Η Ρωσία ανακοίνωσε σημαντικές αλλαγές στο πυρηνικό της δόγμα, κάτι που έχει δημιουργήσει ανησυχίες σε παγκόσμιο επίπεδο, ειδικά στους κόλπους του ΝΑΤΟ. Ο Πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν, κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης – την περασμένη Τετάρτη – του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας για την πυρηνική αποτροπή, έκανε γνωστές αυτές τις αλλαγές, που αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής προσαρμογής της Μόσχας στη σύγχρονη γεωπολιτική πραγματικότητα.
Οι βασικές αλλαγές στο πυρηνικό δόγμα της Ρωσίας
Παρά το γεγονός ότι το βασικό θεμέλιο του πυρηνικού δόγματος της Ρωσίας – η χρήση πυρηνικών όπλων μόνο ως έσχατο μέτρο για την προστασία της κυριαρχίας της χώρας – παραμένει αμετάβλητο, το πλαίσιο της στρατηγικής και τακτικής κατάστασης που μπορεί να οδηγήσουν σε πυρηνικό πλήγμα από τη Ρωσία διευρύνθηκε. Οι κυριότερες αλλαγές περιλαμβάνουν:
Επέκταση της κατηγορίας των κρατών και στρατιωτικών συμμαχιών που υπόκεινται σε πυρηνική αποτροπή: Πλέον, η Ρωσία θεωρεί εν δυνάμει πυρηνικές απειλές όχι μόνο τα κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα, αλλά και κράτη που δεν διαθέτουν τέτοια όπλα αλλά συνεργάζονται ή υποστηρίζονται από πυρηνικά κράτη.
Περιπτώσεις χρήσης πυρηνικών όπλων: Η Ρωσία δηλώνει πως θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα σε περίπτωση που απειληθεί η εδαφική της ακεραιότητα ή η κυριαρχία της, ακόμα και αν η απειλή αυτή προέρχεται από συμβατικά όπλα. Σημαντικό είναι το γεγονός ότι η Ρωσία θεωρεί απειλή και την οποιαδήποτε επιθετική πράξη εναντίον της Λευκορωσίας, η οποία είναι στενός σύμμαχος της Ρωσίας.
Προστασία από μη πυρηνικά κράτη: Εάν κάποιο μη πυρηνικό κράτος συνεργάζεται με ένα πυρηνικό κράτος για την εκτέλεση επιθετικών ενεργειών κατά της Ρωσίας, αυτό θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει αφορμή για πυρηνικό πλήγμα.
Τι είπε ο Βλαντίμιρ Πούτιν;
Ο ρώσος Πρόεδρος Β. Πούτιν υπεραμύνθηκε των αλλαγών στο πυρηνικό δόγμα της Ρωσίας, δηλώνοντας πως η χώρα διατηρεί το δικαίωμα να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα μόνο σε ακραίες περιπτώσεις, όταν απειλείται άμεσα η εδαφική της ακεραιότητα, η ανεξαρτησία και η ίδια η ύπαρξή της. Δήλωσε επίσης πως η Ρωσία διαθέτει περισσότερα πυρηνικά όπλα από τις χώρες του ΝΑΤΟ, γεγονός που ενισχύει την αποτρεπτική της δύναμη.
Ο Πούτιν ήταν σαφής ότι η χρήση αυτών των όπλων είναι θεωρητικά δυνατή, αλλά μόνο σε περίπτωση που υπάρχει σοβαρή απειλή.
Αναφερόμενος στις πιέσεις που δέχεται η Ρωσία για τη μείωση των πυρηνικών όπλων της, ο Πούτιν χρησιμοποίησε χαρακτηριστική γλώσσα, λέγοντας πως: «η Ρωσική Ομοσπονδία διαθέτει περισσότερα πυρηνικά όπλα από τις χώρες του ΝΑΤΟ. Το γνωρίζουν αυτό και προσπαθούν συνεχώς να μας πείσουν να ξεκινήσουμε διαπραγματεύσεις για τη μείωσή τους. Ας τους στείλουμε στο διάολο».
Οι ανησυχίες του ΝΑΤΟ
Το ΝΑΤΟ έχει εκφράσει έντονες ανησυχίες για τις αλλαγές στο πυρηνικό δόγμα της Ρωσίας. Αυτές οι αλλαγές εντείνουν την αβεβαιότητα και αυξάνουν την πιθανότητα παρερμηνειών ή τυχαίων συγκρούσεων. Υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τους οποίους το ΝΑΤΟ και οι δυτικές χώρες ανησυχούν:
«Η Ρωσική Ομοσπονδία διαθέτει περισσότερα πυρηνικά όπλα από τις χώρες του ΝΑΤΟ. Το γνωρίζουν αυτό και προσπαθούν συνεχώς να μας πείσουν να ξεκινήσουμε διαπραγματεύσεις για τη μείωσή τους. Ας τους στείλουμε στο διάολο».
Βλαντιμίρ Πούτιν, πρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας
Επέκταση του δόγματος: Η Ρωσία πλέον θεωρεί περισσότερες καταστάσεις ως δυνητικές απειλές που θα την οδηγήσουν σε πρώτο πυρηνικό πλήγμα. Η ένταξη της Λευκορωσίας στο πλαίσιο της πυρηνικής προστασίας αποτελεί επίσης μια εστία ανησυχίας, καθώς το ΝΑΤΟ φοβάται ότι οποιαδήποτε επίθεση στη Λευκορωσία από το εξωτερικό θα μπορούσε να προκαλέσει την αντίδραση των ρωσικών αεροδιαστημικών δυνάμεων πυρηνικής προσβολής..
Επιθετική ρητορική: Ο ρώσος Πρόεδρος έχει υιοθετήσει μια πιο επιθετική ρητορική γύρω από τη χρήση πυρηνικών όπλων, γεγονός που ενισχύει την αντίληψη ότι η Ρωσία μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτά τα όπλα σε περίπτωση που αισθανθεί ότι απειλείται στρατιωτικά, ακόμα και με συμβατικά μέσα. Στέλνοντας παράλληλα το μήνυμα στη Δύση πως δεν πρέπει να ενισχύσουν στρατιωτικά άλλο την Ουκρανία, βάζοντας φραγμό στις επιδιώξεις τους.
Η αναβάθμιση των στρατιωτικών υποδομών: Οι πρόσφατες στρατιωτικές ασκήσεις χρήσης πυρηνικών όπλων της Ρωσίας και η ανάπτυξη νέων προηγμένων πυραυλικών συστημάτων, σε συνδυασμό με την αλλαγή του δόγματος, αυξάνουν τις ανησυχίες ότι η Ρωσία πλέον μπορεί να τηρήσει με αυτοπεποίθηση μια πιο επιθετική στρατιωτική στάση.
Πιθανή χρήση σε συμβατικούς πολέμους: Το γεγονός ότι η Ρωσία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα ως απάντηση σε μια μαζική συμβατική επίθεση, αν η επίθεση αυτή θεωρηθεί ότι απειλεί την ύπαρξη της ίδιας τη χώρας, προκαλεί ανησυχία στο ΝΑΤΟ, καθώς αυτό ακυρώνει επί του πεδίου τα συμβατικά στρατιωτικά σχέδια και στρατηγικές της Δύσης.
Οργισμένη απάντηση Α. Μπλίνκεν
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Αντονι Μπλίκεν χαρακτήρισε την προειδοποίηση του Ρώσου πρόεδρου Βλαντίμιρ Πούτιν προς τη Δύση σχετικά με τη χρήση πυρηνικών όπλων ανεύθυνη, σημειώνοντας πως η στιγμή είναι κακή, ενώ οι παγκόσμιοι ηγέτες έχουν συγκεντρωθεί στη Νέα Υόρκη για να συμμετάσχουν στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. «Νομίζω ότι πολλοί ηγέτες στον κόσμο έχουν μιλήσει ξεκάθαρα στο παρελθόν γι’ αυτό, δηλαδή, όποτε ο ίδιος κουνάει απειλητικά την πυρηνική σπάθη η Ρωσία, συμπεριλαμβανομένης και της Κίνας. Θα έλεγα λοιπόν ειδικά το ότι κάνει τώρα (τέτοιες δηλώσεις για τα πυρηνικά), ενώ οι ηγέτες του κόσμου έχουν συγκεντρωθεί και μιλάνε για την ανάγκη αύξησης του στρατιωτικού αφοπλισμού και τη μη διάδοση των πυρηνικών», τόνισε σε συνέντευξή του στο αμερικανικό δίκτυο MSNBC.
Ο ρόλος του πυρηνικού δόγματος στην παγκόσμια ισορροπία
Η αλλαγή του πυρηνικού δόγματος της Ρωσίας φέρνει στην επιφάνεια τις παλιές ανησυχίες για μια νέα κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών. Με τις σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Δύσης να βρίσκονται σε κρίσιμο σημείο – κυρίως λόγω του πολέμου της Ουκρανίας – η ενίσχυση της πυρηνικής αποτροπής προσθέτει περαιτέρω ένταση στο παγκόσμιο σκηνικό.
Το πυρηνικό δόγμα της Ρωσίας παραμένει μια κρίσιμη παράμετρος της παγκόσμιας στρατηγικής σταθερότητας και οι αλλαγές που ανακοίνωσε η Μόσχα δείχνουν ότι η Ρωσία είναι πρόθυμη να διατηρήσει και να ενισχύσει τη στρατιωτική της αποτρεπτική ισχύ, σε μια περίοδο όπου η διασφάλιση της «πυρηνικής ειρήνης» γίνεται όλο και πιο δύσκολη.
Ζ.Χ.
