες υπεράνω κάθε υποψίας Αλέξης Παπαχελάς, ο οποίος, άκουσον-άκουσον, στο ντοκιμαντέρ του για τη 17Ν έχει συνέντευξη στον Κουφοντίνα. «Δεν μπορούσαμε να το πιστέψουμε!» γράφει η ανακοίνωση του Συλλόγου Αλληλεγγύης στα Θύματα Τρομοκρατίας Θάνος Αξαρλιάν και του Ως Εδώ όπου πρωταγωνιστεί ο πρώην δήμαρχος Αθηναίων Κώστας Μπακογιάννης».
Και προσθέτει: «Όπως ένα ντοκιμαντέρ για τη Μακρόνησο είναι ζωτικό να έχει τη μαρτυρία του αρχιβασανιστή Σκαλούμπακα, το ίδιο και μια δημοσιογραφική έρευνα για τη 17Ν τη μαρτυρία του Κουφοντίνα. Αυτό όμως εδώ ερμηνεύεται ως σύμπτωμα γενικευμένης απειλής και η απειλή αποκτά υπόσταση στο πρόσωπο του «λαϊκού διαβόλου» (folk devil) Κουφοντίνα».
Στην ανακοίνωσή του, ο Σύλλογος, μεταξύ των άλλων, αναφέρει: «Εκφράσαμε την έντονη αντίθεσή μας, όχι προφανώς στη δημιουργία του ντοκιμαντέρ του οποίου την δημοσιογραφική έρευνα δεν αμφισβητούμε, αλλά στο ενδεχόμενο να δοθεί βήμα στους τρομοκράτες της 17 Νοέμβρη (…) αρνούμενοι να συμμετάσχουμε σε ένα άτυπο διάλογο εξίσωσης θυτών και θυμάτων. (…) Αυτό που διεκδικήσαμε, είναι ο Δημήτρης Κουφοντίνας να μην πάρει με κρατικά χρήματα, αυτό που κάποτε «αγόραζε» με αίμα. Όσον αφορά τον ισχυρισμό της πολυφωνίας, θεωρούμε ότι είναι τουλάχιστον προσβλητικός απέναντι στη μνήμη των ανθρώπων μας. Είναι προσβλητικός γιατί στην ουσία εξισώνει τη Δημοκρατία με την τρομοκρατία, τους θύτες με τα θύματα, τους δολοφόνους με τους δολοφονημένους».
«Οι δημοκρατίες ξέρουν τον δρόμο. Αλλιώς αυτοκαταργούνται»
Όντως, σχολιάζει ο Δ. Χριστόπουλος, «η ιδιότητα του θύματος είναι ιερή. Όταν όμως η ιερότητά της οδηγεί σε ολοκληρωτικούς παραλογισμούς ταυτίζοντας τον δημιουργό μιας δημοσιογραφικής έρευνας με τους πρωταγωνιστές της (κατά λέξη «ο Κουφοντίνας να μην πάρει κρατικά χρήματα»), τότε δεν υπάρχει απυρόβλητο ούτε για τα θύματα. Γιατί τότε γίνονται θύτες. Μεταξύ της εργαλειοποίησης της οδύνης που οδηγεί στη σιωπή της αυτολογοκρισίας και της ελευθερίας του λόγου, οι δημοκρατίες ξέρουν τον δρόμο. Αλλιώς αυτοκαταργούνται».
Ουσιαστικά, οι διαφωνούντες με το ντοκιμαντέρ και κυρίως με το να περιέχει και συνέντευξη Κουφοντίνα, αφενός δείχνουν να αγνοούν παντελώς τους στοιχειώδεις κανόνες της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, αφετέρου γράφουν στα παλαιότερα των υποδημάτων τους καίριους κανόνες της λειτουργίας της δημοκρατίας. Και, με το έτσι θέλω, και επειδή έχουν τα «κονέ» με τη σημερινή κυβέρνηση, θέλουν να επιβάλλουν ως μοναδικό, το δικό τους μονόπλευρο αφήγημα της ιστορίας. Μόνο που η ιστορία εκδικείται τέτοιες πρακτικές.
«Ο πανικός αυτός», σημειώνει η Δ. Χριστόπουλος, «δεν είναι απλώς μια «υπερβολή» αλλά ένας μηχανισμός μέσα από τον οποίο μια κοινωνία προσπαθεί να διαχειριστεί αβεβαιότητα, φόβο και το ενδεχόμενο της απώλειας ελέγχου. Ένα ερέθισμα που κανονικά θα έπρεπε να είναι απολύτως αδιάφορο: ένας κρατούμενος παίρνει άδεια να βγει από τη φυλακή όπως όλοι ή ένας δημοσιογράφος κάνει έρευνα για την τρομοκρατία και κάνει συνέντευξη σε έναν τρομοκράτη.
»Αυτή η λογική είναι διαρκώς παρούσα σε σχέση με τους δύο πρωτοστατούντες της 17Ν, δηλαδή Κουφοντίνα – Γιωτόπουλο και αναθερμαίνονταν κάθε φορά που οι κρατούμενοι αιτούνταν να πάρουν άδεια εξόδου από τη φυλακή. Να σημειώσουμε ότι ο Γιωτόπουλος πήρε για πρώτη φορά άδεια 20 ολόκληρα χρόνια μετά τη φυλάκισή του (το 2022) στην ηλικία των 78 ετών σπάζοντας όλα τα ρεκόρ διάρκειας εγκλεισμού στη Μεταπολίτευση. Το ότι σχεδόν κανείς δεν ασχολήθηκε με αυτό το σκανδαλώδες διάστημα εγκλεισμού του γέροντα Γιωτόπουλου, κάτι δείχνει νοσηρό (κυρίως για τον χώρο των λεγόμενων «αλληλέγγυων») αλλά δεν επεκτείνομαι.
»Ο ίδιος, πάλι, ηθικός πανικός τροφοδοτήθηκε στις αρχές του 2021 όταν ο Κουφοντίνας έκανε απεργία πείνας και κόντεψε να πεθάνει διότι αντί να τον επιστρέψουν από την αγροτική φυλακή της Κασσαβέτειας στις φυλακές Κορυδαλλού, βρέθηκε παρανόμως απομονωμένος στη φυλακή του Δομοκού. Το επιχείρημα ήταν ο «κατά συρροή δολοφόνος Κουφοντίνας» δεν μπορεί να αξιοποιεί τα ευεργετήματα που βάζει ο νόμος διότι είναι, λέει, «αμετανόητος». Η πολιτεία σε ρόλο εξομολογητή. Το κράτος δικαίου σε ρόλο κατηχητικού και η πολιτική κοινότητα ως ποίμνιο που ξορκίζει τους απίστους…
»Τι κι αν φωνάζει κανείς το ποινικώς αυτονόητο: ότι οι κατάδικοι έχουν δικαιώματα επειδή είναι έγκλειστοι, κι όχι επειδή μας αρέσουν. Τα δικαιώματα αυτό τον πονεμένο ρόλο παίζουν στις φιλελεύθερες πολιτείες. Εκεί μάλιστα δοκιμάζονται και οι αντοχές των υπολοίπων: όταν τα δικαιώματα τα έχουν και τα ασκούν αυτοί που δεν είναι οι «καλοί» της ιστορίας».
