Η ελληνική κοινωνία εμφανίζεται πιο διαθέσιμη στο αυταρχικό, αντιφιλελεύθερο και μισαλλόδοξο μήνυμα της Ακροδεξιάς. Αυτό είναι το βασικό και πιο ανησυχητικό συμπέρασμα της έρευνας του «Σημείου για τη Μελέτη και την Αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς», που δημοσίευσε η «Εφημερίδα των Συντακτών».
Οπως σημειώνει στο κείμενό του ο δημοσιογράφος, Κώστας Ζαφειρόπουλος, η έρευνα έγινε «σε μια περίοδο που η δημόσια συζήτηση μοιάζει ολοένα και περισσότερο εγκλωβισμένη ανάμεσα στον φόβο, στον κυβερνητικό αυταρχισμό, στην έλλειψη εναλλακτικών και στο αίσθημα πολιτικής αναντιστοιχίας με τη δύσκολη κοινωνική πραγματικότητα». Πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την εταιρεία about people, σε δείγμα 1.153 ατόμων άνω των 17 ετών και λειτουργεί ως φυσική συνέχεια της αντίστοιχης μελέτης του 2022, διάστημα στο οποίο τρία ακροδεξιά κόμματα εισήλθαν στη Βουλή.
Οριζόντιος και όχι κάθετος διαχωρισμός
Από τα στοιχεία που κετεγράφησαν, προκύπτει ότι «τα τελευταία τρία χρόνια, περισσότεροι άνθρωποι ακούνε με ανοχή ή και συμπάθεια ιδέες που εχθρεύονται τις αρχές της ισότητας, της ελευθερίας και της συμπερίληψης. Στην τάση αυτή πρωταγωνιστεί κυρίως το τμήμα του γενικού πληθυσμού που αυτοτοποθετείται στη Δεξιά και στην Ακροδεξιά, αλλά και όσοι αρνούνται τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς».
Η οριζόντια διάχυση αυτών των στάσεων -ακόμη και εντός της κεντροαριστεράς- δείχνει ότι η ακροδεξιά ιδεολογία έχει ξεφύγει από τα στενά όρια της πολιτικής ταυτότητας.
Σε όσους αυτοτοποθετούνται στη Δεξιά, η εικόνα σκληραίνει ακόμη περισσότερο: πάνω από τους μισούς αμφισβητούν ότι η δημοκρατία είναι το καλύτερο πολίτευμα, ενώ το 71,3% εκφράζει θετική γνώμη για πλευρές της απριλιανής δικτατορίας!
Αξιοσημείωτο είναι επίσης το εύρημα του μορφωτικού επιπέδου: οι φιλοδικτατορικές στάσεις εντοπίζονται κυρίως σε απόφοιτους μέσης εκπαίδευσης, αναλογία που παραπέμπει σε διεθνείς μελέτες για την κοινωνική βάση του λεπενισμού και του τραμπισμού.
Εντύπωση, τέλος, προκαλεί το γεγονός πως ένα συντριπτικό 90% θεωρεί πως η αποχή από τις εκλογές ζημιώνει τη δημοκρατία, εύρημα που δεν συμβαδίζει με τα μεγάλα ποσοστά αποχής των τελευταίων εκλογών.
Η ακροδεξιές «νοοτροπίες» μεγαλώνουν υπόγεια και σταθερά
Μόλις το 1,9% των ερωτηθέντων αυτοτοποθετείται στην Ακροδεξιά. Ωστόσο, το ποσοστό αυτό είναι παραπλανητικό. Το πραγματικό «μαύρο βαρόμετρο» (η υιοθέτηση 8 έως 10 βαθιά αντιδραστικών θέσεων) φτάνει πλέον στο 10,9%, ενώ το 2022 ήταν 7,5%. Το 2022 υπήρχε ένα 14,4% που δεν συμφωνούσε με καμία υπερσυντηρητική θέση. Τώρα το ποσοστό αυτό έχει πέσει στο 1,9%! Η «μαύρη» διεύρυνση υπερβαίνει εκλογικά μεγέθη και κομματικές διαδρομές.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική όταν εξετάσει κανείς τις επιμέρους τοποθετήσεις.
● Το 17,5% προτιμά, «σε ορισμένες περιπτώσεις», τη δικτατορία έναντι της δημοκρατίας.
● Το 28,4% αναγνωρίζει «καλές πλευρές» στη Χούντα -ποσοστό αυξημένο σε σχέση με το 2022 (23,5%).
● Σχεδόν 3 στους 10 συμφωνούν με επαναπροωθήσεις μεταναστών, ακόμη κι αν κοστίζουν ανθρώπινες ζωές.
● Το 46% συμφωνεί ή μάλλον συμφωνεί με την επαναφορά της θανατικής ποινής (ωστόσο υπάρχει μείωση 3% από το 2022).
● Το 73,5% θεωρεί τους μετανάστες «υπερβολικά πολλούς».
● Το 55,6% βλέπει απειλή από μετανάστες μουσουλμανικών χωρών.
● Περισσότεροι από τους μισούς (56,3%) θεωρούν την «παραβατικότητα» των Ρομά πολιτισμικό στοιχείο, αναπαράγοντας την ιδέα ότι οι ανισότητες δεν είναι κοινωνικές ή θεσμικές αλλά νομοτελειακές.
● Το 54,8% δηλώνει ότι η αστυνομία πρέπει να είναι «αποτελεσματική ακόμη κι αν παραβιάζει ανθρώπινα δικαιώματα».
● Παρά την πρόσφατη θεσμική κατοχύρωση του γάμου των ομοφύλων, το 57,9% διαφωνεί με την τεκνοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια -σημαντική αύξηση από το 2022 (50,1%).
Εμφυλη ισότητα: πρόοδος και αντιστάσεις
Το τοπίο στα ζητήματα φύλου παρουσιάζει ανάμεικτη εικόνα. Από τη μια, η αποδοχή του όρου «γυναικοκτονία» φτάνει το 65,7%. Από την άλλη, επιβιώνουν ισχυρές πατριαρχικές στάσεις, καθώς το 36,2% θεωρεί σήμερα ότι ο πρωταρχικός ρόλος της γυναίκας είναι αυτός της μητέρας.
Βέβαια, διαβάζεται και ανάποδα: το 61% διαφωνεί ή μάλλον διαφωνεί με την παραπάνω οπισθοδρομική αντίληψη. Ευτυχώς, το 80% παραμένει σταθερά κατά της απαγόρευσης των αμβλώσεων. Επιπλέον, το 70% συμφωνεί / μάλλον συμφωνεί πως το κίνημα MeTοο έχει προσφέρει σημαντικά στο θέμα της βίας κατά των γυναικών.
Μεταναστευτικό
Παρά την ευρεία κανονικοποίηση των σκληρών θέσεων για το μεταναστευτικό, η έρευνα αναδεικνύει και ισχυρές περιοχές αντίστασης:
● To 69% υποστηρίζει αυτόματη ιθαγένεια για τα παιδιά μεταναστών που ζουν νόμιμα στη χώρα.
● To 77,1% αναγνωρίζει ότι οι μετανάστες καλύπτουν δουλειές που οι Ελληνες αρνούνται.
● To 49,8% αποδέχεται τη συμβολή τους στην οικονομία και στα ασφαλιστικά ταμεία -με τεράστια διάσταση μεταξύ Αριστεράς (74%) και Δεξιάς (24,3%).
Σε μια κοινωνία που ζει με μετανάστες πάνω από τρεις δεκαετίες, η καθημερινότητα φαίνεται να επιβάλλει μια δεύτερη, πιο πραγματιστική ανάγνωση πέρα από τον φόβο.
Ταυτόχρονα, η κοινωνία διατηρεί ισχυρές εφεδρείες δημοκρατικότητας στην εκπαίδευση και στον ρόλο του σχολείου (πλειοψηφούν οι θετικές γνώμες για την ενσωμάτωση παιδιών μεταναστών, για τη σεξουαλική εκπαίδευση, για τη δυνατότητα παιδιών μεταναστών να είναι σημαιοφόροι κ.ά.), στην έμφυλη βία, στην ιθαγένεια, στην αναγνώριση της συμβολής των μεταναστών στην οικονομία.
