Μόλις προ ημερών, το Neostrategy.gr, επισήμαινε ότι “το ΥΠΕΞ είναι χαμένο στα θολά νερά του Λιβυκού”. Τώρα, για πολλοστή φορά, αποδεικνύεται η ολέθρια υστέρηση της κυβέρνησης Μητσοτάκη συνολικά στα θέματα της εξωτερικής πολιτικής.
Οι τελευταίες εξελίξεις στη Λιβύη, οπότε το υποτιθέμενο πιο “φιλικό” κομμάτι στην Ελλάδα, το λιβυκό Κοινοβούλιο που εδρεύει στην Ανατολική Λιβύη και φέρεται να ελέγχεται από τον “σύμμαχο” του Κ. Μητσοτάκη, δήθεν “στρατάρχη” Χαλίφα Χάφταρ, υπερψήφισε το – πέραν πάσης γεωγραφικής λογικής και κανόνων του διεθνούς Δικαίου – τουρκολιβυκό μνημόνιο οριοθέτησης ΑΟΖ Λιβύης – Τουρκίας, σηματοδοτούν το πλήρες ναυάγιο της κυβέρνησης στα θολά νερά του Λιβυκού.
Δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία
Η εξέλιξη φαινόταν αναμενόμενη, ιδιαίτερα το τελευταίο διάστημα. Πρόσφατα, μάλιστα, είχε γίνει γνωστό ότι η “κυβέρνηση” της Τρίπολης, η οποία ελέγχει τη δυτική πλευρά της χώρας, έστειλε νότα προς την Αθήνα, σύμφωνα με την οποία, εάν η Ελλάδα προχωρήσει σε έρευνες και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων νοτίως της Κρήτης, θα διακόψει τις ελληνο-λιβυκές συνομιλίες για την οριοθέτηση της ΑΟΖ Ελλάδας – Λιβύης.
Στο μεταξύ, στο Τόμπρουκ, στην Ανατολική Λιβύη, όπου εδρεύει το λιβυκό Κοινοβούλιο, απομακρύνθηκε ο πρόεδρός του, Ακίλα Σαλέχ, ο οποίος επί σειρά ετών μπλόκαρε την ψήφιση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Ταυτόχρονα, η τουρκική πλευρά είχε αναπτύξει ιδιαίτερα μεγάλη κινητικότητα εδώ και πολλούς μήνες, προκειμένου να ανατρέψει τους συσχετισμούς στο λιβυκό Κοινοβούλιο, και βέβαια για να προσεταιριστεί την υποτιθέμενη “σύμμαχο” της κυβέρνησης Μητσοτάκη, την “φαμίλια Χάφταρ”, του “τοπάρχη” της Α. Λιβύης, Χαλίφα Χάφταρ.
Την ίδια στιγμή, ήταν ηλίου φαεινότερο, ότι στη διχασμένη Λιβύη, ανεξαρτήτως των συγκρουσιακών σχέσεων των δυτικών και ανατολικών περιοχών, στα εθνικά θέματα, και ιδιαίτερα ως προς την Ελλάδα, οι θέσεις τους συνέπιπταν. Κάτι που υποθαλπόταν από την Τουρκία πρωτίστως, αλλά και από την αδιαφορία και ανοχή άλλων “συμμαχικών” δυνάμεων, όπως η Ιταλία, ο ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ, Μασάντ Μπούλος, κ.ο.κ.
Ούτε καν αντελήφθησαν το τουρκολιβυκό το 2019
Η απαράδεκτη πολιτική της κυβέρνησης Μητσοτάκη, ειδικά ως προς τη Λιβύη, δεν είναι σημερινό φαινόμενο. Το τωρινό ναυάγιό της στα νερά του Λιβυκού, είναι αποτέλεσμα ολέθριων χειρισμών από την πρώτη στιγμή που έγινε κυβέρνηση η ΝΔ.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, όταν στο τέλος του 2019 η “κυβέρνηση” της Τρίπολης και η Αγκυρα συνυπέγραψαν το τουρκολιβυκό μνημόνιο, η Αθήνα πιάστηκε στον ύπνο. Κι’ αυτό, ενώ ήταν γνωστό ήδη από το καλοκαίρι του 2019 ότι μεθοδεύεται η υπογραφή του τουρκολιβυκού. Ούτε καν ενδιαφέρθηκε τότε η κυβέρνηση της ΝΔ γι’ αυτό. Που να ασχοληθεί, άλλωστε, όταν το μόνο που την ενδιέφερε, ήταν να αλώσει το κράτος και να καταστήσει τη χώρα βιλαέτι της “φαμίλιας Μητσοτάκη” και των διαπλεκόμενων μεγαλοεπιχειρηματιών, συνεταίρων της.
Ηγεσίες ΥΠΕΞ για γέλια και για κλάματα
Στη συνέχεια, τόσο ο πρώην υπουργός Εξωτερικών, Νίκος Δένδιας, όσο και ο νυν, Γιώργος Γεραπετρίτης, χειρίστηκαν ατυχέστατα το θέμα.
Τι να πρωτοθυμηθεί κανείς; Οτι ο Ν. Δένδιας, σε μια πρωτοφανώς σπασμωδική ενέργεια, όταν έγινε γνωστό το τουκολιβυκό μνημόνιο, το 2019, είχε απελάσει τον τότε φιλέλληνα πρέσβη της Λιβύης στην Αθήνα, ο οποίος στη συνέχεια έγινε πρόεδρος της Λιβύης;
Να θυμηθούμε ότι ο Γ. Γεραπετρίτης διαφήμιζε τις σχέσεις του με την “φαμίλια Χαφταρ” και ότι μόλις φέτος τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο επαίρετο δημοσίως ότι “κλείσαμε χαίνουσες πληγές, όπως με τη Λιβύη, και διευρύναμε το διπλωματικό μας αποτύπωμα παντού στον κόσμο”, καθώς και ότι “σήμερα είμαστε από τις μόνες χώρες, οι οποίες συνομιλούν με τη Λιβύη και μπορούμε να έχουμε μια σοβαρή επιδραστικότητα”;
Τόσο … μακριά έβλεπαν οι φοβεροί και τρομεροί παντογνώστες της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης (!).
Απορίας άξιοι είναι και οι χειρισμοί της υφυπουργού Εξωτερικών, Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου, της χαρακτηριζόμενης ως “εκλεκτής” του μεγάρου Μαξίμου, η οποία ήταν επιφορτισμένη με τον διάλογο Ελλάδας – Λιβύης. Μόλις το καλοκαίρι, το ΥΠΕΞ πανηγύριζε για τις επαφές που είχε η ίδια με την λιβυκή πλευρά. Αραγε, αυτή η … ικανότατη διπλωμάτις, όπως την θεωρούν τα φίλα προσκείμενα στην ίδια μεγάλα ΜΜΕ, δεν πήρε καν … μυρουδιά τι παιχνίδι παιζόταν στο τρίγωνο Αγκυρα – Βεγγάζη (Α. Λιβύη) – Τρίπολη (Δ. Λιβύη).
Επταετία απαράδεκτων χειρισμών
Η Αθήνα, καθ’ όλη την επταετία Μητσοτάκη, ουδόλως ασχολήθηκε σοβαρά με το Λιβυκό, παρ’ ότι εξαιρετικά σοβαρό ζήτημα για τα γεωπολιτικά συμφέροντα της χώρας μας. Πόσο μάλλον, που η Λιβύη είναι μια χώρα, με μεγάλα κομμάτια του πληθυσμού της και των ηγεσιών της, ιστορικά, φίλα προσκείμενα στην Ελλάδα.
Τουναντίον, η Αθήνα μονίμως γινόταν ουρά των πολιτικών που χάραζε τη μια η Αίγυπτος, την άλλη τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, κ.ο.κ. Η χώρα μας έφτασε στο σημείο, επί σειρά πολλών ετών, να μην έχει καταφέρει ούτε καν να βρει πρέσβη για να διορίσει στη Λιβύη. Το αντίθετο, η Τουρκία είχε αναπτύξει εξαιρετικά μεγάλη στρατιωτική και διπλωματική κινητικότητα, που τώρα της αποφέρει καρπούς. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη φέρει ακέραια την ευθύνη γι’ αυτή την κακή για την Ελλάδα τελευταία εξέλιξη.
Ηττα
Η προσχώρηση του λιβυκού Κοινοβουλίου στο στρατόπεδο των υπέρμαχων του τουρκολιβυκού μνημονίου, που πάντως δεν έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία, θεωρείται πρωτίστως ως ήττα των ελληνικών εθνικών συμφερόντων, ενώ έχει προκαλέσει θερμούς πανηγυρισμούς στην Αγκυρα.
Ο εξαιρετικά φίλα προσκείμενος στην Ελλάδα, αναλυτής, Sean Mathews, γράφει σε ανάρτησή του στα social media: “Αυτή είναι μια μεγάλη ήττα για την Ελλάδα. Ερώτηση προς την Αθήνα: Πού ήταν οι στρατηγικοί εταίροι της που υποστηρίζουν τον Χάφταρ; Δύο βασικοί υποστηρικτές: Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ισραήλ. Γιατί δεν κινητοποιήθηκαν;”
Ο Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος τρίβει τα χέρια του, θεωρώντας ότι δικαιώθηκε για την κριτική του σε βάρος του Γ. Γεραπετρίτη, και ενόψει της πιθανολογούμενης δημιουργίας κόμματος, σχολίασε την εξέλιξη ως εξής: “Τα δραματικά γεγονότα της Λιβύης, εκθέτουν ανεπανόρθωτα τον κ. Γεραπετρίτη που πρόσφατα μας διαβεβαίωνε για τα ακριβώς αντίθετα. Εκθέτουν και τον Πρωθυπουργό που συμφωνεί σε όλα μαζί του αντί να τον έχει ήδη αποπέμψει.
Και ενώ κύματα παράνομων μεταναστών από τη Λιβύη στοχεύουν την Κρήτη, πυκνώνουν τα σύννεφα ακόμα και για τη Μονή Σινά. Την ίδια ώρα βλέπουμε την Τουρκία να αγοράζει συνεχώς -μέσω Βουλγαρικών εταιριών- ακίνητα στη Θράκη. Και τον Ράμα να αγκαλιάζεται με τον Ερντογάν. Κι εμείς κοιμισμένοι, κολυμπάμε πάντα στα δήθεν ήρεμα νερά με την Τουρκία…
Οφείλει ο κ Μητσοτακης να καταλάβει το μέγεθος των νέων προβλημάτων που έχει δημιουργήσει στην Ελλάδα ο ίδιος με τον κ. Γεραπετρίτη”.
Ενδιαφέρον έχουν, όμως, και σχολιασμοί της τουρκικής πλευράς που πρόσκειται στον Τ. Ερντογάν. Ο αναλυτής, Levent Kemal, σε ανάρτησή του θεωρεί ότι η επικύρωση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της “θαλάσσιας συμφωνίας Τουρκίας – Λιβύης, αποτελεί ένα μεγάλο διπλωματικό πλήγμα για την Ελλάδα, μια πραγματική ανατροπή για τον ενεργειακό άξονα Ισραήλ – Ελλάδα – Κύπρος, και μια σαφή νίκη για την Άγκυρα.
Πίσω από αυτό, όμως, υπάρχουν τα εξής: Ο Σαντάμ Χαφτάρ (σ.σ. γιός του Χάφταρ), ο οποίος έχει χτίσει στενούς δεσμούς με την Άγκυρα, συγκεντρώνει εξουσία στην Ανατολική Λιβύη. Ο Αλ-Σαλχίν Αμπντουλναμπί αλ-Ομπέιντι, ο οποίος ανέλαβε πρόεδρος της Βουλής στη θέση του Ακίλα Σάλεχ (7 Οκτωβρίου 2026), προήδρευε παλαιότερα της Επιτροπής Φιλίας Τουρκίας – Λιβύης. Τα έξι χρόνια μπλοκαρίσματος της συμφωνίας από τον Σάλεχ τελείωσαν τη στιγμή που έφυγε. Δεν είναι τυχαίο.
Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι ο επικεφαλής της τουρκικής Υπηρεσίας πληροφοριών, Ιμπραΐμ Καλίν, επισκέφθηκε την Τρίπολη για συνομιλίες με ανώτερους αξιωματούχους ασφαλείας ακριβώς την ώρα που το Κοινοβούλιο της Βεγγάζης εξέταζε την επικύρωση. Ο συγχρονισμός μιλάει από μόνος του”.
Οπως έγινε γνωστό, ο Σαντάμ Χαφτάρ, ο οποίος το τελευταίο διάστημα έχει αυξήσει την πολιτική και στρατιωτική δύναμή του στη Λιβύη, καλωσόρισε την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή, δηλώνοντας ότι “θα βοηθήσει στην προστασία των δικαιωμάτων της Λιβύης στη Μεσόγειο και στην επέκταση της οικονομικής συνεργασίας με την Τουρκία”.
Από τη μεριά του, ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, πραγματοποίησε τηλεφωνικές συνομιλίες με τον Λίβυο “πρωθυπουργό”, Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπέχ, και τον αναπληρωτή διοικητή του Libyan National Army (Ανατολική Λιβύη), Σαντάμ Χαφτάρ, ευχαριστώντας τους για την απόφαση της λιβυκής Βουλής.
Το ελληνικό ΥΠΕΞ
Σε ανακοίνωσή του, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών αναφέρει τα εξής: “Η Ελλάδα απορρίπτει την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης περί έγκρισης του ψευδεπίγραφου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Η απόφαση αυτή δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής. Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις. Η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που να παρέχουν νόμιμη βάση για την επιχειρούμενη οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών. Το μνημόνιο παραγνωρίζει, εξάλλου, τα ελληνικά νησιά και τα δικαιώματά τους σε θαλάσσιες ζώνες με βάση την UNCLOS και το διεθνές εθιμικό δίκαιο.
Έχοντας ήδη συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με την Αίγυπτο και την Ιταλία, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, η Ελλάδα έχει αποδείξει τον σεβασμό της στο διεθνές δίκαιο και στα κυριαρχικά δικαιώματα γειτονικών κρατών. Καλούμε τη λιβυκή πλευρά να απόσχει από κάθε ενέργεια που αντίκειται στο διεθνές δίκαιο και υπονομεύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα έχει ήδη ενημερώσει τους εταίρους και συμμάχους της και θα προβεί σε κάθε ενδεδειγμένη ενέργεια για τη διασφάλιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων”.
Σαφής πολιτική ανατροπή
Ο γεωπολιτικός αναλυτής, Γιώργος Κουτσούμης, σε κείμενό του στον ιστότοπο, anixneuseis.gr, μεταξύ άλλων επισημαίνει τα εξής: Η έγκριση της θαλάσσιας συμφωνίας με την Τουρκία από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης, μεταφέρει την υπόθεση από τις παρασκηνιακές διαβουλεύσεις σε μια νέα πολιτική πραγματικότητα. Το κοινοβούλιο ανακάλεσε παράλληλα τις αποφάσεις του 2020, με τις οποίες απέρριπτε την επικύρωση των μνημονίων με την Άγκυρα και διέκοπτε τις πολιτικές σχέσεις μαζί της.
Η ακριβής διαδικασία και η ολοκλήρωση των απαιτούμενων εσωτερικών πράξεων μένει να αποσαφηνιστούν με την εξέταση του επίσημου κειμένου. Η πολιτική ανατροπή, ωστόσο, είναι ήδη σαφής. Το στρατόπεδο που επί χρόνια αποτελούσε το βασικό λιβυκό αντίβαρο στην τουρκική παρουσία επιλέγει πλέον τη συνεννόηση με την Άγκυρα. Για την Ελλάδα, το δυσμενέστερο στοιχείο είναι ότι αμβλύνεται η αντίθεση μεταξύ ανατολικής και δυτικής Λιβύης, στην οποία είχε στηριχθεί μέρος της ελληνικής διπλωματικής προσέγγισης. Η Τουρκία επιχειρεί να καταστήσει τη συμφωνία του 2019 κοινό σημείο αναφοράς των αντίπαλων λιβυκών κέντρων εξουσίας.
Η έγκριση του τουρκολιβυκού, αυξάνει το πολιτικό βάρος της συμφωνίας και δυσχεραίνει την ελληνική προσπάθεια αποδόμησής του στο εσωτερικό της Λιβύης. Από τη μεριά της, η Άγκυρα επιδιώκει περισσότερα από την πρόσβασή της σε ενδεχόμενα κοιτάσματα. Θέλει να διατηρήσει τη δυνατότητα παρέμβασης στις θαλάσσιες διευθετήσεις της Ανατολικής Μεσογείου, να αμφισβητήσει την επήρεια των ελληνικών νησιών και να εξασφαλίσει ότι οι περιφερειακές ενεργειακές συνεννοήσεις θα λαμβάνουν υπόψη τις δικές της αξιώσεις.
Για τον Χαλίφα Χαφτάρ, η μεταστροφή εξηγείται πρωτίστως από την επιδίωξη διατήρησης της εξουσίας και διασφάλισης της διαδοχής του. Η αντιπαράθεση με την Τουρκία υπήρξε χρήσιμη όσο συνέβαλλε στη συσπείρωση του ανατολικού στρατοπέδου και στην προσέλκυση εξωτερικής στήριξης. Σήμερα, η συνεννόηση με την Τουρκία μπορεί να αποφέρει συμβάσεις ανοικοδόμησης, στρατιωτική συνεργασία και ευρύτερη αποδοχή του ίδιου και της οικογένειάς του ως αναγκαίων συνομιλητών. Το μνημόνιο μετατρέπεται έτσι σε διαπραγματευτικό αντάλλαγμα, μέσω του οποίου η ανατολική ηγεσία διεκδικεί μερίδιο στα οφέλη της τουρκικής παρουσίας.
Στους υπολογισμούς αυτούς αποκτά ιδιαίτερη σημασία ο Σαντάμ Χαφτάρ. Η ανάπτυξη δικών του διαύλων με την Άγκυρα ενισχύει την αυτονομία του έναντι των παραδοσιακών προστατών της οικογένειας και το βάρος του στις συζητήσεις για την επόμενη πολιτική διευθέτηση στη Λιβύη. Η πολιτική λογική είναι ευδιάκριτη: επιδιώκει να καταστεί αποδεκτός και από δυνάμεις που προηγουμένως υποστήριζαν τους αντιπάλους του.
Η Αίγυπτος
Οσον αφορά το Κάιρο, συνεχίζει ο αναλυτής, ενδιαφέρεται για την ασφάλεια των δυτικών συνόρων του, τη διατήρηση της επιρροής του στην Κυρηναϊκή (Ανατολική Λιβύη) και την αποτροπή της εγκατάστασης εχθρικών στρατιωτικών δυνάμεων στη γειτονική χώρα. Παράλληλα, έχει επενδύσει στη συνεργασία με την Ελλάδα και στη συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020. Η ενίσχυση της Τουρκίας στην Ανατολική Λιβύη επηρεάζει, συνεπώς, τη θέση της Αιγύπτου στη Μεσόγειο.
Αυτό που κινδυνεύει να χάσει το Κάιρο είναι κυρίως η προνομιακή πρόσβαση στην ανατολική λιβυκή ηγεσία. Ένας Χαφτάρ που διαθέτει περισσότερους εξωτερικούς υποστηρικτές εξαρτάται λιγότερο από τις αιγυπτιακές επιλογές. Η αποδυνάμωση του Αγκίλα Σάλεχ περιορίζει επίσης έναν διακριτό δίαυλο επιρροής. Στη θάλασσα, η αναβάθμιση του μνημονίου ενισχύει μια ανταγωνιστική προσέγγιση των περιφερειακών οριοθετήσεων.
Θα μπορούσε η αιγυπτιακή στάση να υποκρύπτει ευρύτερη συνεννόηση με την Τουρκία; Πρόκειται για ενδεχόμενο που αξίζει να διερευνηθεί, χωρίς να παρουσιάζεται ως γεγονός. Εάν, πάντως, Κάιρο και Άγκυρα κατορθώσουν να διαχειριστούν τον ανταγωνισμό τους, εξασφαλίζοντας το καθένα τα βασικά του συμφέροντα, η Ελλάδα θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα απαιτητικότερο περιβάλλον. Ο κίνδυνος για την Αθήνα είναι να κληθεί να τοποθετηθεί εκ των υστέρων σε διευθετήσεις που θα έχουν διαμορφωθεί χωρίς τη συμμετοχή της.
Ανταγωνισμός μεγάλων δυνάμεων
Στο παρασκήνιο κινούνται και άλλοι παίκτες, με συμφέροντα που δεν συμπίπτουν πλήρως. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η λιβυκή διευθέτηση συνδέεται με την ενεργειακή σταθερότητα και τον περιορισμό της ρωσικής επιρροής. Για τη Ρωσία, η σχέση με την Ανατολική Λιβύη αποτελεί μέσο διατήρησης στρατηγικής παρουσίας στη Μεσόγειο και πρόσβασης στην Αφρική.
Αντίστοιχα, η Ιταλία και η Γαλλία δεν μπορούν να θεωρούνται δεδομένοι υποστηρικτές κάθε ελληνικού χειρισμού. Η Ρώμη δίνει ιδιαίτερο βάρος στην ενέργεια και στον έλεγχο των μεταναστευτικών διαδρομών. Το Παρίσι ενδιαφέρεται για τη στρατηγική ισορροπία, την ασφάλεια και την παρουσία του στη Βόρεια Αφρική.
