Του Ζαφείρη Χατζηδήμου
Η σύνοδος των BRICS+ στο Καζάν της Ρωσίας (22-24 Οκτωβρίου 2024) αποτέλεσε κρίσιμο σημείο για την πορεία των αναδυόμενων δυνάμεων, ενώ η Τουρκία, παρά τις προσδοκίες της, βρέθηκε εκτός της πολυπόθητης διεύρυνσης. Ο Τούρκος Πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, είχε εκφράσει σαφή πρόθεση να εντάξει την Τουρκία στους BRICS+ φιλοδοξώντας να ενισχύσει τον γεωπολιτικό της ρόλο. Ωστόσο, η ένταξή της εμποδίστηκε, κυρίως από την Ινδία και τη Βραζιλία, λόγω γεωπολιτικών, στρατηγικών και οικονομικών ανησυχιών.
Η Ινδία θεωρεί «υπονομευτή» την Τουρκία
Η Ινδία, ως σημαντικό μέλος των BRICS+, εξέφρασε σαφείς αντιρρήσεις απέναντι στην ένταξη της Τουρκίας, κυρίως λόγω της στενής συνεργασίας της Τουρκίας με το Πακιστάν. Οι δύο χώρες, Τουρκία και Πακιστάν, έχουν μακροχρόνιες στρατηγικές σχέσεις, με την Άγκυρα να υποστηρίζει τη θέση του Πακιστάν στο ζήτημα του Κασμίρ, κάτι που προκαλεί βαθιές εντάσεις με την Ινδία.
Για την Ινδία, η ένταξη της Τουρκίας στους BRICS+ θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν νέο διάδρομο επιρροής για το Πακιστάν εντός της ομάδας, κάτι που θα υπονόμευε τις στρατηγικές της θέσεις στη Νότια Ασία. Επιπλέον, η Τουρκία έχει υποστηρίξει ενεργά τη Χαμάς, γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο τη θέση της Ινδίας, καθώς διατηρεί στενές σχέσεις με το Ισραήλ, μια χώρα που αντιμετωπίζει τη Χαμάς ως τρομοκρατική οργάνωση.
Η Ινδία επιδιώκει να κρατήσει τις περιφερειακές αντιπαλότητες εκτός των BRICS+ και θεωρεί ότι η ένταξη της Τουρκίας θα εντείνει τις γεωπολιτικές εντάσεις, επηρεάζοντας αρνητικά την ενότητα και τη συνοχή του οργανισμού
Βραζιλία: Επιφυλάξεις για τη διεύρυνση
Η Βραζιλία επίσης διατήρησε επιφυλακτική στάση απέναντι στην ένταξη της Τουρκίας. Η κυβέρνηση της Βραζιλίας, υπό τον Πρόεδρο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, ανησυχούσε για την ταχεία διεύρυνση των BRICS+, που θα μπορούσε να αποδυναμώσει την πολιτική και οικονομική συνοχή του οργανισμού. Η Βραζιλία θεωρεί ότι η προτεραιότητα των BRICS+ θα πρέπει να είναι η εμβάθυνση των σχέσεων μεταξύ των υπαρχόντων μελών, πριν από τη μαζική ένταξη νέων κρατών.
Τα ιδρυτικά μέλη ολοκλήρωσαν την ένταξη νέων μελών, όπως το Ιράν, η Σαουδική Αραβία, η Αιθιοπία, η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Αυτή η διεύρυνση αυξάνει την επιρροή της ομάδας στον ενεργειακό τομέα και ενισχύει τη γεωπολιτική της σημασία.
Επιπλέον, η Τουρκία, η οποία επιδιώκει στρατηγική αυτονομία μέσω της ταυτόχρονης σχέσης με την Ανατολή και τη Δύση, παρουσιάζει για τη Βραζιλία μια πιο απρόβλεπτη στρατηγική δυναμική. Ο ρόλος της Τουρκίας ως μέλος του ΝΑΤΟ και η ενίσχυση των σχέσεών της με τη Δύση μέσω της συμμαχίας αυτής δημιουργούν αμφιβολίες για το κατά πόσο η Άγκυρα μπορεί να ευθυγραμμιστεί πλήρως με τους στόχους και τις αξίες των BRICS+
Οι επιδιώξεις της Τουρκίας και η αποτυχία
Η Τουρκία, έχοντας επενδύσει σημαντικά στη διπλωματία για την ένταξή της στους BRICS+, βρέθηκε εκτός της διεύρυνσης παρά τις προσδοκίες. Η συνάντηση του Ερντογάν με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν στις 23 Οκτωβρίου ήταν μια ευκαιρία για τη συζήτηση αυτής της προοπτικής, αλλά η προσπάθεια δεν απέδωσε τους αναμενόμενους καρπούς. Παρόλο που οι σχέσεις Τουρκίας-Ρωσίας παραμένουν ισχυρές, η Ρωσία δεν κατάφερε να προωθήσει επαρκώς την υποψηφιότητα της Τουρκίας στο πλαίσιο των BRICS+, με τις αντιρρήσεις της Ινδίας και της Βραζιλίας να είναι ανυπέρβλητες.
Η Ρωσία, ενώ συνεργάζεται στενά με την Τουρκία σε διάφορα επίπεδα, ειδικά στην ενέργεια και τις γεωπολιτικές στρατηγικές, είχε άλλες προτεραιότητες κατά τη διάρκεια της συνόδου, όπως η εμβάθυνση των σχέσεων με το Ιράν και την Κίνα, καθώς και η προώθηση της απο-δολαριοποίησης.
Οι συνέπειες για την Τουρκία
Η αποτυχία της Τουρκίας να εισέλθει στους BRICS+ δημιουργεί σοβαρές επιπτώσεις για τη γεωπολιτική της στρατηγική. Παρά τις φιλοδοξίες του Ερντογάν για την Τουρκία να διαδραματίσει ρόλο-κλειδί τόσο στη Δύση όσο και στην Ανατολή, η αποτυχία αυτή καταδεικνύει τα όρια της «στρατηγικής αυτονομίας» που επιδιώκει η Άγκυρα.
Η Τουρκία παραμένει σε μια δύσκολη θέση, προσπαθώντας να ισορροπήσει τις σχέσεις της με τη Δύση, μέσω του ΝΑΤΟ, και με τις αναδυόμενες δυνάμεις της Ανατολής, όπως η Ρωσία και η Κίνα. Η μη ένταξή της στους BRICS+ περιορίζει τις επιλογές της για διαφοροποίηση των συμμαχιών της, καθιστώντας την πιο εξαρτημένη από τις ήδη υπάρχουσες σχέσεις με τη Δύση και τη Ρωσία.
Συνοψίζοντας, η Τουρκία βρέθηκε σε δύσκολη γεωπολιτική θέση μετά τη σύνοδο των BRICS+ στο Καζάν, καθώς απέτυχε να εισέλθει στην ομάδα των αναδυόμενων δυνάμεων, παρά τις φιλοδοξίες της. Η άρνηση της Ινδίας και της Βραζιλίας υπογραμμίζει τα γεωπολιτικά και στρατηγικά εμπόδια που αντιμετωπίζει η Τουρκία, αφήνοντάς την να αναζητά πλέον νέους τρόπους για να ενισχύσει τη διεθνή της επιρροή, δεδομένο που μπορεί να αλλάξει άρδην τις ισορροπίες και στην περιοχή μας…
ΤΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΗΚΕ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΔΟ
Οι τελικές αποφάσεις της συνόδου κορυφής των BRICS στο Καζάν της Ρωσίας (22-24 Οκτωβρίου 2024) περιλαμβάνουν σημαντικές πρωτοβουλίες σε διάφορους τομείς, οι οποίες δείχνουν τη φιλοδοξία της ομάδας να παίξει κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης. Ορισμένα από τα βασικά σημεία που αποφασίστηκαν είναι:
– Τα ιδρυτικά μέλη της BRICS+ ολοκλήρωσαν την ένταξη νέων μελών, όπως το Ιράν, η Σαουδική Αραβία, η Αιθιοπία, η Αίγυπτος και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Αυτή η διεύρυνση αυξάνει την επιρροή της ομάδας στον ενεργειακό τομέα και ενισχύει τη γεωπολιτική της σημασία, καθώς οι νέες χώρες ελέγχουν κρίσιμες ενεργειακές πηγές και στρατηγικές τοποθεσίες
– Ένα από τα κύρια θέματα της συνόδου ήταν η επιτάχυνση των προσπαθειών για μείωση της εξάρτησης από το δολάριο στις διεθνείς συναλλαγές. Στόχος είναι να προωθηθεί η χρήση τοπικών νομισμάτων στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ των μελών, με την Κίνα και τη Ρωσία να ηγούνται αυτής της πρωτοβουλίας. Ωστόσο, αν και εξετάστηκε η δυνατότητα δημιουργίας ενός κοινού νομίσματος, το ζήτημα αυτό παραμένει μακροπρόθεσμο σχέδιο.
– Οι BRICS συζήτησαν τρόπους ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας, ειδικά με την προσθήκη των νέων ενεργειακά πλούσιων μελών. Συγκεκριμένα, η Ρωσία πρότεινε τη δημιουργία ενός νέου συστήματος εμπορίας σιτηρών, το οποίο θα εξασφαλίζει μεγαλύτερη αυτονομία και σταθερότητα στις αγορές αγροτικών προϊόντων.
– Οι χώρες-μέλη τοποθετήθηκαν ως μια εναλλακτική πλατφόρμα στη δυτική κυριαρχία και επιβεβαίωσαν την πρόθεσή τους να παίξουν πρωταγωνιστικό ρόλο σε μια πολυπολική πλέον παγκόσμια τάξη. Στόχος τους είναι να ενισχύσουν τη φωνή των χωρών έξω από τον δυτικό άξονα επιρροής και να προσφέρουν εναλλακτικές λύσεις στην παγκόσμια διακυβέρνηση.
