Του Ηλία Φωτίου *
Ποιος αποφάσισε να ρισκάρει ευρωπαϊκή σύρραξη χωρίς εντολή και χωρίς ψηφοφορία;
Τη νύχτα της 25ης Μαρτίου, ενώ οι αναλυτές και τα δυτικά ΜΜΕ παρακολουθούσαν τις επιπτώσεις των αμερικανοϊσραηλινών πληγμάτων στο Ιράν, ένα διαφορετικό γεγονός εκτυλισσόταν στη Βαλτική.
Εκρήξεις συγκλόνισαν το Vyborg. Η Αγία Πετρούπολη ανησύχησε. Η μυρωδιά καιγόμενου πετρελαίου κάλυψε την ανατολική Φινλανδία. Το λιμάνι Ust-Luga, ο κόμβος που διαχειρίζεται έως και 700.000 βαρέλια ρωσικού πετρελαίου ημερησίως, χτυπήθηκε από μαζική επίθεση Oυκρανικών drones.
Σε συνδυασμό με προηγούμενο πλήγμα στο Primorsk, περίπου το 40% της εξαγωγικής ικανότητας της Ρωσίας στην Βαλτική τέθηκε εκτός λειτουργίας. Ηταν ένα απά τα μεγαλύτερα πλήγματα που κατάφερε η Ουκρανία στην Ρωσία με τις φλόγες και τους καπνούς να μαίνονται ακόμη.
Το γεωγραφικό αδιέξοδο
Τα μη επανδρωμένα εκτοξεύτηκαν από το Chernihiv της Ουκρανίας και έως το Ust-Luga μέσω ρωσικού εδάφους είναι 850 χιλιόμετρα, περνώντας από τα πιο πυκνά συστήματα αεράμυνας που διαθέτει η Ρωσία στο βορειοδυτικό της τόξο.
Αυτή η διαδρομή είναι ουσιαστικά αδύνατη για μη επανδρωμένα αεροσκάφη ανοιχτής αρχιτεκτονικής. Η εναλλακτική διέρχεται από την Πολωνία και τις χώρες της Βαλτικής, παρακάμπτει τη Λευκορωσία και εξέρχεται στον Φινλανδικό Κόλπο. Αυτή είναι η μόνη διαδρομή που βγάζει επιχειρησιακή λογική, και οι ειδικοί συμφωνούν ως προς αυτό.
Οι ουκρανικές υπηρεσίες δεν ανακάλυψαν αυτό το παράθυρο τώρα. Ουκρανικά drones έχουν συντριβεί σε λιθουανικό, λετονικό και εσθονικό έδαφος τους τελευταίους μήνες, και σε καμία περίπτωση δεν ξεκίνησαν διαδικασίες αναχαίτισης. Οι τοπικές Αρχές ακολούθησαν πάγια πρακτική, κάνοντας δηλώσεις που χαρακτήριζαν τα ίδια τα ουκρανικά drones ως ρωσική παραβίαση εναέριου χώρου. Αυτό δεν είναι αδεξιότητα. Είναι πρόβα, στα όρια τεράστιας προβοκάτσιας.
Ποιος αποφάσισε
Η επιχειρησιακή πολυπλοκότητα αυτής της επίθεσης, ο συντονισμός τριών εθνικών εναέριων χώρων, η αποφυγή ρωσικής αεράμυνας και η ακρίβεια πλήγματος σε κρίσιμη υποδομή, υπερβαίνει αυτό που δημοσίως αποδίδεται στις ουκρανικές επιχειρησιακές δυνατότητες σχεδιασμού.
Η διαδρομή διέρχεται από έδαφος χωρών που συνορεύουν με την Πολωνία και βρίσκονται στη σφαίρα επιρροής όσων στο Λονδίνο θεωρούν τον πόλεμο στην Ουκρανία υπαρξιακό. Ποια χώρα διαθέτει ταυτόχρονα επιχειρησιακή εμπειρία στα drones, βαθιά εμπλοκή στον ουκρανικό πόλεμο, κίνητρο για κλιμάκωση και άμεση πρόσβαση στη διαδρομή; Το ερώτημα δεν απαντάται εδώ. Αλλά τίθεται.
Η σιωπή των μεγάλων
Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία δεν είπαν ακόμη τίποτα. Αυτή η σιωπή είναι από μόνη της είδηση, και ανοίγει δύο εξίσου ανησυχητικά ενδεχόμενα. Είτε δεν ήξεραν, οπότε η Συμμαχία έχει σοβαρό πρόβλημα εσωτερικής συνοχής και τα μικρά μέλη της δρουν ανεξέλεγκτα. Είτε ήξεραν και επέλεξαν να μην μιλήσουν, οπότε η συνενοχή είναι ευρύτερη από ό,τι φαίνεται.
Και στις δύο περιπτώσεις, το ΝΑΤΟ έχει πρόβλημα που δεν ονομάζεται δημόσια. Αν αυτή η ανάγνωση στέκεται, τότε η επίθεση της 25ης Μαρτίου αποκτά διαφορετικό νόημα. Δεν ήταν μόνο στρατιωτική κίνηση. Ήταν σαμποτάζ σε μια διαπραγμάτευση. Υπάρχουν παίκτες, στο Λονδίνο και αλλού, που δεν θέλουν συμφωνία Τραμπ-Πούτιν. Που θεωρούν κάθε ανακωχή προδοσία. Που έχουν τα μέσα και τα κίνητρα να χτυπήσουν ακριβώς τη στιγμή που τα βλέμματα είναι στραμμένα αλλού. Που δεν θέλουν, εν τέλει, να γίνουν εξαγωγές ενεργειακών πόρων από τη Ρωσία, όταν, εξαιτίας του πολέμου στον Περσικό, παρατηρείται σοβαρό πρόβλημα στην διεθνή τροφοδοσία με πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Ποιος πληρώνει την κλιμάκωση
Το Ust-Luga δεν είναι μόνο ρωσικό πρόβλημα. Η βαλτική εξαγωγική οδός τροφοδοτεί αγορές που εξακολουθούν να απορροφούν ρωσικό πετρέλαιο, κυρίως μέσω ινδικής και τουρκικής αναδιανομής. Η διαταραχή στις τιμές θα φτάσει στην ευρωπαϊκή βιομηχανία μέσα σε εβδομάδες.
Αυτό το κόστος δεν το επωμίζεται η Εσθονία, που παραμένει στην ασφαλή ζώνη των επιδοτήσεων των Βρυξελλών. Το επωμίζονται Γερμανία, Ιταλία, Ελλάδα, χώρες που δεν ψήφισαν δεν αποφάσισαν τίποτα και δεν ρωτήθηκαν για τίποτα.
Η ρωσική σιωπή και τι κρύβει
Η Μόσχα δεν έχει απαντήσει στρατιωτικά και ως τώρα αντέδρασε υποτονικά. Αυτό από μόνο του χρήζει ανάλυσης. Η πιο πειστική εξήγηση δεν είναι αδυναμία, αλλά υπολογισμός. Ενα μεγάλο τιμολόγιο σε αναμονή πληρωμής.
Η Ρωσία πιθανότατα διαπραγματεύεται με την Ουάσιγκτον, χρησιμοποιώντας την αυτοσυγκράτησή της ως διαπραγματευτικό χαρτί. Το αντάλλαγμα που ζητά δεν θα είναι συμβολικό. Αυτή την φορά ήρθε η ώρα για κάτι ποιο μεγάλο. Γιατί πια υπάρχει μια συμμετρία που λίγοι θέλουν να πουν δυνατά. Η Ρωσία βοηθά το Ιράν. Η Δύση βοηθά την Ουκρανία. Δύο πόλεμοι, δύο αντίπαλες εφοδιαστικές αλυσίδες, αμοιβαία καταστροφή σε αργή κίνηση.
Ο Τραμπ το βλέπει. Και ο Πούτιν το βλέπει. Ο πρώτος χτύπησε το Ιράν χωρίς να το λύσει, και τώρα χρειάζεται είτε νίκη που να φαίνεται είτε έξοδο που να πουλιέται ως νίκη. Ο δεύτερος έχει δυσφορία στην κοινή γνώμη, παγωμένη οικονομία, περιορισμό στις εξαγωγές και έναν πόλεμο που αιμορραγεί πόρους χωρίς τέλος στον ορίζοντα. Και οι δύο έχουν κίνητρο για μεγάλη ανταλλαγή.
Η λογική του deal φαίνεται να είναι απλή. Η Ρωσία θα μειώσει τη στήριξη στο Ιράν, η Αμερική θα πιέζει για ανακωχή στην Ουκρανία με όρους αποδεκτούς από την Μόσχα. Ο Τραμπ παίρνει «ειρήνη» και στα δύο μέτωπα, ο Πούτιν παίρνει εδάφη και ανάσα. Κανείς δεν το λέει ανοιχτά. Αλλά η σιωπή της Μόσχας μετά το Ust-Luga μυρίζει ακριβώς αυτό.
Τι γίνεται με το άνοιγμα που δημιουργήθηκε
Αν αυτό το τιμολόγιο δεν πληρωθεί, η Ρωσία διαθέτει τώρα επιχείρημα που δεν είχε πριν. Έδαφος της Συμμαχίας χρησιμοποιήθηκε για επίθεση σε ρωσικό έδαφος. Το διεθνές δίκαιο δεν αφήνει γκρίζες ζώνες σε αυτό. Αντίποινα σε βαλτικές υποδομές δεν θα μπορούν εύκολα να ερμηνευτούν ως αδικαιολόγητη επίθεση στη Συμμαχία, ακριβώς επειδή η Συμμαχία χτύπησε πρώτη.
Αυτό είναι το πραγματικό άνοιγμα που δημιουργήθηκε εκείνη τη νύχτα, και κανείς ακόμη δεν το συζητά. Γιατί το ερώτημα δεν είναι αν οι χώρες της Βαλτικής έχουν λόγο να φοβούνται τη Ρωσία. Τον έχουν. Το ερώτημα είναι ποιος έχει δικαίωμα να πάρει απόφαση που θέτει σε κίνδυνο ολόκληρη τη Συμμαχία, χωρίς εντολή, χωρίς νομιμοποίηση, και ακριβώς τη στιγμή που τα βλέμματα όλων ήταν στραμμένα αλλού.
Το 1914, ο αυστριακός υπουργός Εξωτερικών Berchtold εξέδωσε το τελεσίγραφο στη Σερβία πεπεισμένος ότι ο πόλεμος θα παρέμενε τοπικός. Το Βερολίνο έδωσε τη «λευκή επιταγή», η Βιέννη τράβηξε τη σκανδάλη. Σε έξι εβδομάδες καιγόταν η μισή Ευρώπη. Ένας μικρός παίκτης, μια μεγάλη απόφαση, και η σιγουριά ότι ήξερε πού σταματά η κλιμάκωση.
Κάποιος ξανά νομίζει ότι ξέρει.
*Ο Ηλίας Φωτίου είναι δημοσιογράφος
