«Ο Πούτιν μπλοφάρει» με τα πυρηνικά, είπε εσχάτως ο άρτι αποχωρήσας από τη θέση του επικεφαλής του ΝΑΤΟ, γνωστός για τις … εγκάρδιες σχέσεις του με την Αγκυρα, Γενς Στόλτεμπεργκ. Μια τέτοια έκφραση ούτε που θα το διανοούνταν να την εκστομίσουν σημαίνουσες πολιτικές προσωπικότητες της εποχής του Ψυχρού Πολέμου -και όχι μιράκια σαν τον Στόλτεμπεργκ. Αραγε, έχουν πράγματι πάρει τα κλειδιά του (πυρηνικού) φρενοκομείου και της διεθνούς πολιτικής σκηνής στα χέρια τους οι φρενοβλαβείς;
Κι’ όμως, ο άνθρωπος αυτός ήταν γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ επί δέκα χρόνια. Από το 2014 μέχρι πρόσφατα, οπότε αντικαταστάθηκε από τον πρώην πρωθυπουργό της Ολλανδίας, Μαρκ Ρούτε. Δεν πέρασαν ούτε μερικές ημέρες από την αποχώρησή του, και η μεγάλη εφημερίδα – διεθνής ναυαρχίδα, Financial Times, έσπευσε στο ησυχαστήριό του, στην εξοχή, για να του φιλοτεχνήσει το προφίλ. Κατά καιρούς έχει ακουστεί ότι έχει διάφορες φιλοδοξίες και για άλλα μεγάλα πόστα.
Και τι είπε στην εφημερίδα; «Αποκαλύψαμε ότι ο Πούτιν μπλοφάρει» ότι θα κάνει χρήση πυρηνικών όπλων. Ακόμα και οι πιο πολεμοκάπηλοι στον κόσμο θα απέφευγαν να κάνουν τέτοιες δηλώσεις. Πόσο μάλλον, όταν η ανθρωπότητα βρίσκεται ανάμεσα στις δαγκάνες δύο μεγάλων πολέμων (Ουκρανικό, Μεσανατολικό) και πάμπολλων άλλων μικρών ή μεσαίου μεγέθους πολέμων, ενώ όλοι είναι σε αναμμένα κάρβουνα και δεν ξέρουν που θα «σκάσει» η επόμενη ένοπλη σύγκρουση.
Ο Στόλτεμπεργκ, έτσι όπως τον φιλοτέχνησαν οι Financial Times
«Εγώ επέμεινα να περάσω όλες τις λεγόμενες κόκκινες γραμμές που έβαζε ο Πούτιν», είπε. Και πρόσθεσε: «Περάσαμε πολλές από αυτές, και δεν έκανε τίποτα. Η πραγματικότητα είναι ότι εάν ο πρόεδρος Πούτιν θέλει να πάει σε κλιμάκωση με όπλα μαζικής καταστροφής, θα εφεύρει κάθε δικαιολογία. Μέχρι τώρα, το έχουμε πει, είναι μπλόφα».
Νομίζει ότι παίζει με τα στρατιωτάκια
Θα τρίζουν τα κόκκαλα ηγετικών προσωπικοτήτων που πρωτοστάτησαν στην Ευρώπη, στις ΗΠΑκαι στην ΕΣΣΔ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, καθ’ όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Τότε που και μόνο ο όρος «χρήση πυρηνικών» ήταν σχεδόν απαγορευμένος στον δημόσιο λόγο, αλλά και όποτε υπήρξε ένταση, όπως στην κρίση της Κούβας (Τουρκίας), επεδείχθη εκατέρωθεν αυτοσυγκράτηση και έγιναν υποχωρήσεις, για να μην υπάρξει κλιμάκωση.
Και τώρα ένας «φυτεμένος» επί δέκα χρόνια στην ηγεσία ενός Οργανισμού σαν το ΝΑΤΟ παίζει με τις λέξεις και, ούτε λίγο ούτε πολύ, παρουσιάζει το chicken game (ποιος θα κάνει πρώτος πίσω για να αποφευχθεί η σύγκρουση) των πυρηνικών σαν ένα … φυσιολογικό παιχνιδάκι παιδιών του νηπιαγωγείου. Τα παιδία, ένθεν κακείθεν, παίζει στρατιωτάκια και τώρα … έβγαλαν έξω και τα πυρηνικά τους. Και, στο μεταξύ, μετράμε μερικές εκατοντάδες χιλιάδες θύματα μέσα σε ευρωπαϊκό έδαφος.
«Αναθεώρηση» του ρωσικού πυρηνικού δόγματος
Οπως στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου, έτσι και τώρα τα πυρηνικά όπλα αποτελούν ως μέσον «προληπτικής αποτροπής» και κλιμάκωσης των κρίσεων. Το πρόβλημα είναι, όμως, ότι αφενός πλήθυναν οι χώρες – κάτοχοι πυρηνικών όπλων, αφετέρου τα πολεμικά «παίγνια» που παίζονται σε καυτές ζώνες του πλανήτη κινούνται στα άκρα.
Με αφορμή την πρόσφατη «αναθεώρηση» του πυρηνικού δόγματος της Ρωσίας, σε άρθρο του, στους New York Times, με τίτλο «ο Πούτιν συνεχίζει να απειλεί ότι θα χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα. Θα το κάνει;», ο καθηγητής στο King’s College του Λονδίνου και συγγραφέας του βιβλίου: The Politics of Military Operations from Korea to Ukraine, Lawrence Freedman, γράφει: «Αυτό δεν σημαίνει ότι απειλές του Πούτιν είναι κενές κουβέντες και μπλόφα. Ωστόσο, η χρήση πυρηνικών όπλων, αν και αναμφίβολα είναι το χειρότερο σενάριο, δεν είναι το πιο πιθανό. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν περιστάσεις υπό τις οποίες ο Πούτιν μπορεί να εξετάσει τη χρήση πυρηνικών όπλων. Ο Πούτιν δεν θεωρεί τον εαυτό του παράλογο, αλλά για να κάνει τις απειλές του αξιόπιστες πρέπει να βασιστεί στους αντιπάλους του που πιστεύουν ότι μπορεί να είναι και λίγο τρελός».
Ως γνωστόν, γράφει ο ίδιος, πρόσφατα «ο πρόεδρος, Βλαντιμίρ Πούτιν, ανακοίνωσε σχέδια για αλλαγή του ρωσικού πυρηνικού δόγματος. Δήλωσε ότι η Ρωσία θα χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα ως απάντηση σε μια επίθεση με συμβατικά όπλα, που όμως συνιστά «κρίσιμη απειλή για την κυριαρχία μας». Επίσης, θα θεωρήσει ότι «η επίθεση εναντίον της Ρωσίας από μη πυρηνικό κράτος, αλλά με τη συμμετοχή ή την υποστήριξη πυρηνικού κράτους», αποτελεί «από κοινού επίθεση στη Ρωσία».
Και σχολιάζει ο Lawrence Freedman: «Αυτή είναι μια αλλαγή – κλειδί και δεν είναι καθόλου λεπτή. Στόχος του είναι, όμως, να στείλει μήνυμα στην Ουάσιγκτον να μην ικανοποιήσει το αίτημα της Ουκρανίας να χρησιμοποιήσει αμερικανικά οπλικά συστήματα εναντίον στόχων εντός της Ρωσίας και γενικότερα να πείσει τους Δυτικούς ηγέτες να λάβουν πιο σοβαρά υπόψη τις απειλές του».
Μηνύματα;
Το πιθανότερο είναι ότι ουδείς πιστεύει ότι ο Πούτιν κυριολεκτεί ως προς τη χρήση πυρηνικών. Εκτιμάται ότι στέλνει μηνύματα. Πέραν των λεκτικών μηνυμάτων, όμως, φαίνεται πως υπάρχουν και κάποια πρακτικά μηνύματα, που στοιχίζουν εκατοντάδες ίσως χιλιάδες ζωές.
Τις τελευταίες ημέρες, οι ρωσικές δυνάμεις έριξαν βόμβες πολύ μεγάλης ισχύος σε περιοχές και πόλεις όπου διεξάγονται μάχες με τις ουκρανικές δυνάμεις. Ηταν ασυνήθιστα εκτεταμένη η χρήση τους. Κάτι που δεν είχε σημειωθεί σε τέτοια ένταση στα στα σχεδόν τρία χρόνια του πολέμου. Οι, δε, εκρήξεις τους και το «μανιτάρι» που σήκωσαν, προκάλεσε ανατριχίλα. Πάμπολλα μεγάλα Δυτικά ΜΜΕ, μάλιστα, έκαναν λόγο για συμβατικά μεν αλλά «μετα-πυρηνικά» όπλα, κ.ο.κ., και κάποιοι μίλησαν για ένα βήμα πριν τα πυρηνικά. Ανεξαρτήτως εάν ισχύουν ή όχι αυτές οι εκδοχές, σκόπιμη είναι η προσεκτική παρακολούθηση των γεγονότων, πέραν των προπαγανδιστικών κραυγών ένθεν κακείθεν.
Μια από τις ρωσικές βόμβες μεγάλης ισχύος, έτσι όπως την κατέγραψε ρωσικό drone
Γίνεται αντιληπτό ότι, ανεξαρτήτως των «απειλών» των πολιτικών, του Πούτιν ή του Νετανιάχου, κλιμάκωση δεν σημαίνει απαραιτήτως το άμεσο πέρασμα στη χρήση πυρηνικών όπλων, μικρών ή στρατηγικών. Υπάρχουν αρκετά ενδιάμεσα στάδια, με στόχο να στείλει ο ένας αντίπαλος στον άλλον το μήνυμα ότι υπάρχει ο κίνδυνος να διαβούν τον Ρουβίκωνα. Λόγια; Πιθανώς. Αλλωστε, αυτή ήταν και είναι η «λογική της αποτροπής» των πυρηνικών όπλων. Να μην συμβούν τα χειρότερα σε μια σύγκρουση.
Απειλές
Γράφει χαρακτηριστικά ο Lawrence Freedman στους New York Times: «Από τότε που η Ρωσία προσάρτησε την Κριμαία, το 2014, ο Πούτιν στέλνει μηνύματα στις χώρες του ΝΑΤΟ ότι ρισκάρουν με πυρηνικό πόλεμο εάν επέμβουν στο πλευρό της Ουκρανίας. Το κάνει, είτε με τη μορφή της θορυβώδους προπαγάνδας, των ζοφερών ανακοινώσεων ή στρατιωτικών ασκήσεων. Αυτά τα μηνύματα στέλνονται για να υπογραμμίσουν την απειλή, αλλά ποτέ δεν κατέληξαν στη χρήση πυρηνικών όπλων.
Τέτοιες προειδοποιήσεις, συνεχίζει, «ακούστηκαν κατά καιρούς, όπως όταν ήθελε να … συγκρατήσει τις χώρες του ΝΑΤΟ από το να προβούν σε συγκεκριμένες ενέργειες, ή την είσοδο της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ, την αποστολή Δυτικών όπλων στην Ουκρανία… Όμως, η Σουηδία και η Φινλανδία εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ και η Ευρώπη και οι ΗΠΑ έδωσαν και δίνουν στην Ουκρανία εκτοξευτές πυραύλων, άρματα μάχης, μαχητικά αεροσκάφη F-16 και πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς. Δεν υπήρξε πυρηνική απάντηση. Γιατί;
»Καμία από τις παραπάνω ενέργειες δεν δικαιολογούσε μια τόσο δραστική κλιμάκωση. Οποιαδήποτε χρήση πυρηνικών όπλων θα κλιμακώσει αυτό που η Μόσχα ονομάζει περιορισμένη «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» στην Ουκρανία σε ένα νέο και εξαιρετικά επικίνδυνο επίπεδο».
Με βάση αυτά τα δεδομένα, λοιπόν, συνεχίζει ο ίδιος, «πώς πρέπει να αξιολογήσουμε τη νέα κόκκινη γραμμή και τις αλλαγές στο ρωσικό πυρηνικό δόγμα; Εάν οι ΗΠΑ και η Ευρώπη επέτρεπαν στην Ουκρανία να χτυπήσει στόχους βαθιά μέσα στη Ρωσία με όπλα που προμηθεύονται από τη Δύση, θα ήταν μια αρκετά σοβαρή κλιμάκωση που να δικαιολογεί τη χρήση πυρηνικών όπλων, σύμφωνα με την οπτική γωνία του Πούτιν;» Ο ίδιος απαντά, ωστόσο, ότι και τώρα, εδώ και καιρό, γίνονται πλήγματα με πυραυλικά συστήματα και drones από την Ουκρανία εντός της Ρωσίας, αλλά δεν υπάρχει πυρηνική κλιμάκωση εκ μέρους της Μόσχας.
Οπως και να’ χει, καταλήγει, «αυτό δεν σημαίνει ότι οι απειλές του Πούτιν είναι κενές κουβέντες και μπλόφα. Ωστόσο, η χρήση πυρηνικών όπλων, αν και αναμφίβολα είναι το πιο επικίνδυνο σενάριο, δεν είναι όμως και το πιο πιθανό. Αυτό επίσης δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν περιστάσεις υπό τις οποίες ο Πούτιν μπορεί να εξετάσει τη χρήση πυρηνικών όπλων. Το σενάριο που αναφέρει πιο συχνά είναι αυτό στο οποίο δυνάμεις του ΝΑΤΟ πολεμούν μαζί με τις ουκρανικές, κάτι που θα μπορούσε να φέρει τις ρωσικές δυνάμεις σε δύσκολη θέση. Αυτό είναι ένα σενάριο, που μπορούμε να φανταστούμε έναν απελπισμένο Πούτιν έτοιμο να ξεκινήσει έναν μεγαλύτερο πόλεμο. Ο Πούτιν δεν θεωρεί τον εαυτό του παράλογο, αλλά για να κάνει τις απειλές του αξιόπιστες πρέπει να βασιστεί στους αντιπάλους του που πιστεύουν ότι μπορεί να είναι λίγο τρελός».
