Τόσο το Ισραήλ όσο και οι υποστηρικτές των Παλαιστινίων χρησιμοποιούν τους όρους «γενοκτονία» και «λιμός» ως νομικά, πολιτικά και επικοινωνιακά εργαλεία.
Παράδειγμα: καθώς οι εικόνες από τα σκελετωμένα παιδιά στη Λωρίδα της Γάζας κατέκλυαν τα διεθνή ΜΜΕ στα μέσα Ιουλίου, λέξεις όπως λιμός/λιμοκτονία/σκόπιμη ή ανθρωπογενής λιμοκτονία χρησιμοποιήθηκαν στα μηνύματα SOS που εξέπεμπαν εκατοντάδες Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και πολλοί διεθνείς οργανισμοί απαιτώντας από τους Ισραηλινούς εισβολείς να διακόψουν τον ασφυκτικό αποκλεισμό της περιοχής. Και να επιτρέψουν την είσοδο φορτηγών με τρόφιμα, φάρμακα και είδη πρώτης ανάγκης.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι, επιχειρώντας να υποβαθμίσουν την κρίση, αντεπιτέθηκαν εστιάζοντας σε «ετικέτες». Όπως το έθεσε ένας εκπρόσωπος της κυβέρνησης του καταζητούμενου για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου «Δεν υπάρχει λιμός στη Γάζα. Στη Γάζα λιμοκτονεί η αλήθεια». Ο ίδιος ο Νετανιάχου προκάλεσε παγκόσμια αγανάκτηση όταν δήλωσε «Δεν ασκούμε καμία πολιτική λιμοκτονίας».
Πώς βλέπουν τη χρήση των δύο όρων οι άμεσα εμπλεκόμενοι στην παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας; Απαντήσεις στο ερώτημα αναζήτησε η Αμερικανίδα δημοσιογράφος Ναχάλ Τούσι, επικεφαλής του τμήματος διεθνών ειδήσεων και αποστολών του γνωστού περιοδικού Politico.
Σε πρόσφατο ρεπορτάζ της, η Τούσι κάνει λόγο για έναν ανηλεή «πόλεμο των λέξεων» ο οποίος διεξάγεται συχνά με όρους προπαγάνδας και παραπληροφόρησης, την ώρα που το καίριο ζητούμενο δεν είναι η νομική αντιπαράθεση αλλά η κατεπείγουσα παροχή βοήθειας σε μια ανθρωποθάλασσα αναξιοπαθούντων.
«F-word»: η λέξη Λιμός (famine)
«Πράγματι η κατάσταση στη Λωρίδα της Γάζας δεν έχει ακόμη χαρακτηριστεί επίσημα ως «λιμός», αν και πολλοί αρμόδιοι είναι κοντά στο να ανακοινώσουν ότι συντρέχει ο νομικά και τεχνικά πολύπλοκος ορισμός» γράφει η Τούσι.
Εννοεί ειδικούς όπως οι αναλυτές του διακρατικού συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για λιμό «IPC – Integrated Food Security Phase Classification» (Ολοκληρωμένη Ταξινόμηση της Επισιτιστικής Ασφάλειας).
«Είναι σαν ό,τι δεν χαρακτηρίζεται επίσημα ως λιμός να μην αποτελεί πρόβλημα», είπε ένας αξιωματούχος ανθρωπιστικής οργάνωσης. «Οι Ισραηλινοί μιλούν για τέτοιες κρίσεις πείνας σαν να είναι κάτι δυαδικό – «on» και «off» – και όχι κάτι κλιμακούμενο. Είναι όμως μια κλίμακα, έχει διαβαθμίσεις». Με διαφορετικά προβλήματα σε κάθε διαβάθμιση.
«Λιμός», «γενοκτονία», «τρομοκρατία», «αντισημιτισμός», «κατοχή» και «απαρτχάιντ» είναι μόνο μερικοί από τους όρους των οποίων οι ορισμοί κυριαρχούν στις δημόσιες σχέσεις, τις νομικές και πολιτικές διαμάχες.
Ένα άλλο ζήτημα είναι ότι αν ορισμένοι όροι χρησιμοποιούνται υπερβολικά, χάνουν τελικά τη δύναμή τους.
«Όσο περισσότερο χρησιμοποιούνται, τόσο περισσότεροι υποστηρικτές ενός συγκεκριμένου στόχου απαιτούν να χρησιμοποιούνται περισσότερο. Η χρήση μιας λέξης γίνεται τεστ για το αν ενδιαφέρεται κανείς για ένα πρόβλημα», δήλωσε ο Τομ Μαλινόφσκι, πρώην μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, ο οποίος διετέλεσε βοηθός υπουργός Εξωτερικών για τα ανθρώπινα δικαιώματα επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα.
Υπό τον φανατικά φιλοϊσραηλινό πρόεδρο Τζο Μπάιντεν ο ΟΗΕ έφτασε κοντά στο να ανακοινώσει ότι είχε πλήξει τη Γάζα «λιμός». Όσοι Αμερικανοί αξιωματούχοι ήθελαν να πιέσουν το Ισραήλ θα είχαν ένα σοβαρό επιχείρημα αν ο Λευκός Οίκος είχε υιοθετήσει τη λέξη, «the F-word»: famine. Όμως άλλοι αξιωματούχοι επικαλέστηκαν την απουσία του όρου «λιμός» για να ζητήσουν να μην ασκηθεί μεγάλη πίεση στο Ισραήλ.
«G-word»: η λέξη Γενοκτονία (genocide)
Η χρήση της λέξης «γενοκτονία» στη σύγκρουση της Γάζας είναι συχνή. Σχεδόν από την έναρξη του πολέμου, φιλοπαλαιστίνιοι ακτιβιστές έχουν κατηγορήσει το Ισραήλ ότι διαπράττει γενοκτονία εναντίον του λαού της Γάζας. Έκτοτε ακόμη και ορισμένοι επιφανείς μελετητές της γενοκτονίας έχουν καταλήξει στο ίδιο συμπέρασμα. Πρόσφατα δύο ισραηλινές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υιοθέτησαν τον όρο.
Η «γενοκτονία» είναι μια νομική έννοια που ορίζεται από διεθνείς συμφωνίες και, σε ορισμένες χώρες, από εθνικούς νόμους. Γενικά θεωρείται το σοβαρότερο αδίκημα που μπορούν να διαπράξουν άνθρωποι εναντίον ανθρώπων. Η πρόθεση των δραστών είναι κρίσιμος παράγοντας όταν οι νομικοί προσπαθούν να προσδιορίσουν εάν έλαβε χώρα γενοκτονία και, παραδοσιακά, ο πήχης είναι υψηλός προκειμένου να χαρακτηριστούν ολόκληρες ομάδες ως «θύματα γενοκτονίας».
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, πολλές ομάδες που έχουν υποστεί φρικαλεότητες έχουν διεκδικήσει τον συγκεκριμένο όρο. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα θύματα του Ισλαμικού Κράτους (ISIS), οι μουσουλμάνοι Ουιγούροι στην Κίνα και οι επίσης μουσουλμάνοι Ροχίνγκια στη Μιανμάρ. Ορισμένοι Ουκρανοί ισχυρίζονται ότι η Ρωσία επιδιώκει γενοκτονία εναντίον τους, ενώ η Ρωσία αντιτείνει ότι το Κίεβο έχει εμπλακεί σε γενοκτονία εναντίον ρωσόφωνων στην ανατολική Ουκρανία.
Ακτιβιστές που πιέζουν για τη χρήση του όρου «γενοκτονία» συχνά φαίνεται να υπονοούν ότι εάν χρησιμοποιηθεί οποιαδήποτε ετικέτα μικρότερη από αυτήν, σημαίνει ότι τα δεινά μιας διωκόμενης ομάδας δεν έχουν σημασία.
Αυτό είναι ατυχές, διότι και άλλοι νομικοί όροι που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν, όπως «εγκλήματα πολέμου» ή «εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας», εξακολουθούν να περιγράφουν σοβαρότατα αδικήματα των οποίων οι δράστες θα πρέπει να λογοδοτήσουν.
Οι Ισραηλινοί ηγέτες υποστηρίζουν ότι η επιθυμία της Χαμάς να εξαλείψει το Ισραήλ αποτελεί από μόνη της μια «απόπειρα γενοκτονίας του εβραϊκού λαού». Το Ισραήλ λέει επίσης ότι «δεν επιτίθεται σκόπιμα στον παλαιστινιακό λαό στο σύνολό του». Κάτι που δύσκολο γίνεται πιστευτό την ώρα που δεκάδες χιλιάδες άμαχοι Παλαιστίνιοι πεθαίνουν τόσο από την πείνα όσο και από την υπερβολική χρήση βίας.
«Σε μεγάλο τμήμα της αμερικανοεβραϊκής κοινότητας δεν αρέσει αυτό που συμβαίνει στη Γάζα και θέλει να τελειώσει. Αλλά αν το χαρακτηρίσεις «γενοκτονία» αντιδρούν, επειδή πιστεύουν – και κατά τη γνώμη μου σωστά – ότι οι συγκρίσεις με το Ολοκαύτωμα από τους ναζί είναι άδικες», δήλωσε στη ρεπόρτερ του Politico ο Ίλαν Γκόλντενμπεργκ, πρώην αξιωματούχος του Μπάιντεν. Τώρα είναι στέλεχος της «J Street», φιλελεύθερης και φιλοϊσραηλινής ομάδας, η οποία θέλει να ενισχυθεί η δημοκρατία στο Ισραήλ με παράλληλη ίδρυση δημοκρατικού παλαιστινιακού κράτους.
«Έχω εκπλαγεί από το πόσο προσεκτικοί ήταν πρόσφατα οι αξιωματούχοι των ανθρωπιστικών οργανώσεων σχετικά με τη μη χρήση της λέξης «λιμός», χρησιμοποιώντας όρους όπως «μαζικοί θάνατοι λόγω πείνας». Η χρήση της λιμοκτονίας ως μεθόδου πολέμου απαγορεύεται ρητά από το διεθνές δίκαιο, γιαυτό και ο Νετανιάχου αποφεύγει αυτόν τον όρο» εξηγεί η Τούσι.
Συνολικά, η απόρριψη των όρων από τους Ισραηλινούς αξιωματούχους φαίνεται σε πολλά στελέχη ανθρωπιστικών οργανώσεων ως προσπάθεια να μπερδέψουν το απλό κοινό.
«Δεν διαθέτουμε ικανό λεξιλόγιο για να χαρακτηρίσουμε καταστάσεις που είναι ένα βήμα πριν από τη λιμοκτονία σε τελικό στάδιο. Το δύσκολο είναι να προειδοποιήσεις όταν πρόκειται να συμβεί κάτι κακό» δήλωσε στέλεχος ανθρωπιστικής οργάνωσης.
«Επί Μπάιντεν η συζήτηση στις ΗΠΑ για τον «λιμό» στη Λωρίδα της Γάζας και το ακριβές περιεχόμενο του όρου, κατέληξε σουρεαλιστική και παραπλανητική. Η πραγματικότητα ήταν ότι οι άνθρωποι πεινούσαν και χρειάζονταν φαγητό άμεσα», είπε Αμερικανός πρώην κυβερνητικός αξιωματούχος.
«Είναι σημαντικό να προσδιοριστεί ακριβώς σε ποια φάση βρίσκεται μια ανθρωπιστική κρίση. Ή πώς παραβιάζεται το διεθνές δίκαιο. Όταν όμως προκύπτουν διαφωνίες για αυτά τα θέματα, θα πρέπει να επικεντρωθεί κανείς περισσότερο σε λύσεις για την επείγουσα κρίση που έχει μπροστά του» καταλήγει η Ναχάλ Τούσι.
