Μια γενοκτονία δεν συντελείται μόνο με βόμβες, τανκς και μαζικές απομακρύνσεις πληθυσμών. Υπάρχει και μια πιο αργή αλλά εξίσου αποτελεσματική μορφή, η συστηματική καταστροφή των όρων που καθιστούν δυνατή την ανθρώπινη επιβίωση σε μια περιοχή.
Γιατί όταν μια κοινωνία στερείται καθαρό νερό, στοιχειώδη υγιεινή, πρόσβαση σε τρόφιμα και ασφαλές περιβάλλον, όταν το έδαφος, ο υδροφόρος ορίζοντας και η θάλασσα μολύνονται σε βαθμό που απειλεί ολόκληρες γενιές, τότε η καταστροφή παύει να αφορά μόνο τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Και αυτή τη ζοφερή εικόνα αρχίζουν να δίνουν όλο και περισσότερες εκθέσεις διεθνών οργανισμών και ανθρωπιστικών αποστολών για τη Λωρίδα της Γάζας.
Περιβαλλοντική αποκάλυψη
Η αναφορά που κοινοποίησε πρόσφατα ο Εγιάντ Αμαουί, συντονιστής ΜΚΟ στη Γάζα, μιλά ανοιχτά για μια επερχόμενη «περιβαλλοντική και βιολογική αποκάλυψη» στην περιοχή.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, το 97% των υπόγειων υδάτων στη Γάζα δεν είναι πλέον πόσιμο, ενώ η πρόσβαση των Παλαιστινίων κατοίκων σε νερό έχει καταρρεύσει στα τρία έως πέντε λίτρα ανά άτομο ημερησίως — και σε ορισμένες περιοχές του βορρά ακόμη χαμηλότερα. Πρόκειται για επίπεδα κάτω ακόμη και από τα ελάχιστα όρια επιβίωσης σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές. Σχεδόν μισό εκατομμύριο περιστατικά οξείας διάρροιας έχουν καταγραφεί, πολλά από αυτά σε παιδιά, ενώ λοιμώξεις, ηπατίτιδα Α και γαστρεντερικές ασθένειες εξαπλώνονται μέσα σε καταυλισμούς εκτοπισμένων όπου εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι επιβιώνουν χωρίς επαρκές νερό ή αποχέτευση.
Ιδανικό περιβάλλον για την εξάπλωση επιδημιών
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί εδώ και μήνες ότι ο συνδυασμός υποσιτισμού, συνωστισμού σε προσφυγικούς καταυλισμούς και κατεστραμμένων υποδομών δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για την εκδήλωση επιδημιών. Επιδημίες που πρώτα απ’ όλα πλήττουν τους πιο ευάλωτους, τα παιδιά και τους ηλικιωμένους.
Το σύστημα αποχέτευσης της Γάζας έχει ουσιαστικά καταρρεύσει. Περίπου 130.000 κυβικά μέτρα ανεπεξέργαστων λυμάτων καταλήγουν καθημερινά στη θάλασσα, ενώ πάνω από μισό εκατομμύριο τόνοι απορριμμάτων έχουν συσσωρευτεί γύρω από πρόχειρους καταυλισμούς. Σε πολλές περιοχές, τα σκουπίδια, τα στάσιμα νερά και η έλλειψη απολύμανσης επιτρέπουν την εξάπλωση ασθενειών που είχαν σχεδόν εξαφανιστεί πριν από τον πόλεμο.
Το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του ΟΗΕ (UNEP) τονίζει πως η περιβαλλοντική καταστροφή στη Γάζα έχει πλέον λάβει διαστάσεις που απειλούν όχι μόνο την άμεση δημόσια υγεία αλλά και τη δυνατότητα μακροχρόνιας ανάκαμψης της περιοχής.
Οι καταστροφές στις υποδομές ύδρευσης, αποχέτευσης και επεξεργασίας αποβλήτων έχουν μολύνει το έδαφος και τα παράκτια ύδατα με παθογόνα, βαρέα μέταλλα και τοξικές ουσίες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του οργανισμού, το 71% των μονάδων αφαλάτωσης και περίπου το 80% των δικτύων ύδρευσης έχουν υποστεί ζημιές ή έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας.
Η καταστροφή των μονάδων αφαλάτωσης επιταχύνει παράλληλα τη διείσδυση θαλασσινού νερού στον ήδη εξαντλημένο υδροφόρο ορίζοντα της Γάζας, αυξάνοντας τον κίνδυνο μόνιμης καταστροφής των αποθεμάτων γλυκού νερού.
Και το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο νερό. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του UNEP, δεκάδες εκατομμύρια τόνοι ερειπίων καλύπτουν πλέον τη Γάζα — ποσότητα που αντιστοιχεί σε μία από τις μεγαλύτερες συγκεντρώσεις μπάζων ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο στη σύγχρονη πολεμική ιστορία.
Τα ερείπια περιέχουν αμίαντο, υπολείμματα εκρηκτικών, καύσιμα, βιομηχανικά χημικά και βαρέα μέταλλα που απελευθερώνονται συνεχώς στο περιβάλλον. Η τοξική σκόνη από τις κατεστραμμένες περιοχές μεταφέρεται καθημερινά μέσα σε πυκνοκατοικημένους καταυλισμούς, αυξάνοντας τον κίνδυνο αναπνευστικών νοσημάτων και μακροχρόνιων επιπτώσεων στην υγεία.
Παράλληλα, μεγάλες εκτάσεις γεωργικής γης έχουν καταστραφεί, θερμοκήπια και αρδευτικά συστήματα έχουν ισοπεδωθεί και σημαντικό μέρος της αγροτικής παραγωγής έχει εξαφανιστεί. Δορυφορικές αναλύσεις που επικαλούνται διεθνείς οργανισμοί δείχνουν ότι τεράστιο ποσοστό καλλιεργήσιμης γης έχει υποστεί ζημιές, επιδεινώνοντας δραματικά την επισιτιστική κρίση στην περιοχή.
Η περιβαλλοντική καταστροφή μετατρέπεται έτσι σε μηχανισμό που αναπαράγει διαρκώς την ανθρωπιστική κρίση μέσω της πείνας, των ασθενειών και της καταστροφής κάθε υλικής βάσης που επιτρέπει σε μια κοινωνία να συνεχίσει να ζει.
Ακόμη κι αν οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί και χερσαίες επιχειρήσεις κάποια στιγμή τερματιστούν, η καταστροφή του οικοσυστήματος, των υδάτινων πόρων και των υποδομών υγείας θα συνέχιζε να παράγει θανάτους για χρόνια.
«Οικοκτονία» και στο νότιο Λίβανο
Εδώ ακριβώς αρχίζει να αποκτά ιδιαίτερο βάρος και ο όρος «οικοκτονία» που αναφέρουν όλο και περισσότεροι ειδικοί: Μια διαδικασία συστηματικής καταστροφής του φυσικού περιβάλλοντος σε τέτοια κλίμακα που να καθιστά αδύνατη την ασφαλή ανθρώπινη ζωή. Πρόκειται για μια αργή διαδικασία μόνιμης αποσύνθεσης ενός τόπου.
Μια γη χωρίς πόσιμο νερό. Με τοξικά ερείπια, μολυσμένες ακτές, διαλυμένη γεωργία και πληθυσμούς που επιβιώνουν μέσα σε λύματα και επιδημίες.
Και ενώ αυτή η πραγματικότητα παγιώνεται στη Γάζα, αντίστοιχη εικόνα αρχίζει να διαμορφώνεται και στον νότιο Λίβανο όπου συνεχίζονται οι ανελέητοι βομβαρδισμοί από τον ισραηλινό στρατό. Κατεστραμμένες αγροτικές εκτάσεις, βομβαρδισμένα χωριά, καμένα δάση, μολυσμένο έδαφος και μαζικός εκτοπισμός πληθυσμών συνθέτουν σταδιακά μια δεύτερη ζώνη οικολογικής καταστροφής στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ίσως λοιπόν η πιο σκοτεινή διάσταση του πολέμου αυτού με τα τόσα μέτωπα να μην είναι μόνο ο αριθμός των νεκρών. Αλλά το ενδεχόμενο να αφήσει πίσω του ολόκληρες ζώνες όπου η ανθρώπινη ζωή δεν θα μπορεί να ριζώσει ακόμη και όταν κάποια στιγμή τελειώσουν οι βομβαρδισμοί.
