Το ρεύμα κόβεται κάθε λίγο και λιγάκι, κάποια μπλακάουτ κρατάνε μέρες. Τα ράφια των σούπερ μάρκετ είναι μισοάδεια. Ο αριθμός των τουριστών έχει μειωθεί αισθητά. Τα μικρομάγαζα υπολειτουργούν. Δουλειές για τους νέους δεν υπάρχουν. Το ίντερνετ λογοκρίνεται και σέρνεται. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι ξενιτεύονται διακινδυνεύοντας τις ζωές τους. Κι ο κομαντάντε Φιντέλ τον Νοέμβριο του 2016 πήγε να συναντήσει τον Τσε Γκεβάρα.
Κακά τα ψέματα. Η γερασμένη επανάσταση της Κούβας, σκιά του θαλερού λαϊκού κινήματος που το 1959 ανέτρεψε τον αμερικανόδουλο δικτάτορα Μπατίστα, σήμερα καρκινοβατεί σε μια χώρα που σαπίζει αργά και βασανιστικά.
Όλες οι ελπίδες που γεννήθηκαν από την αποκατάσταση των διπλωματικών σχέσεων ΗΠΑ-Κούβας το 2014 και την επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου Μπαράκ Ομπάμα στην Αβάνα το 2016 έχουν εξανεμιστεί. Τι είχε απομείνει; Η περιορισμένη δυνατότητα αμερικανικών εταιρειών να κάνουν μπίζνες στην Κούβα (κυρίως στον τομέα του τουρισμού) και 12 «εξαιρέσεις» στον κανόνα που απαγορεύει στους πολίτες των ΗΠΑ να πατήσουν το πόδι τους στο νησί της Καραΐβικής (για συνάντηση με συγγενείς, εκπαίδευση, ανθρωπιστική δράση, αθλητικές συναντήσεις κ.λπ.)
Τώρα, πάνε κι αυτά. Ο Ντόναλντ Τραμπ μόλις υπέγραψε προεδρικό διάταγμα με το οποίο θα επιβάλει (ακόμη) αυστηρότερους περιορισμούς στο εμπάργκο κατά της Κούβας.
Το διάταγμα περιλαμβάνει μηχανισμό επιβεβαίωσης και ποινικής δίωξης για όσους «δεν συμμορφώνονται προς τας υποδείξεις». Προβλέπει τακτικούς ελέγχους και «υποχρεωτική τήρηση αρχείων όλων των συναλλαγών που σχετίζονται με ταξίδια στην Κούβα για τουλάχιστον πέντε χρόνια».
Στο στόχαστρο ο τουρισμός
Απαγορεύει επίσης στους Αμερικανούς πολίτες να συναλλάσσονται με την GAESA, έναν όμιλο που διοικείται από τον κουβανικό στρατό και στον οποίο ανήκουν πολλά από τα ξενοδοχεία της Κούβας.
Ο τουρισμός είναι μια από τις κύριες πηγές σκληρού συναλλάγματος για την κουβανική κυβέρνηση, αλλά ο αριθμός των επισκεπτών έχει μειωθεί καθώς οι ελλείψεις στο νησί της Καραϊβικής έχουν πλήξει την ποιότητα των παρεχομένων υπηρεσιών. Το φαντασιακό τουριστικό «πακέτο» με τα πλούσια γεύματα, τα παλιομοδίτικα ξενοδοχεία, τις ορχήστρες λάτιν μουσικής, τα μπαρ και τα ξενύχτια δεν ανταποκρίνεται πλέον στην πραγματικότητα.
Το διάταγμα τονίζει ότι ο νυν πρόεδρος των ΗΠΑ «έχει δεσμευτεί να προωθήσει μια ελεύθερη και δημοκρατική Κούβα, αντιμετωπίζοντας τα μακροχρόνια δεινά που υφίσταται ο κουβανικός λαός υπό το κομμουνιστικό καθεστώς».
Λίγο μετά την ορκωμοσία του για τη δεύτερη θητεία, ο Τραμπ επανέφερε τον χαρακτηρισμό της Κούβας ως «κράτους που υποστηρίζει την τρομοκρατία», ο οποίος είχε αρθεί από τον Δημοκρατικό προκάτοχό του, τον πρόεδρο Τζο Μπάιντεν.
Η πολιτική σιδηράς πυγμής απέναντι στην Κούβα βρίσκει ισχυρή υποστήριξη στους κόλπους της κουβανοαμερικανικής κοινότητας των ΗΠΑ. Ωστόσο, η απόφαση της κυβέρνησης Τραμπ να τερματίσει το Προσωρινό Προστατευόμενο Καθεστώς (TPS) για τους Κουβανούς – καθώς και για τους Αϊτινούς, τους Νικαραγουανούς και τους Βενεζουελανούς – προκάλεσε απογοήτευση σε πολλούς Κουβανοαμερικανούς. Το TPS θεωρείτο προθάλαμος για πιθανή παραμονή και δυνατότητα εργασίας στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Θλιβερή ζωή, θολό αμερικανικό όνειρο
Οι συνθήκες ζωής στην Κούβα επιδεινώνονται διαρκώς. Τον Μάρτιο του 2024 διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους για να διαμαρτυρηθούν για τις διακοπές ρεύματος και τις ελλείψεις τροφίμων. Σε αντίθεση με την καταστολή ανάλογων διαδηλώσεων το 2021, η κυβέρνηση απάντησε αυξάνοντας λίγο την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και διανέμοντας με το δελτίο τρόφιμα, μερικά από τα οποία έστειλε ως ανθρωπιστική βοήθεια η Κίνα των κόκκινων καπιταλιστών.
Η παράνομη μετανάστευση έχει φουντώσει. Στο χρονικό διάστημα από το φθινόπωρο του 2021 έως το φθινόπωρο του 2024 περίπου 500.000 Κουβανοί επιχείρησαν να περάσουν παράνομα τα νότια σύνορα των ΗΠΑ. Επειδή ο διάπλους του θαλάσσιου περάσματος ανάμεσα στην Κούβα και τη Φλόριντα εποπτεύεται αυστηρά, διαφεύγουν στο Μεξικό και ακολουθούν χερσαίες οδούς προς το θολό «αμερικανικό όνειρο»
Πίσω στην Αβάνα η απαισιοδοξία και ο ρεαλισμός βαδίζουν χέρι χέρι με την συγκρατημένη απελπισία όσων επιμένουν να ζουν στην Κούβα και να δημιουργούν. Κλασικό παράδειγμα είναι ο Λεονάρδο Παδούρα, ο πιο διάσημος και πολυμεταφρασμένος Κουβανός πεζογράφος.
Το καθεστώς έχει «κόψει» κάθε αναφορά στο έργο του, τα βιβλία του δεν κυκλοφορούν, οι διεθνείς διακρίσεις που απολαμβάνει παραμένουν άγνωστες. Του επιτρέπεται να ταξιδεύει στο εξωτερικό και η αστυνομία δεν του χτυπάει κάθε λίγο την πόρτα. Ο συγγραφέας, μεταξύ άλλων, του μυθιστορήματος «Ο άνθρωπος που αγαπούσε τα σκυλιά» λατρεύει το νησί του – κι ας τον πληγώνει «όπου και να ταξιδέψει».
Πρόσφατα ήρθε ξανά στην Ελλάδα και συναντήθηκε με το κοινό στο πλαίσιο του 17ου Φεστιβάλ ΛΕΑ (Λογοτεχνία εν Αθήναις).
«Η διεθνής πολιτική αποδεικνύει ότι οι ισχυροί κάνουν ό,τι θέλουν και δεν τους νοιάζει τι λένε οι άλλοι» είπε, σε συνέντευξη που παραχώρησε στο «Βήμα». «Ζούμε σε εποχή όπου απειλές, ιμπεριαλιστικοί πόλεμοι, γενοκτονίες, εξουσιαστικές ιδεολογίες, κάνουν την επανεμφάνισή τους. Ποιος νοιάζεται για τους Κουβανούς και τα δράματά τους; Κάθε χρόνο τα Ηνωμένα Εθνη καταδικάζουν το εμπάργκο
