Μετά από 15 χρόνια περνώντας από την Σκύλα στη Χάρυβδη κυνηγημένος από «θεούς και δαίμονες», επικηρυγμένος από την μεγαλύτερη δύναμη του κόσμου, έχοντας ως υπεράσπιση και κινητήρια δύναμη την υποστήριξη του κόσμου και των διεθνών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων – όπως η «Διεθνής Αμνηστία» – ο Τζούλιαν Ασανζ τα κατάφερε. Ο ιδρυτής των Wikileaks επέστρεψε έπειτα από δυο δεκαετίες κυνηγητού, εγκλεισμού και φυλάκισης στην πατρίδα του, την Αυστραλία.
«Σήμερα (σ.σ. χθες) είναι μια ιστορική ημέρα», τόνισε η συνήγορος υπεράσπισης Τζένιφερ Ρόμπινσον. «Είναι μεγάλη ανακούφιση για τον Τζούλιαν, για τους φίλους του, την οικογένεια, τους υποστηρικτές του, για εμάς, για όποιον πιστεύει στην ελευθερία του λόγου σε όλον τον κόσμο… ότι επέστρεψε στην Αυστραλία και να έσμιξε ξανά με την οικογένειά του», συμπλήρωσε.
Την περασμένη Δευτέρα, ο Τζούλιαν Ασάνζ, ιδρυτής του WikiLeaks, απελευθερώθηκε από τη φυλακή μετά από σειρά νομικών αντιπαραθέσεων που διήρκησαν από το 2009 μέχρι σήμερα.
Το Wikileaks
Όλα ξεκίνησαν το 2006, όταν ο Τζούλιαν Ασάνζ ξεκίνησε τον ιστότοπο αποκαλύψεων WikiLeaks, μια πλατφόρμα που επιτρέπει στους χρήστες να υποβάλλουν ανώνυμα μυστικά, διαβαθμισμένα έγγραφα και βίντεο. Η πιο πρόσφατη δημοσίευση από την πλατφόρμα ήταν το 2021. Κατά τα χρόνια που λειτουργούσε, η πλατφόρμα αποκαλύψεων δημοσίευσε διαβαθμισμένα έγγραφα που δεν είχαν ποτέ δει πριν – ντροπιάζοντας κυβερνήσεις, προκαλώντας διπλωματικές αντιπαραθέσεις και αναγκάζοντας κυβερνήσεις να αλλάξουν τις μέχρι τότε πολιτικές τους.
Έκθεση για τοξικά απόβλητα στην Ακτή Ελεφαντοστού
Το 2009, το WikiLeaks κυκλοφόρησε την Έκθεση Minton που αποκάλυψε πως μια εσωτερική έκθεση που ανατέθηκε από τη διεθνή εταιρεία Trafigura, με έδρα τη Σιγκαπούρη, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η απόρριψη 540.000 λίτρων τοξικών αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων επιβλαβών χημικών ουσιών, στην Ακτή Ελεφαντοστού οδήγησε πιθανόν σε «εγκαύματα στο δέρμα, τα μάτια και τους πνεύμονες, εμετό, διάρροια, απώλεια συνείδησης και θάνατο» πολλές χιλιάδες αθώων ανθρώπων. Τα Ηνωμένα Έθνη σε έκθεσή τους ανέφεραν ότι 108.000 άνθρωποι επηρεάστηκαν από αυτήν την απόρριψη αποβλήτων.
Cablegate
Το 2010, το WikiLeaks άρχισε να δημιουργεί τη Δημόσια Βιβλιοθήκη Διπλωματίας των ΗΠΑ (PLUSD), η οποία είναι ένα αρχείο με 3.326.538 διπλωματικών τηλεγραφημάτων των ΗΠΑ μεταξύ αμερικανών διπλωματών που ήταν τοποθετημένοι σε 274 προξενεία και πρεσβείες από το 1966 έως το 2010 συμπεριλαμβανομένων και όσων εξ αυτών συνέχισαν τη σταδιοδρομία τους και εντός του Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ (State Department).
Στον πρώτο γύρο αυτών των διαρροών, 250.000 τηλεγραφήματα δημοσιεύτηκαν στο κοινό – πιθανότατα η μεγαλύτερη τέτοια διαρροή εμπιστευτικών εγγράφων που έχει δημοσιευθεί ποτέ.
Οι διαρροές περιλάμβαναν ντροπιαστικές λεπτομέρειες για το πώς οι Αμερικανοί διπλωμάτες αντιλαμβάνονταν κάποιους από τους ξένους ομολόγους τους και στιγμιότυπα συνομιλιών όπου ξένοι αξιωματούχοι – συμπεριλαμβανομένων πολλών σε υψηλές θέσεις σήμερα – εξέφραζαν απογοητεύσεις με τις δικές τους κυβερνήσεις.
Αρχεία πολέμου για το Αφγανιστάν
Τον Οκτώβριο του 2010, η ιστοσελίδα αποκαλύψεων κυκλοφόρησε 90.000 διαβαθμισμένα έγγραφα για τον πόλεμο των ΗΠΑ στο Αφγανιστάν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ξεκίνησαν τον πόλεμο στο Αφγανιστάν το 2001, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου εκείνη τη χρονιά και τελικά απέσυραν «εν μέσω της νυκτός» τις δυνάμεις τους από τη χώρα το 2021, χωρίς να επιτύχουν τον στόχο τους που ήταν η εξολόθρευση των Ταλιμπάν και η εγκαθίδρυση μιας δυτικού τύπου δημοκρατίας. Τα έγγραφα περιέγραφαν την εικόνα του πολέμου – και του αγώνα των ΗΠΑ κατά των Ταλιμπάν – που ήταν πολύ διαφορετική από τη δημόσια στάση που είχε περάσει στην αμερικανική κοινή γνώμη η Ουάσιγκτον.
Αρχεία πολέμου για το Ιράκ
Επίσης τον Οκτώβριο του 2010, το WikiLeaks δημοσίευσε σχεδόν 400.000 μυστικά αρχεία των ΗΠΑ για τον πόλεμο στο Ιράκ. Όπως είναι γνωστό, το 2003 η κυβέρνηση των ΗΠΑ υπό τον Πρόεδρο Τζορτζ Μπους, μαζί με την Μεγάλη Βρετανία με πρωθυπουργό τον Τόνι Μπλερ εισέβαλαν στο Ιράκ.
Τα έγγραφα, από το 2004 έως το 2009, έδειχναν ότι οι θάνατοι αμάχων στους πολέμους του Αφγανιστάν και του Ιράκ ήταν κατά πολύ υψηλότεροι από τους αριθμούς που αναφέρονταν. Οι διαρροές αντιπροσώπευαν τις μεγαλύτερες παραβιάσεις ασφαλείας αυτού του είδους στην ιστορία του στρατού των ΗΠΑ.
Η επίθεση από ελικόπτερο σε αμάχους στο Ιράκ
Μια από τις πιο προβεβλημένες αποκαλύψεις του WikiLeaks, τον Απρίλιο του 2010, ήταν η κυκλοφορία βίντεο που δείχνει μια επίθεση από αμερικανικό ελικόπτερο Apache που σκότωσε δώδεκα άοπλους ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων δύο δημοσιογράφων του Reuters, του Ναμίρ Νουρ Ελντίν και του Σαΐντ Σμάγκ, στην πρωτεύουσα του Ιράκ, Βαγδάτη. Το βίντεο, που τραβήχτηκε από το κόκπιτ του ελικοπτέρου, δείχνει την αμερικανική επίθεση με βολές πυραύλων και πολυβόλου των 30 χιλιοστών σε μια πλατεία σε μια γειτονιά της Βαγδάτης τον Ιούλιο του 2007, σύμφωνα με το WikiLeaks.
Τα αρχεία του Γκουαντάναμο
Τον Απρίλιο του 2011, το WikiLeaks δημοσίευσε μυστικά έγγραφα χιλιάδων σελίδων σε επιλεγμένα μέσα ενημέρωσης των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Αυτά τα έγγραφα αποκάλυψαν πώς οι Συμβάσεις της Γενεύης παραβιάζονταν τακτικά στη φυλακή του Γκουαντάναμο στην Κούβα. Τα έγγραφα, που χρονολογούνται από το 2002 έως το 2008, έδειχναν και περιέγραφαν την άθλια μεταχείριση 800 κρατουμένων, ορισμένων από τους οποίους ήταν μόλις 14 ετών.
Στο τέλος, τουλάχιστον 150 από αυτούς τους κρατούμενους αφγανικής και πακιστανικής καταγωγής βρέθηκαν να είναι αθώοι που συνελήφθησαν στο πλαίσιο μιας αποτυχημένης αρχικής εκστρατείας συγκέντρωσης πληροφοριών της CIA και της πακιστανικής μετά την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001.
Τα αρχεία της Συρίας
Τον Ιούλιο του 2012, το WikiLeaks άρχισε να δημοσιεύει δύο εκατομμύρια emails από 680 Σύριους πολιτικούς και υπουργεία που συνεργάζονταν με το καθεστώς Μπασάρ αλ-Άσαντ μεταξύ Αυγούστου 2006 και Μαρτίου 2012. Τα emails αποκάλυψαν τη συμμετοχή ευρωπαϊκών εταιρειών στην παρακολούθηση που οδηγούσε στην βίαιη καταστολή, εκτελέσεις και «εξαφανίσεις» σύριων πολιτών. Μια τέτοια εταιρεία ήταν η ιταλική κρατική Selex, η οποία συνέχισε να επεκτείνει το συμβόλαιό της με τη συριακή αστυνομία, παρά τις κυρώσεις που της είχαν επιβληθεί. Τα emails αποκάλυψαν επίσης πως η εταιρεία δημοσίων σχέσεων Brown Lloyd James (BLJ) πληρώθηκε για να συντάξει μια παρουσίαση-«αγιογραφία» της στην ιστοσελίδα του Vogue, το οποίο αργότερα διαγράφηκε, για τη σύζυγο του Άσαντ, Άσμα, σύμφωνα με το WikiLeaks.
Κατασκοπεία της NSA
Το 2015, ο ιστότοπος αποκαλύψεων δημοσίευσε λεπτομέρειες για παράνομες υποκλοπές από την Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ (NSA). Σε μια σειρά δημοσιεύσεων που κυκλοφόρησαν από το 2015 έως το 2017, το WikiLeaks είπε ότι οι ΗΠΑ, χρησιμοποιώντας την NSA, κατασκόπευαν τακτικά ξένους αξιωματούχους από την Ιαπωνία, την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Ισραήλ, τη Γερμανία και τη Βραζιλία.
Επιπλέον, το WikiLeaks ανέφερε ότι η NSA υπέκλεπτε επικοινωνίες μεταξύ του πρώην Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Μπαν Κι-Μουν και της Γερμανίδας Καγκελάριου Άνγκελα Μέρκελ.
Το WikiLeaks ανέφερε ότι η NSA δεν κατασκόπευε μόνο διεθνείς πολιτικούς αλλά και πολίτες. Το 2017, το WikiLeaks δημοσίευσε στο Twitter ότι η NSA ήδη είχε διεισδύσει και παρακολουθούσε τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας του Πακιστάν.
Η επίθεση στη Sony Pictures
Το 2015, το WikiLeaks κυκλοφόρησε τουλάχιστον 170.000 emails και περισσότερα από 20.000 έγγραφα από μια κυβερνοεπίθεση του 2014 στη Sony Pictures Entertainment. Η διαρροή έγινε περίπου την ίδια περίοδο που η Sony ετοιμαζόταν να κυκλοφορήσει την ταινία για ένα φανταστικό αμερικανικό σχέδιο δολοφονίας του ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν.
Τα emails αποκάλυψαν επίσης ότι γυναίκες διασημότητες όπως η Έιμι Άνταμς και η Τζένιφερ Λόρενς πληρώθηκαν λιγότερο από τους άνδρες συναδέλφους τους στην ταινία του 2013 «American Hustle».
Διαρροή emails του Δημοκρατικού Κόμματος των ΗΠΑ
Το 2016, το WikiLeaks αποκάλυψε 19.252 emails και 8.034 συνημμένα από την ηγεσία του Δημοκρατικού Κόμματος των ΗΠΑ. Τα emails αποκάλυψαν ότι, παρόλο που η Εθνική Επιτροπή των Δημοκρατικών (DNC), η κύρια επιτροπή του κόμματος, είχε υποσχεθεί αμεροληψία στις προεδρικές εκλογές του 2016, φαινόταν να δρα κατά του Μπέρνι Σάντερς υπέρ της Χίλαρι Κλίντον.
Οι διαρροές οδήγησαν σε παραιτήσεις πέντε κορυφαίων αξιωματούχων της DNC, συμπεριλαμβανομένου του προέδρου, του CFO, του CEO, του διευθυντή επικοινωνιών και του διευθυντή χρηματοδότησης.
Η Κλίντον κατηγόρησε το WikiLeaks και τον Ασάνζ ότι συνωμοτούσαν με τη Ρωσία για να εγείρουν ερωτήματα σχετικά με την αξιοπιστία της εκλογικής διαδικασίας των ΗΠΑ. Τελικά η Χίλαρι Κλίντον παρά τις κατηγορίες της, έχασε τις προεδρικές εκλογές του 2016 από τον Ντόναλντ Τραμπ.
Μπορεί κάποιος να συμφωνεί ή διαφωνεί με τον τρόπο απόκτησης των δεδομένων με τους οποίους απέσπασε τα στοιχεία το Wikileaks, κανείς όμως δεν μπορεί να αμφισβητήσει πως όλα έγιναν για το ευρύτερο καλό.
Και το σίγουρο είναι ένα: Το WikiLeaks έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της σύγχρονης δημοσιογραφίας και της πληροφόρησης. Κανείς δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει την επιρροή του στην παγκόσμια σκηνή και τη συμβολή του στη διαφάνεια και τη λογοδοσία κυβερνήσεων που παραβίασαν το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο. Αν και το μέλλον του WikiLeaks μετά την απελευθέρωση του Τζούλιαν Ασάνζ έχει προδιαγραφεί, το αποτύπωμα που έχουν αφήσει οι διαρροές του στον κόσμο της πληροφορίας και του Τύπου είναι αναμφισβήτητα βαθύ και διαρκές.
