Του Ηλία Φωτίου – Ελσίνκι *

Από τη Λετονία στη Λευκάδα. Η εβδομάδα που ο πόλεμος του Κιέβου βγήκε από τα σύνορά του. Δύο περιστατικά, διαφορετικής φύσης, μέσα σε τρεις μέρες και ξαφνικά o χάρτης του ρωσοουκρανικού πολέμου έχει αλλάξει σχήμα.
Στις 7 Μαΐου, ουκρανικά μη επανδρωμένα τύπου AN-196 «Λιουτίι» χτυπούν δεξαμενές πετρελαίου στο Rezekne της λετονικής Latgale, σαράντα χιλιόμετρα από τα ρωσικά σύνορα. Δύο μέρες αργότερα, Έλληνες ψαράδες ανοιχτά της Λευκάδας ρυμουλκούν στο λιμάνι της Βασιλικής ένα θαλάσσιο μη επανδρωμένο ουκρανικής κατασκευής, έξι μέτρα μήκος, εκατό κιλά εκρηκτικά, τέσσερις σελίδες σημειώσεων στα ουκρανικά εντός. Στις 10 Μαΐου, ο Λετονός υπουργός Άμυνας Andris Sprūds παραιτείται. Στις 11, η ελληνική αντιπολίτευση ζητά εξηγήσεις από τον Δένδια στη Βουλή. Στις 12 η Ελληνική κυβέρνηση παραδέχεται ότι η υπόθεση είναι πολύ σοβαρή.
Το γρήγορο συμπέρασμα είναι ότι η Ουκρανία «εξάγει τον πόλεμό της». Αλλά το ακριβές είναι ότι το Κίεβο πέρασε αυτή την εβδομάδα δύο κατώφλια ταυτόχρονα, και το πολιτικό κόστος και για τα δύο το πλήρωσε κάποιος άλλος.
Πρώτο κατώφλι, η Βαλτική γίνεται διαμετακομιστικός χώρος
Παρά τις διαψεύσεις του Κιέβου δεν είναι η πρώτη φορά που ουκρανικά μη επανδρωμένα πέφτουν σε έδαφος της Βαλτικής. Από τον Μάρτιο του 2026 έχουμε συστηματική επανάληψη. Krāslava, Auvere, Kouvola, Parikkala, Narva, τώρα Rezekne.
Ο Ουκρανός υπουργός Εξωτερικών Σιμπίχα μιλά για ρωσικό ηλεκτρονικό πόλεμο που εκτρέπει τα μη επανδρωμένα. Η Μόσχα μιλά για επίσημους αεροδιαδρόμους, καταγεγραμμένους σε αεροναυτικά συμπληρώματα (AIP SUP 005/2026), που η Λετονία και η Εσθονία άνοιξαν επί τούτου.
Η αλήθεια πιθανότατα βρίσκεται κάπου στην μέση. Το ρωσικό ηλεκτρονικό σαμποτάζ όντως εκτρέπει, αλλά ο ίδιος η ουκρανικός επιχειρησιακός σχεδιασμός εκμεταλλεύεται τη βαλτική «μαλακή» ζώνη ως δίοδο χαμηλής αντίστασης. Ένα ξεστρατισμένο μη επανδρωμένο μπορεί να είναι αστοχία. Έξι, μέσα από τρεις χώρες του ΝΑΤΟ, με κοινό προορισμό την Αγία Πετρούπολη και το Ust-Luga, είναι σχεδιασμός.
Η ρωσική εκδοχή πάει ένα βήμα παραπέρα. Σύμφωνα με δελτίο του ρωσικού υπουργείου Άμυνας, την νύχτα της 7ης Μαΐου γαλλικά Rafale και αμερικανικά F-16 ήταν στον αέρα πάνω από τη Λετονία, και τα μη επανδρωμένα εξαφανίστηκαν από τα ραντάρ ακριβώς αφού τα ΝΑΤΟϊκά μαχητικά απογειώθηκαν. Το υπονοούμενο είναι σαφές. Το ίδιο το ΝΑΤΟ κατέρριψε ουκρανικά μη επανδρωμένα πάνω από ΝΑΤΟϊκό έδαφος, για να αποτρέψει μεγαλύτερη κρίση. Ανεξάρτητη επιβεβαίωση δεν υπάρχει.
Η Λετονία υποστηρίζει ότι δεν εξαπέλυσε πυρά «γιατί δεν πληρούνταν τα κριτήρια ασφαλείας», μετάφραση … φοβόμασταν συντρίμμια σε κατοικίες. Ο ισχυρισμός αξίζει να μείνει στο τραπέζι. Αν ισχύει, μας λέει ότι το ΝΑΤΟ ήδη κάνει εκείνο που δεν θέλει να παραδεχτεί δημοσίως. Απορροφά σιωπηρά και διορθώνει τους επιχειρησιακούς εξτρεμισμούς και την ακαταστασία του Κιέβου ώστε να μη βρεθεί εκτεθειμένο. Αν δεν ισχύει, η Μόσχα προετοιμάζει το αφήγημα για την επόμενη φορά.
Ο Sprūds, ο Λετονός υπουργός άμυνας δεν παραιτήθηκε επειδή «η Λετονία βαρέθηκε τον Ζελένσκι». Παραιτήθηκε επειδή δεν μπορούσε να εξηγήσει στους ψηφοφόρους του γιατί η Λετονία λειτουργεί de facto ως διαμετακομιστικός κόμβος ενός πολέμου στον οποίο επίσημα δεν συμμετέχει. Η πρωθυπουργός Σιλίνια έβλεπε ότι όσο τον κρατούσε, τόσο πιο βαθιά θα την έσερνε στις εκλογές του Οκτωβρίου.
Δεύτερο κατώφλι, το θέατρο επιχειρήσεων μπαίνει στη Μεσόγειο
Η Λευκάδα είναι άλλη ιστορία και πιο σοβαρή. Δεν μιλάμε για ξεστρατισμένο μη επανδρωμένο. Μιλάμε για ενεργό ουκρανικό όπλο στη Μεσόγειο, εν λειτουργία, με στόχο τη ρωσική νηοπομπή με τη φρεγάτα Kasatonov, που έπλεε νότια της Κρήτης και της Μάλτας με προορισμό την Συρία.
Για την ιστορία τον Μάρτιο, ρωσικό δεξαμενόπλοιο χτυπιέται από θαλάσσιο μη επανδρωμένο κοντά στο Πορτ Σάιντ. Τον ίδιο μήνα, ελληνόκτητο πλοίο δέχεται επίθεση στα ανοιχτά του Νοβοροσίσκ. Η Αθήνα διπλωματικά εκφράζει «δυσφορία προς το Κίεβο» λέξη βαριά και δύσκολη για το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών.
Εδώ η αδυναμία του «αδιαφορώντας για τις συνέπειες» γίνεται ορατή. Δεν είναι αδιαφορία. Είναι σταθμισμένη μεταβίβαση πολιτικού κόστους. Το Κίεβο γνωρίζει ότι χτυπώντας τον σκιώδη στόλο θα δημιουργήσει τριβή με Αθήνα και ναυτιλιακά συμφέροντα αλλά έχει αποφασίσει ότι το όφελος (πλήγμα στα ρωσικά πετρελαϊκά έσοδα) αξίζει την γκρίνια. Δομικά είναι η ίδια λογική με τους Nord Stream. Δεν είναι εχθρική πράξη απέναντί σου, απλώς δεν είσαι αρκετά σημαντικός για να σε ρωτήσουμε.

Η πιο πικρή ειρωνεία
Σύμφωνα με ελληνικά ΜΜΕ, η Αθήνα και το Κίεβο ήταν πρόσφατα κοντά σε συμφωνία να παράγονται Magura-type θαλάσσια μη επανδρωμένα στην Ελλάδα. Η συμφωνία κατέρρευσε όταν η ουκρανική πλευρά ζήτησε ρητή εγγύηση ότι τα συστήματα δεν θα χρησιμοποιούνταν εναντίον της Τουρκίας σε ενδεχόμενη σύγκρουση.
Και τώρα, ένα τέτοιο μη επανδρωμένο, πλήρως λειτουργικό, με ολόκληρη την τεχνολογία ορατή, αλιεύεται από Έλληνες ψαράδες στο Κάβο Δουκάτο. Στρατιωτικοί κύκλοι το χαρακτηρίζουν εμπιστευτικά «θείο δώρο». Η Ουκρανία αρνήθηκε να σου δώσει το όπλο, η θάλασσα στο έφερε δωρεάν. Καμιά φορά οι ευχές προς την Παναγία απαντώνται διά της παρέκκλισης GPS.
Από πού πηγάζει το θράσος
Ο Ζελένσκι δεν λειτουργεί σε κενό. Από τον Νοέμβριο του 2024, η Βρετανία και η Γαλλία έχουν δώσει επίσημα άδεια χρήσης Storm Shadow και SCALP-EG εις βάθος εντός Ρωσίας. Τον Νοέμβριο του 2025, νέα φορτία Storm Shadow φθάνουν στο Κίεβο ειδικά για να στηρίξουν τα χτυπήματα κατά της ρωσικής ενεργειακής υποδομής.
Με τον Τραμπ σε στάση επιλεκτικής αποστασιοποίησης και τον Μπάιντεν παρελθόν, ο επιχειρησιακός νευρώνας του ουκρανικού πολέμου έχει μεταφερθεί στο Λονδίνο. Η συνέχεια του Λονδίνου είναι αμετάβλητη. Από Σούνακ σε Στάρμερ, αλλάζουν τα κόμματα, μένει η πολιτική.
Ο Μακρόν εκφέρει λόγο, ο Στάρμερ εκφέρει υλικό. Οι Γερμανοί του Μερτς ακολουθούν μετά λόγου, οι Πολωνοί ζητωκραυγάζουν. Αλλά τα Storm Shadow που δίνουν στο Κίεβο τη δυνατότητα να φτάσει το Ust-Luga, και η πληροφοριακή υποδομή που υπολογίζει τη διαδρομή, βγαίνουν από το Whitehall. Το θράσος του Ζελένσκι έχει συγκεκριμένη διεύθυνση. Δεν είναι ο ψυχικός κόσμος ενός εμπνευσμένου ηγέτη. Είναι μια διπλωματική ταχυδρομική θυρίδα στο Λονδίνο.
Η διπλή αυτοσυγκράτηση
Όλη η ρητορική ότι «η Ρωσία θα απαντήσει στη Βαλτική» έχει μία σιωπηρή υπόθεση. Οτι μόνο η Μόσχα αποφεύγει την εμπλοκή. Η εικόνα όμως είναι πιο σύνθετη και πιο ενδιαφέρουσα.
Ναι, ο Πούτιν δεν θέλει το Άρθρο 5. Η Ρωσία έχει διαρκή δικαιοδοτική βάση να εμπλακεί με ΝΑΤΟϊκό έδαφος εδώ και χρόνια, και επίτηδες δεν το κάνει. Αλλά το ίδιο το ΝΑΤΟ δεν θέλει εμπλοκή ούτε αυτό. Και αυτό φαίνεται καθαρά τις τελευταίες εβδομάδες, όχι σε ρωσικές αναλύσεις, αλλά στις ίδιες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Το Politico γράφει αυτές τις μέρες ότι οι σχέσεις των ευρωπαίων ηγετών με τον Ζελένσκι βρίσκονται «στο χαμηλότερο σημείο από την έναρξη του πολέμου». Ο Εσθονός υπουργός Άμυνας Pevkur, αμέσως μετά το Rezekne, ζήτησε δημοσίως από το Κίεβο να «κρατήσει τα μη επανδρωμένα του μακριά από εσθονικό έδαφος». Η σπουδή της Σιλίνια να αποπέμψει τον Sprūds μέσα σε 72 ώρες δεν είναι λετονική απρονοησία, είναι προληπτική αποστασιοποίηση, μήνυμα προς τους ψηφοφόρους ότι η Ρίγα δεν πρόκειται να ακολουθήσει το Κίεβο μέσα στην άβυσσο.
Η Γερμανία του Μερτς, που είχε ανοίξει τη συζήτηση για Taurus, παραμένει διστακτική παρά τη ρητορική. Η Συμμαχία των Προθύμων του Μακρόν, που υποτίθεται θα συγκροτούσε ευρωπαϊκή δύναμη ασφαλείας στην Ουκρανία μετά από ενδεχόμενη συμφωνία, μαζεύει ολοένα και λιγότερες υπογραφές κάθε φορά που συνεδριάζει. Ο Τραμπ, βέβαια, έχει επιλέξει αποστασιοποίηση, αλλά αυτό απλώς αφαιρεί το κάλυμμα κάτω από το οποίο λειτουργούσαν αρκετοί ευρωπαίοι ηγέτες.
Το Κίεβο εργαλειοποιεί δύο φόβους ταυτόχρονα. Τον φόβο κλιμάκωσης της Μόσχας, που εξυπηρετεί την ουκρανική στρατηγική. Και τον φόβο διάσπασης της Δυτικής συμμαχίας, που εξυπηρετεί την ουκρανική ασυλία.
Κάθε φορά που Λετονός υπουργός αναγκάζεται να παραιτηθεί επειδή ο Ζελένσκι του πέταξε στο κεφάλι ένα μη επανδρωμένο, η συνεκτικότητα της συμμαχίας χάνει μερικές μονάδες, αλλά κανείς δεν θέλει να είναι αυτός που θα τραβήξει πρώτος το χαλί. Το ίδιο το Λονδίνο, που δίνει τα Storm Shadow, ξέρει ότι δεν μπορεί να δίνει επ’ άπειρον αν τα μέλη του ΝΑΤΟ αρχίσουν να παραιτούνται με τη σειρά.
Με άλλα λόγια, ούτε ο Πούτιν θέλει σύγκρουση με το ΝΑΤΟ, ούτε το ΝΑΤΟ θέλει σύγκρουση με τη Ρωσία, ούτε οι μισές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες θέλουν να συνεχίσουν να γράφουν λευκές επιταγές στο ίδιο όνομα. Ο μόνος που χρειάζεται απαραιτήτως τη συνέχιση είναι ο Ζελένσκι. Και ο Στάρμερ, που χρειάζεται τον Ζελένσκι για να ενισχύσει την πολεμική του βιομηχανία. Όλοι οι άλλοι θα προτιμούσαν να σβήσει το πρόβλημα αθόρυβα.
Αλλά τα προβλήματα δεν σβήνουν αθόρυβα. Καταλήγουν σε δεξαμενές πετρελαίου στη Latgale και σε σπηλιές στο Κάβο Δουκάτο της Λευκάδας.
* Ο Ηλίας Φωτίου είναι δημοσιογράφος



