Του Παύλου Ηλ. Αγιαννίδη *
«Δεν υπάρχει το οριστικά διαμορφωμένο άτομο,
η σταθερή προσωπικότητα.
Υπάρχει μόνο η φαντασματική παρουσία,
το ένα φάντασμα διαδέχεται το προηγούμενο,
σαν το ένα κύμα πίσω από το άλλο
στη Στοιχειωμένη Θάλασσα της Γέννησης και του Θανάτου».
Μνήμη του Πάτρικ Λευκάδιου Χερν, γεννημένου 175 χρόνια πριν, στη Λευκάδα. Εθνικού ποιητή – συγγραφέα της Ιαπωνίας, που το όνομά του φέρουν οκτώ μουσεία στην κατ’ επιλογή «δεύτερη πατρίδα» του Ιαπωνία, αλλά και στη Λευκάδα.
Το άγαλμα του «Παπαδιαμάντη της Άπω Ανατολής», που μάς δίδαξε ότι «Το θέμα είναι να δονείσαι και να προχωράς», και έκανε γνωστή τη Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου στη Δύση, βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του Τόκιο και μνημεία για τον ίδιο έχουν στηθεί σε κάθε γωνία της Ιαπωνίας από όπου πέρασε. Αλλά και (προτομή του) στο Πάρκο Ποιητών, στη γενέτειρά του Λευκάδα, δίπλα στο Βαλαωρίτη και το Σικελιανό.
Ο Λευκάδιος Χερν ή Γιάκουμο Κοϊζούμι (με το ιαπωνικό του όνομα) ήταν γιός του Ιρλανδού γιατρού Κάρολου Μουσχ Χερν, που υπηρετούσε τότε στα Αγγλοκρατούμενα Επτάνησα, και της Ρόζας Κασιμάτη από τα Κύθηρα.
Αγάπησε τον ιαπωνικό πολιτισμό, τον φώτισε και τον διέδωσε με τα βιβλία του, συνέλεξε βουδιστικές παροιμίες, περηφανευόταν για την ελληνική του καταγωγή και – χρήσιμο για τις χαλεπές, α-διανόητες ημέρες μας – εστίασε στη δύναμη του ενός, της μονάδας, απέναντι στο βουνό από αντιξοότητες του βίου:
«Είμαι εγώ ένας;
Είμαι μια και μόνη ψυχή;
Όχι, εγώ είμαι ένα πλήθος,
ένα ασύλληπτο πλήθος.
Είμαι γενεά των γενεών
αιώνας των αιώνων
Αμέτρητες είναι οι φορές
που η συρροή όλων αυτών που είμαι
σκορπίστηκε στο άπειρο
για να συγκεντρωθεί και πάλι
Ίσως, αφού στο μεταξύ καώ
Επί τρισεκατομμύρια αιώνες
στις διάφορες δυναστείες των ήλιων
τα καλύτερα από αυτά που είμαι
θα μπορέσουν να σμίξουν και πάλι».
Επεξηγηματικός ο πρόλογος του Αυστριακού συγγραφέα και δημοσιογράφου Στέφαν Τσβάιχ, για μια έκδοση έργων του Λευκάδιου Χερν στη Φρανγκφούρτη (δημοσιευμένος στην εφημερίδα Zukunft, το 1911 και μεταφρασμένος στα ελληνικά για την επιθεώρηση «Νέα Ζωή», όπως μάς φωτίζει ο Ηλίας Μαλεβίτης:
«Γεννήθηκε στὰ 1850 (ἀπάνω κάτω τὴν ἐποχὴ ποὺ οἱ Εὐρωπαῖοι ἄρχιζαν νὰ γνωρίζουνε τὴν ἀποκλεισμένη χώρα) στὴν ἄλλη ἄκρια τοῦ κόσμου, στὴ Λευκάδα, νησὶ ἰονικό. Τὰ πρῶτα του βλέμματα συναντοῦν γαλάζιο οὐρανό, γαλάζια θάλασσα.
»Κάποια ἀντανάκλαση τοῦ γαλάζιου αὐτοῦ φωτὸς τοὔμεινε γιὰ πάντα κρυμμένη μέσα του, καὶ ὅλη ἡ σκουριὰ καὶ ὁ καπνός τῶν κατοπινῶν χρόνων ποὺ ἤτανε γεμᾶτα δουλειά, δὲν κατώρθωσαν νὰ τὴ σκοτεινιάσουν. Ἔτσι εἶχε μέσα του δημιουργηθεῖ γιὰ τὴν ἀγάπη πρὸς τὴν Ἰαπωνία μιὰ μυστικὴ προΰπαρξη, σὰ νοσταλγία…»
Διαφωτιστικό, μάς λέει ο Τσβάιχ, ήταν ένα επεισόδιο σε ένα ταξίδι του: «Γιὰ τρεῖς μέρες δὲν εἶχε τίποτε φαγωμένο, καὶ κάθεται ξαπλωμένος μέσα στἁμάξι μὲ τὸ σκοτάδι τῆς λειποθυμιᾶς μπρὸς στὰ μάτια του. Ἔξαφνα, μιὰ χωριατοποῦλα ἀπὸ τὴ Νορβηγία, τοὔδωκε ἕνα κομμάτι ψωμί, καὶ αὐτὸς τὸ κατάφαγε πεινασμένος. Τριάντα χρόνια ἀργότερα θυμώτανε ὅτι τότε, πνιγμένος ἀπὸ τὴν πεῖνα, λησμόνησε νὰ τὴν εὐχαριστήσει. Αὐτὴ εἶναι ἡ μόνη ἀχτίδα φωτός…»
Απανθίζω, από τις εκδόσεις στα ελληνικά με το και για το έργο του (στο οποίο επέμενε υπαινικτικά ότι «Όλα τα πουλιά στραμμένα στον άνεμο κάθονται»), τα:
«Ιαπωνικά ποιήματα και παροιμίες», μτφ. Βασίλης Πανδής, Εκδ. Οδός Πανός – Σιγαρέττα
«Το αγόρι που ζωγράφιζε γάτες και άλλες ιστορίες», μτφ. Δώρα Βουκελάτου, Εκδ. Εστία
«Το όνειρο μιας καλοκαιρινής ημέρας… (μια γιαπωνέζικη ιστορία)», μτφ. Παλμύρας Ισμυρίδου, Εκδ. Άγρα
«Ιστορίες από έναν τόπο κι έναν χρόνο μαγικό», μτφ. Θεοδώρα Πασαχίδου, Άρης Λασκαράτος, Εκδ. Αιώρα
«Καϊντάν: Ιστορίες και σπουδές παράξενων πραγμάτων», μτφ. Λαμπριάνα Οικονόμου, Εκδ. Biblioteque
«Ιστορίες φαντασμάτων από την Ιαπωνία», μτφ. Άννα Βάντη, Εκδ. Πηγή
Κλαίρη Παπαπαύλου, «Ο άλλος Λευκάδιος Χερν», Εκδ. Παπαζήση
Άννυ Αχειλαρά, «Λευκάδιος Χερν ή Γιάκουμο Κοϊζούμι: ο ποιητής με το ανάμικτο αίμα και την ελληνική ψυχή», Εκδ. Όστρια
Ιωάννης Κασιμάτης, «Λευκάδιος Χερν (1850 – 1904): ο ελληνικής καταγωγής εθνικός συγγραφέας της Ιαπωνίας», Εκδ. Μαυρίδη
Παρασκευή Κοψιδά – Βρεττού, «Λευκάδιος Χερν και Πιερ Λοτί: συνάντηση στη μαγική μελαγχολία της απόδρασης», Εκδ. Βακχικόν / και «Η λαογραφία της στοργής», Εκδ. Fagotto
Πολύτιμη η ταινία κινουμένων σχεδίων του Παναγιώτη Ράππα, «Η πηγή της νιότης», βασισμένη στην ιστορία του Γιάκουμο Κοϊζούμι (στα σχόλια).
Πολύτιμη και η παράσταση «Ιστορίες Φαντασμάτων από την Ιαπωνία», από τη Θεατρική Ομάδα Κωφών «Τρελά Χρώματα» και την Έλλη Μερκούρη, το 2020, στο Θέατρο Κολωνού.
* Ο Παύλος Αγιαννίδης είναι δημοσιογράφος
