Του Ζαφείρη Χατζηδήμου
Αν πάει κάποιος στη Μέση Ανατολή και επισκεφτεί μουσουλμάνους, εβραίους, δρούζους, χριστιανούς, Ισραηλινούς, Σύριους, Ιορδανούς , Αιγύπτιους, Παλαιστίνιους, Βεδουϊνους και Ιρανούς. Και τους ρωτήσει κάτι απλό μα και σύνθετο: «Τι θέλετε από τη ζωή σας;» η απάντησή τους είναι σχεδόν η ίδια: Ζωή με ασφάλεια και γαλήνη, μακριά από συγκρούσεις πόλεμο και βίαιες απώλειες.
Ο πόλεμος του τελευταίου έτους, τόσο αιματηρός όσο και οι προηγούμενοι στην περιοχή, απέδειξε για άλλη μια φορά ότι τα όνειρα για ειρήνη παραμένουν απραγματοποίητα, όσο οι πολιτικές, στρατηγικές και θρησκευτικές διαφορές παραμένουν αγεφύρωτες. Ο πόλεμος επαναπροσδιορίζει, για ακόμη μία φορά, την πολιτική σκηνή στη Μέση Ανατολή.
Η επίθεση της Χαμάς την 7η Οκτωβρίου 2023 ήταν αποτέλεσμα δεκαετιών άλυτης σύγκρουσης. Όταν οι δυνάμεις της Χαμάς διέσπασαν τις αδύναμες γραμμές ασφαλείας, προκάλεσαν την πιο φονική ημέρα στην ιστορία του κράτους του Ισραήλ. Περίπου 1.200 άνθρωποι, κυρίως άμαχοι Ισραηλινοί, έχασαν τη ζωή τους. Τότε, ο ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, επικοινώνησε με τον πρόεδρο Τζο Μπάιντεν, αναφέροντας ότι «δεν έχουμε ξαναδεί τέτοια φρικαλεότητα στην ιστορία του κράτους» και συγκρίνοντας τα γεγονότα με το Ολοκαύτωμα. Το Ισραήλ θεώρησε τις επιθέσεις της Χαμάς ως υπαρξιακή απειλή.
Έκτοτε, το Ισραήλ έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη καταστροφή στους Παλαιστίνιους στη Γάζα από το 1948. Οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί έχουν προκαλέσει το θάνατο σε 42.000 ανθρώπους (πο περισσότεροι άμαχοι), οι τραυματισμένοι είναι 97.000 και 11.000 οι αγνοούμενοι. Παράλληλα κατέστρεψαν μεγάλο μέρος των υποδομών, με περίπου 76% των κτιρίων να έχουν υποστεί ζημιές, σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς.
Πάνω από 1,9 εκατομμύρια Παλαιστίνιοι έχουν εκτοπιστεί, ενώ η πρόσβαση σε τροφή, νερό και ιατροφαρμακευτική περίθαλψη είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Οι ανθρωπιστικές οργανώσεις προειδοποιούν για τον κίνδυνο λιμού στη Γάζα, καθώς η παράδοση της βοήθειας είναι διακοπτόμενη λόγω των συνεχόμενων στρατιωτικών επιχειρήσεων. Επιπλέον, η Γάζα έχει γίνει επίκεντρο ασθενειών λόγω της καταστροφής των νοσοκομείων και της διακοπής των υπηρεσιών υγιεινής. Για παράδειγμα το καλοκαίρι του 2024, η περιοχή αντιμετώπιζε επιδημίες, όπως η πολιομυελίτιδα, η οποία είχε εξαλειφθεί πριν από 25 χρόνια.
Και οι συγκρούσεις συνεχίζουν να κλιμακώνονται. Έναν χρόνο μετά την επίθεση της Χαμάς, η Μέση Ανατολή βρίσκεται στο πιο επικίνδυνο σημείο, με την γενίκευση του πολέμου σε πολυκρατικό επίπεδο να φαίνεται ορατή όσο ποτέ.
Το τέλος των ψευδαισθήσεων
Ο πόλεμος αυτός έχει διαλύσει πολλές ψευδαισθήσεις και παγιωμένες αντιλήψεις. Μία από αυτές ήταν η πίστη του Νετανιάχου ότι θα μπορούσε να αγνοήσει το παλαιστινιακό ζήτημα χωρίς να κάνει υποχωρήσεις σχετικά με το δικαίωμα των Παλαιστινίων στην αυτοδιάθεση.
Ταυτόχρονα, κατέρρευσαν και οι προσδοκίες των δυτικών συμμάχων του Ισραήλ, οι οποίοι πίστευαν ότι θα μπορούσαν να πείσουν τον Νετανιάχου να δεχτεί τη λύση των δύο κρατών για την επίτευξη ειρήνης. Η στάση του αντανακλούσε τόσο την έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους Παλαιστίνιους όσο και την ιδεολογική του προσέγγιση, ενώ ταυτόχρονα κατέρρευσε και το αμερικανικό ειρηνευτικό σχέδιο.
Η «μεγάλη συμφωνία» του απερχόμενου προέδρου των ΗΠΑ Τζον Μπάιντεν, η οποία πρότεινε πλήρη αναγνώριση του Ισραήλ από τη Σαουδική Αραβία με αντάλλαγμα την ανεξαρτησία των Παλαιστινίων, απέτυχε.
Ο Νετανιάχου θεωρούσε ότι η αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους θα αποτελούσε επικίνδυνη ανταμοιβή για τη Χαμάς και οι ακροδεξιοί σύμμαχοί του θεωρούσαν ότι κάτι τέτοιο θα αποτελούσε απειλή για την ύπαρξη του Ισραήλ.
Από την πλευρά της, η Χαμάς, υπέστη σοβαρό πλήγμα με την δολοφονία στην Τεχεράνη του εμβληματικού αρχηγού της Ισμαήλ Χανίγιε, που αν μη τι άλλο είχε την ικανότητα να διαπραγματεύεται και γενικά ήταν πολιτικός που ελισσόταν ακόμη κι υπό πίεση. Ο διαδοχός του Γιαχία Σινουάρ δεν χαρακτηρίζεται για την διπλωματική του δεινότητα και την πολιτική του. Πολύ απλά γιατί είναι στρατιώτης. Ενας στρατιώτης ορκισμένος να καταστρέψει το Ισραήλ συθέμελα.
Πέρα από αυτό, ο Γιαχία Σινουάρ, είχε τις δικές της ψευδαισθήσεις. Προχώρησε στην σφαγή της 7ης Οκτωβρίου γιατί ίσως να πίστευε ότι το Ιράν και οι σύμμαχοί του θα συμμετείχαν στον πόλεμο ενάντια στο Ισραήλ. Ομως αυτό δεν συνέβη. Ο Σινουάρ κράτησε τα σχέδιά του κρυφά, αιφνιδιάζοντας ακόμη και τους δικούς του. Και αν παρέμεινε στην κεφαλή της Χαμάς είναι γιατί ξέρει την Γάζα όσο κανένας. Και από πάνω και ειδικά από κάτω, μιας κα η «Γάζα κάτω από την Γάζα» είναι αποκλειστικά ένα τεράστιο έργο που φέρει τη δική του υπογραφή.
Ο,τι απέμεινε μετά το μακελειό της Χαμάς στο “Nova party” της 7ης Οκτωβρίου 2023
Τελικά όμως, η επιπόλαια στάση και η πολιτική των άκρων που επέλεξε να ακολουθήσει η ακροδεξιά κυβέρνηση του Β. Νετανιάχου, κατάφερε να υλοποιήσει τα σχέδια του Σινουάρ, λίγο πριν το τέλος να πλησιάζει. Το Ισραήλ αυτή την στιγμή βρίσκεται στρατιωτικά αντιμέτωπο με την Χαμάς, την Χεζμπολάχ, τους Χούθι, το Ιράν και την Συρία. Ενώ σύσσωμος ο αραβικός και μουσουλμανικός κόσμος υποστηρίζει τους Παλαιστίνιους, καταδικάζει με σφοδρότητα του Ισραηλινούς και κλείνει κάθε πόρτα διαπραγμάτευσης για το μέλλον.
Το Ιράν, αποφάσισε να αντιμετωπίσει αρχικά με «στρατηγική ψυχραιμία» τον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς και απέφυγε έναν μεγαλύτερο πόλεμο, ενώ η Χεζμπολάχ περιορίστηκε σε μικρές επιθέσεις στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ. Παρά τα μικρής έντασης πυρά, το Ισραήλ κατέστησε σαφές ότι δεν θα ανεχθεί έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς με τη Χεζμπολάχ, και προχώρησε σε επιθέσεις που προκάλεσαν εκτεταμένες απώλειες.
Η ισραηλινή στρατιωτική μηχανή χτύπησε ανελέητα τη Χεζμπολάχ και κλόνισε την πεποίθηση του Ιράν ότι οι σύμμαχοί του θα μπορούσαν να αποτρέψουν την ισραηλινή απειλή. Η μεγάλη ισραηλινή αεροπορική επίθεση που σκότωσε τον ηγέτη της Χεζμπολάχ, Χασάν Νασράλα, αποτέλεσε καθοριστικό πλήγμα για τον «άξονα της αντίστασης» του Ιράν.
Με αυτή την λανθασμένη στρατηγική – που περιγράψαμε παραπάνω – το Ισραήλ επέκτεινε τη σύγκρουση – και το Ιράν, νιώθοντας ότι η παθητικότητά του ενθάρρυνε το Ισραήλ, αντέδρασε πριν από μερικές ημέρες, εξαπολύοντας μπαράζ 185 βαλλιστικών πυραύλων προς το Ισραήλ, που παρά την εξαιρετική αεράμυνά του και τη βοήθεια των ΗΠΑ, δέχθηκε τελικά το πλήγμα 20 προηγμένης τεχνολογίας βαλλιστικών πυραύλων σε στρατιωτικές του βάσεις.
Ανάγκη για Κατάπαυση του Πυρός
Η κατάσταση στη Μέση Ανατολή βαδίζει σε ένα επικίνδυνο μονοπάτι, με την πιθανότητα γενικευμένου πολέμου να γίνεται όλο και πιο πιθανή. Οι πυραυλικές επιθέσεις του Ιράν, οι συγκρούσεις στο βόρειο Λίβανο και η ανθρωπιστική καταστροφή στη Γάζα είναι μόνο μερικά από τα πολλαπλά μέτωπα που απειλούν τη σταθερότητα της περιοχής. Το κόστος ενός γενικευμένου πολέμου θα είναι ανυπολόγιστο, όχι μόνο για τις εμπλεκόμενες πλευρές αλλά και για ολόκληρη την περιοχή.
Καμία πλευρά δεν θα μπορέσει να αποκομίσει οφέλη από τη συνέχιση της βίας, και οι πληγές που ανοίγουν σε αυτή τη σύγκρουση μπορεί να μην επουλωθούν ποτέ. Πριν η κατάσταση εκτραχυνθεί περαιτέρω και οδηγήσει σε έναν ανεξέλεγκτο γενικευμένο πόλεμο, η διεθνής κοινότητα υπό τον ΟΗΕ οφείλει να δράσει – αν χρειαστεί και με την αποστολή πολυεθνικών στρατευμάτων – για την αποκατάσταση της ειρήνης και την έναρξη ενός νέου κεφαλαίου για την επίτευξη ειρήνης στη Μέση Ανατολή. Γιατί σε έναν κόσμο που καίγεται από άκρη-σε άκρη, η Μέση ανατολή δεν είναι το κερασάκι πάνω στην τούρτα, αλλά… ο δυναμίτης!
