Έχουν περάσει σχεδόν ολόκληρη τη σχολική τους ζωή με τον Εμανουέλ Μακρόν στην προεδρία της Γαλλίας. Γνώρισαν τις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις του, άκουσαν τις υποσχέσεις για αξιοκρατία και ίσες ευκαιρίες, μεγάλωσαν σε μια χώρα που διαφημίζει το δημόσιο σχολείο ως θεμέλιο της Δημοκρατίας. Τώρα βγαίνουν στους δρόμους ζητώντας κάτι πολύ πιο στοιχειώδες: Καθηγητές στις τάξεις τους, θρανία για όλους και σχολικά κτίρια στα οποία να μπορούν πραγματικά να κάνουν μάθημα.
Τα παιδιά του Μακρόν εξεγείρονται απέναντι στην εκπαιδευτική πραγματικότητα που κληρονομούν. Και οι κινητοποιήσεις τους, λίγους μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές του Απριλίου 2027, αποκτούν μια πολιτική βαρύτητα που ξεπερνά κατά πολύ τα σχολικά προαύλια.
Αυτή την Τρίτη, εκατοντάδες χιλιάδες μαθητές και φοιτητές βγήκαν ξανά στους δρόμους των μεγαλύτερων πόλεων της Γαλλίας ανανεώνοντας το ραντεβού τους για την Τρίτη 13 Οκτωβρίου. Ήταν η τέταρτη μεγάλη κινητοποίηση ενός κινήματος που συνεχίζεται για τρίτη εβδομάδα, με μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς να διεκδικούν καλύτερες συνθήκες για τα δημόσια σχολεία.
Στη διαδήλωση της Μασσαλίας, η 28χρονη καθηγήτρια Ντιάν Ντι Σιούλο δήλωσε στο Reuters ότι έχει 37 μαθητές στην τάξη της και ότι στην αρχή κάθε μαθήματος πρέπει να αναζητούν καρέκλες και θρανία σε διπλανές αίθουσες. Στην κινητοποίηση κρατούσε ένα πλακάτ που έγραφε «Οι μαθητές μου με βοηθούν να κυνηγάω κατσαρίδες στην τάξη». Δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει πιο παραστατική περιγραφή της απόστασης ανάμεσα στις κυβερνητικές εξαγγελίες και την καθημερινότητα ενός δημόσιου σχολείου.
Οι αριθμοί πίσω από την οργή
Ο υπουργός Παιδείας Εντουάρ Ζεφρέ ανακοίνωσε την Πέμπτη την άμεση διάθεση 3.000 αναπληρωτών εκπαιδευτικών. Παραδέχθηκε μάλιστα ότι το υπουργείο έχει εντοπίσει 114 λύκεια με ιδιαίτερα σοβαρά προβλήματα και άλλα 400 που χρειάζονται παρέμβαση. Δεν πρόκειται ωστόσο για νέες προσλήψεις, αλλά ήδη διαθέσιμους αναπληρωτές που δεν είχαν τοποθετηθεί σε τάξεις, γεγονός που τροφοδοτεί τις ενστάσεις των εκπαιδευτικών σωματείων ότι η κυβέρνηση αντιμετωπίζει τις ελλείψεις με ανακατανομή του υπάρχοντος προσωπικού μεταφέροντας ουσιαστικά το πρόβλημα από το ένα σχολείο στο άλλο.
Την ίδια στιγμή, το σχέδιο προϋπολογισμού για το 2027 προβλέπει την κατάργηση 1.588 οργανικών θέσεων εκπαιδευτικών, από τις οποίες 1.250 στη δημόσια εκπαίδευση. Η κυβέρνηση επικαλείται τη μείωση του μαθητικού πληθυσμού κατά περίπου 180.000 παιδιά και αντιτείνει ότι αυξάνει τις συνολικές πιστώσεις της Παιδείας κατά 1,2 δισεκατομμύρια ευρώ.
Είναι αριθμοί που δεν μπορούν να αγνοηθούν. Όπως και η πραγματικότητα των ασφυκτικά γεμάτων αιθουσών. Η επιλογή της κυβέρνησης να καταργήσει θέσεις εκπαιδευτικών αποτυπώνει μια διαφορετική αντίληψη για τις δημοσιονομικές προτεραιότητες.
Παιδεία-καθρέφτης των κοινωνικών ανισοτήτων
Η συζήτηση για τα σχολεία οδηγεί αναπόφευκτα στην οικονομική πολιτική. Επειδή η επίκληση της έλλειψης χρημάτων έχει διαφορετικό πολιτικό βάρος όταν εξετάσει κανείς ποιους επέλεξε να ελαφρύνει φορολογικά η κυβέρνηση Μακρόν.
Το 2018, ο Γάλλος πρόεδρος περιόρισε τον φόρο μεγάλης περιουσίας κυρίως στα ακίνητα, απαλλάσσοντας από αυτόν μετοχές και άλλες χρηματοοικονομικές τοποθετήσεις. Παράλληλα, καθιέρωσε ενιαία φορολόγηση 30% για πολλά εισοδήματα από επενδύσεις, όπως τα μερίσματα και τα χρηματιστηριακά κέρδη.
Το σκεπτικό ήταν ότι οι φοροελαφρύνσεις θα ενθάρρυναν τις επενδύσεις και θα ωφελούσαν τελικά την οικονομία. Οι άμεσα ωφελημένοι, ωστόσο, ήταν κυρίως όσοι διέθεταν μεγάλη περιουσία και υψηλά εισοδήματα από κεφάλαιο. Η ανεξάρτητη επιτροπή αξιολόγησης των φορολογικών μεταρρυθμίσεων, που συγκροτήθηκε υπό τη δημόσια υπηρεσία France Stratégie, εξέτασε ακριβώς αυτό το ζήτημα. Οι αξιολογήσεις της δεν τεκμηρίωσαν με σαφήνεια ότι η ευνοϊκότερη φορολόγηση της μεγάλης περιουσίας προκάλεσε την αναμενόμενη αύξηση των παραγωγικών επενδύσεων.
Εδώ βρίσκεται μια ουσιαστική πολιτική αντίφαση. Η φορολογική ελάφρυνση των κατόχων μεγάλων περιουσιών παρουσιάστηκε ως επένδυση στο μέλλον. Η βελτίωση των δημόσιων σχολείων αντιμετωπίζεται διαρκώς υπό το βάρος των δημοσιονομικών περιορισμών.
Και οι συνέπειες αυτής της επιλογής δεν κατανέμονται ισότιμα. Οι εύπορες οικογένειες διαθέτουν περισσότερες δυνατότητες να αναπληρώσουν τις αδυναμίες του σχολείου με ιδιωτική υποστήριξη. Για τα παιδιά των λαϊκών στρωμάτων, η ποιότητα της δημόσιας εκπαίδευσης καθορίζει πολύ περισσότερο τις ευκαιρίες που θα έχουν αργότερα στη ζωή τους.
Η εξέγερση και η κάλπη
Η μαθητική κινητοποίηση βρίσκει τη γαλλική πολιτική σκηνή σε αναβρασμό. Οι προεδρικές εκλογές του Απριλίου 2027 πλησιάζουν και η Αριστερά εμφανίζεται ξανά διαιρεμένη. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της Ifop-Fiducial που πραγματοποιήθηκε στα τέλη Σεπτεμβρίου, η Μαρίν Λεπέν συγκεντρώνει 33%, ο πρώην πρωθυπουργός Εντουάρ Φιλίπ 21%, ο Ζαν-Λικ Μελανσόν 16% και ο ευρωβουλευτής Ραφαέλ Γκλικσμάν 11%.
Ο Γκλικσμάν εκπροσωπεί μια φιλοευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατική κατεύθυνση που απορρίπτει τη συνεργασία με την Ανυπότακτη Γαλλία του Μελανσόν. Η ρήξη ανάμεσα στις δύο πλευρές είχε επιταχυνθεί το 2023, με αφορμή τις βαθιές διαφωνίες για την επίθεση της Χαμάς και τη στάση απέναντι στο Ισραήλ, παρότι ακολούθησε η πρόσκαιρη επανένωσή τους στο Νέο Λαϊκό Μέτωπο το 2024.
Το αποτέλεσμα είναι μια χαρακτηριστική αντίφαση. Στους δρόμους, μαθητές και εκπαιδευτικοί αναδεικνύουν το ζήτημα των κοινωνικών ανισοτήτων. Στην εκλογική πολιτική, οι δυνάμεις που διεκδικούν να εκπροσωπήσουν αυτές τις κοινωνικές ομάδες δυσκολεύονται να συμφωνήσουν σε κοινή πορεία.
Για τα παιδιά που μεγάλωσαν στα χρόνια του Μακρόν, οι κοινωνικές ανισότητες δεν αποτελούν αφηρημένη έννοια. Τις συναντούν καθημερινά στις σχολικές αίθουσες, στις ελλείψεις καθηγητών και στις διαφορετικές δυνατότητες που προσφέρει το οικογενειακό εισόδημα. Και καθώς η Γαλλία ετοιμάζεται να γυρίσει σελίδα στην προεδρία της, αυτή η γενιά βγαίνει στους δρόμους για να αμφισβητήσει όσα εκείνος τους αφήνει κληρονομιά.
